Алдаа мэдээлэх
LegalInfo

Хэвлэх DOC Татаж авах
ГАРЧИГ
 
Нийтлэг үндэслэл                                                                                                            3
Нэгдүгээр бүлэг. Автозам, гүүрийн хайгуул, судалгааны ажлын жишиг үнэ
2.    Жишиг үнийг хэрэглэх заавар                                                                                4-8
3.    Шинээр автозамын чиг (трасс) сонгох                                                                8-10
4.    Автозамын засвар шинэчлэлтийн үед далангийн зураглал хийх                    10-11
5.    Цахилгааны болон холбооны ил ба далд шугамтай огтлолцох автозамын хэсгийн хэмжилт                                                                                                   11-12
6.    Төмөр зам автозамын огтлолцлын хэмжилт                                                      12
7.    Автозамын эдийн засгийн судалгааны ажлын үнэ                                            13
8.    Гүүрийн зураг төслийн ажилд зориулж хийгдэх хайгуул судалгааны ажил                                                                                                                                    13-19
 
Хоёрдугаар бүлэг. Автозам, гүүрийн зураг төслийн ажлын жишиг үнэ
2.5.      Нийтийн хэрэгцээний автозам                                                              20-22
2.6.      Нийтийн зориулалттай автозамын ажлын баримт бичгийн жишиг үнэ 23-24
2.7.      Хиймэл байгууламж                                                                                            25-43
2.8.      Тусгай зориулалтын, туслах байгууламж, бүтээц, хийцийн саланги төрлүүд                                                                                                                            44-47
2.9.      Ус залах байгууламж                                                                                          48-49

БАРИЛГЫН НОРМАТИВ БАРИМТ БИЧГИЙН ТОГТОЛЦОО
 
МОНГОЛ УЛСЫН БАРИЛГЫН НОРМ БА ДҮРЭМ
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
АВТО ЗАМЫН ГҮҮР БА ХООЛОЙ ТӨСӨЛЛӨХ
 
БНбД 32.02.03           
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Албан ёсны хэвлэл
 
 
 
 
 
 
 
 
МОНГОЛ УЛСЫН ДЭД БҮТЦИЙН ЯАМ
Улаанбаатар хот
2004 он

АВТО ЗАМЫН ГҮҮРИЙН БА ХООЛОЙ ТӨСӨЛЛӨХ НОРМ ба ДҮРЭМ
STANDARD SPECIFICATIONS for HIGHWAY BRIDGES
 
НИЙТЛЭГ ҮНДЭСЛЭЛ
 
Улс, хот хоорондын авто зам , хот ба төв суурин газрын зам, гудамжнуудад (аж ахуй дотоодын замд нэгэн адил хамаарна) хамаарагдах гүүрнүүд , зам доорхи хоолойг шинээр барих, их засвар хийх ажлыг төсөллөхөд энэхүү нормыг мөрдлөгө болгоно .
Энэхүү норм нь гүүрээр авто ба төмөр замын хосолсон хөдөлгөөн нэвтрүүлэх болон авто ба төмөр зам, хотын гудамжны доогуур явганаар зорчих тоннелийг төсөллөхөд мөн нэгэн адил хамаарна.
Төмөр замын ачаалал , овор хэмжээний шаардлагуудыг төмөр замын гүүр ба хоолойн зураг төсөл зохиох нормын дагуу авч тооцно.
Үйлдвэр дотоодын авто замын гүүрийн алгаслал байгууламжийн урт нь 33 м ба түүнээс дээш байх тохиолдолд үйлдвэрийн зориулалттай хүнд ачаалал ба овор хэмжээний шаардлагуудыг техникийн даалгаварт тусгайлан заасан байх шаардлагатай.
Энэхүү норм нь Монгол орны байгаль цаг уурын бүх бүсэд ашиглагдах болон газар хөдлөлтийн 7, 8 ба 9 баллын эрчимтэй бүсэд баригдах гүүр ба хоолойд хүчин төгөлдөр байна.
9 баллаас дээших газар хөдөлдөг бүс нутагт баригдах гүүр ба хоолойг төсөллөхдөө техникийн даалгаврын онцгой нөхцөлийн заалтаар зохицуулагдах ба төсөллөлтөд тусгагдах арга хэмжээ нь тусгайлсан байдлаар тооцогдоно.
Норм нь мод бэлтгэх ба модны аж ахуйн замын гүүр ба хоолойд хамаарахгүй.
 
ЕРӨНХИЙ ЗААЛТ
 
1.1.      Гүүр хоолойг шинээр барьж байгуулах, тэдгээрт их засвар хийх, өргөтгөж шинэчлэх ажлыг төсөллөхдөө дараах шаардлагуудыг хангасан байна. Үүнд:
Барилга байгууламж нь ашиглалтын явцад тасралтгүй ажиллагаа, найдвартай байдал, удаан эдэлгээний шаардлагуудыг хангасан байхаас гадна тээврийн хэрэгслэлийн аюулгүй байдал, жигд хурдтай нэвтрэх боломжийг бүрдүүлэх, явган зорчигчийн аюулгүй байдал, барилгыг барих үед болон ашиглах явцад хөдөлмөр хамгаалал, аюулгүй ажиллагааны шаардлагуудыг хангасан байх,
Бий болж болзошгүй үерлэлт болон байнгын урсгал устай голуудад цөн түрэлтийг аюулгүй өнгөрүүлэх боломжийг урьдчилан авч үзэхээс гадна усан замууд нь хөлөг онгоц зорчих болон мод хөвүүлэх шаардлагуудыг хангасан байх,
Төслийн шийдэл нь материалыг хэмнэлттэй зарцуулах асуудлыг шийдсэн байхаас гадна барилгын ажлын явцад болон ашиглалтын үед түлш эрчим хүчийг хэмнэх, өртөг ба хөдөлмөр зарцуулалтын зардлыг хямдруулах шаардлагыг хангасан байх,
Бүтээцийг угсрахад энгийн, хялбар байх болон угсралтын өндөр хурдыг хангах нөхцөлийг тооцож, орчин үеийн иж бүрэн механикжсан ба хагас болон бүрэн автоматчлагдсан авсаархан үйлдвэрлэлийн бааз дээр тулгуурлан барилгын ажлыг гүйцэтгэхийн зэрэгцээ, стандарт болон техникийн нөхцөлийн шаардлагуудыг хангасан сонгомол загварын төсөл, эд анги, материал хэрэглэх боломжийг авч үзсэн байвал зохино.
Зам тээврийн сүлжээний хөгжлийн хэтийн төлөв, шинээр барьж байгаа болон урьд буй болсон газар дээрх ба газар доорх шугам сүлжээ, хүн ам олноороо оршин суудаг газруудыг өргөтгөн тохижуулах төлөвлөлтийн асуудал, хөдөө аж ахуйн зориулалтаар эдэлбэр газрыг өргөтгөх зэрэг асуудлыг авч үзэх,
Хүрээлэн байгаа байгаль орчныг хамгаалах арга хэмжээ (үүнд: намагжилтыг зогсоох, газар доорхи цүнхээл үүсэх ба идэгдэж эвдрэх, халиа тошин үүсэх зэрэг сүйтгэлтэй үйлдэл) болон байгалийн тэнцвэрийг хадгалж, загасны нөөцийг хамгаалах зэрэг тодорхой шийдлүүдийг тусгаж өгнө.
1.2.      Шинээр баригдах болон их засвар хийгдэх гүүр ба хоолойг төсөллөх, техникийн үндсэн шийдлийг гаргахдаа техник-эдийн засгийн үзүүлэлтүүдээрээ өрсөлдөх чадвартай хувилбаруудаас сонголт хийх аргыг үндэс болгоно.
1.3.      Гүүр ба хоолойг төсөллөхдөө удаан хугацаагаар эдлэгдэх нөхцөлийг хангасан загвар хийцийг сонгож авна.
Төсөллөхийг үл зөвшөөрөх тохиолдлууд :
модон хоолой барих,
халуунаараа байх ачааг тээвэрлэхэд зориулагдсан замд модон гүүр барихаар төсөллөх ( шингэн байдалтай ширэм, үнс нурам гэх мэт ),
Модон гүүр барихыг зөвшөөрөх тохиолдлууд:
а) III ба түүнээс доогуур зэрэглэлийн замд;
б) аймаг дүүргийн зэрэглэлд хамаарагдах гол гудамжинд;
в) орон нутгийн чанартай замууд, гудамжинд;
 
Модон гүүрэнд бетон болон төмөр бетон тулгуур хэрэглэж байгаа тохиолдлыг авч үзэхдээ дараагийн шатанд алгаслалын модон бүтээцийг төмөр бетон алгаслал байгууламжийн бүтээцээр солих боломжийг хангасан байвал зохино.
 
ГҮҮР БА ХООЛОЙГ БАЙРШУУЛАХ
1.4.      Гармын байрлал болон гүүрийн алгаслалын хэмжээг сонгох, дэвсгэр зураг ба зүсэлтэд барилга байгууламжийг байршуулахдаа замын чиглэл тогтоолт буюу хот байгуулалтын төлөвлөлтийн шийдэлд хамаарах шаардлагууд, хувилбаруудын барилга ба ашиглалтын үзүүлэлтүүд, мөн түүнчлэн замын тухайн хэсэгт тохирох техник-эдийн засгийн үзүүлэлтүүдэд нөлөөлөх голын гольдрол, геологи, гидрогеологи, ландшафт ба бусад орон нутгийн нөхцөлүүдийг тооцсон байх шаардлагатай.
Усан замын тээвэрт ашиглагддаг гол мөрөн дээр гүүрэн гарам байгуулахдаа доор заасныг мөрдлөг болгоно:
Гүүрэн гармыг голын харгианаас хөлөг онгоц болон салын бүрэлдэхүүн хэсгийн тооцоот уртаас 1,5-аас багагүй зайд алслагдсан, өргөн биш (усанд бага автдаг) татам бүхий тогтвортой гольдролтой голын шулуун хэсэгт усны урсгалд тэгш өнцгөөр огтлолцуулан (ташуугийн хэмжээ 10° - аас ихгүй) байрлуулах,
Гүүрийн ашиглалтын явцад голын гольдрол шилжиж өөрчлөгдөх болзошгүй нөхцөлийг харгалзан хөлөг онгоц зорчих алгаслал байгууламжийн гольдрол доторх хэсгийг түүнд харгалзах хөлөг онгоц зорчих дагуу тэнхлэгтэй давхцуулж авах,
Хөлөг онгоц зорчих алгаслал байгууламж руу хандсан тулгуурын хавтгай, хөлөг онгоц зорчих чиглэлийн тэнхлэг , усны урсгалын чиглэл харилцан зэрэгцээ байх нөхцөлийг бүрдүүлсэн байх.
Хөлөг онгоцны зорчих чиглэл усны урсгалын чиглэлээс хазайх зөрүүгийн хүлцэх хэмжээг 10 градусаас ихгүйгээр авах,
Гүүрэн гарам барих ажиллагаанаас болж голын гольдролын хөлөг онгоц зорчих тооцоот түвшинд урсгалын хурдыг доор заасан хэмжээнээс ихэсгэхийг хориглоно. Үүнд: ердийн нөхцөлд усны урсгалын хурд 2 м/с хүртэл байхад 20%- иас, 2,4 м/с- ээс их байхад 10%-иас тус тус ихгүйгээр авна. 2 - 2,4м/с - ийн хоорондох утгыг шугаман хамаарлын аргаар тооцно.
Хөлөг онгоц зорчих тооцоот усны түвшин хүртэлх усны авталтын хязгаарт гүүрийн тулгуурын хөндлөн огтлолыг усны урсгал тойрч урсахаар төсөллөнө.
1.5.      Усны урсцыг дайран гарч байгаа ус өнгөрүүлэх байгууламжийн тоо хэмжээг ус зүйн тэнцлийн тооцооны үндсэн дээр тогтоох ба хүрээлэн байгаа байгаль орчноос байгууламжид үзүүлэх дагалдах нөлөөллүүдийг зайлшгүй авч үзэх шаардлагатай.
Хэд хэдэн урсцын усыг нэг байгууламжаар гаргах нь зайлшгүй харгалзах үндэслэлтэй байх ёстой.
Харин мөнхийн цэвдэг хөрстэй байх, уруй урсах, хар шороон хөрс тохиох, халиа тошин үүсэх зэрэг тохиолдолд төсөллөхийг хориглоно.
1.6.      Жижиг, дунд болон хотын доторх авто зам (гудамж)-ын гүүр ба хоолойг тухайн төсөллөсөн замд харгалзах дэвсгэр зураг, огтлолтойгоор замын хэсгүүдэд байрлуулахыг зөвшөөрнө.
Зорчих хэсгийн дагуу хэвгийн зөвшөөрөгдөх хэмжээ нь, доор зааснаас ихгүй байна. Үүнд:
авто замын том хэмжээний гүүрэнд – 30%
хотын доторх гүүрэнд - 40‰
модон шалтай гүүрнүүд - 20‰
Зарим тохиолдолд , гүүрийн зорчих хэсэгт олон удаа мөстөлт үүсдэг бол дагуу хэвгийг 20‰- оос ихээр төсөллөхийг зөвшөөрөхгүй.
1.7.      Хоолойны хэсгийн дээр болон хоолойны хучлага хавтан (явган хүний нүхэн гарцыг оролцуулан), мөн түүнчлэн гүүрийн гулдмайн дээрх далангийн шорооны зузааныг 1 дүгээр хүснэгтэд заасан хэмжээнээс багагүйгээр авна.
 
Тайлбар:
Энд тогтоосон нөхцөлийг баримтлан доор заасан байдлаар гүүрийг уртаас нь хамааруулан ангилна. Үүнд:
25 м хүртэл урттай бол                               - жижиг,
25 –100 м урттай бол                                  - дунд,
100м-ээс дээш урттай бол том хэмжээний гэсэн ангилалд тус тус хамааруулна.
Авто замын (хотын доторх гүүрийг оролцуулан) гүүр нь 100 м-ээс бага урттай боловч алгаслалын хэмжээ нь 60 м-ээс их бол том хэмжээний гүүрэнд хамааруулан авна.
Гүүрийн уртыг тооцохдоо захын тулгууруудын шорооны хашлага хананы гадна ирмэгээр авна. Ингэж авахдаа дамжих хавтангийн уртыг гүүрийн уртад хамааруулахгүй.
1 дүгээр хүснэгт
Замын төрөл
Шороон хучлагын зузаан , м – ээр
 
Төмөр бетон хоолой
 
Долгиотуулан нугалсан ган хоолой
Гүүрийн гулдан
Гол зам , хурдны зам ба ердийн төрлийн I – IV ангиллын авто зам , хот болон төв суурин газрын гудамж , мөн тэрчлэн үйлдвэр дотоодын зам
 
0.5*
0.5**
0.2**
Төв суурин газрын аж ахуй дотоодын зам
 
0.2***
-
-
 
*хоолойн хэсэглэл болон гулдангийн дээд гадаргуугаас замын хучилтын доод түвшин хүртэлх зайгаар,
** гэхдээ хоолойн хэсэглэлийн дээд гадаргуугаас замын хучилтын дээд гадаргуу хүртэлх зай 0.8 м-ээс багагүй байхаар,
*** гэхдээ хоолойн хэсэглэлийн дээд гадаргуугаас хөвөөний гадна ирмэгийн түвшин хүртэлх зай 0.5 м-ээс багагүй байхаар тус тус тооцно.
Тайлбар:
1.                  Төмөр замын өртөөний хязгаарлагдсан дэвсгэр газарт байршсан төмөр бетон хоолой болон явган замын хонгилын доогуурх хучлагыг 1 м-ээс багагүйгээр хийхийг зөвшөөрнө.
2.                  ТЭЗҮ-ийн тооцоогоор замын далангийн өндрийг багасгах нь ашигтай бөгөөд ашиглалтын явцад хүндрэл учруулахгүй болох нь тогтоогдвол дээр хүснэгт 1- д заасан хэмжээг багасгаж тооцохыг зөвшөөрнө. Ингэхдээ дөрвөлжин хоолойг цутгамлаар, дугуй хоолойг нийтэд нь дөрвөлжилж гадна хэлбэрээрээ дөрвөлжин хоолойн хэлбэрт шилжүүлснээр зөвшөөрөгдөхөөс гадна хоолойн хана ба далангийн уулзвар хэсэгт суулт үүсэхгүй байх арга хэмжээг авсан байх шаардлагатай болно.
 
БҮТЭЭЦЭД ТАВИХ ҮНДСЭН ШААРДЛАГУУД
1.8.      Шинээр төсөллөж байгаа гүүрийн алгаслал байгууламж, тулгуур болон хоолойны үндсэн хэмжээг тогтоохдоо барилгын ажилд ижил загварын болон модульт байх зарчмыг баримталбал зохино.
Замын шулуун хэсэг дахь авто замын ба хотын гүүрнүүдийн алгаслал байгууламжийн бүрэн урт буюу тооцоот алгаслалыг тулгуурууд нь эгц босоо ба тэгш өнцгөөр байрласан үед 3, 6, 9, 12, 15, 18, 21, 24, 33 ба 42м-ээр, харин алгаслалын хэмжээ түүнээс их үед 21м-т нэмэгдэх шатлалтайгаар авна. Салангид ажилладаг алгаслал байгууламжийн хувьд шилжүүлсэн хэмжээг бүрэн урт гэж үзэж дараах байдлаар авна.
Үүнд:
төмөр бетон бол 42м хүртэл (42м-ийг оролцуулан), бусад материалаар бол 33м хүртэл (33м-ийг оролцуулан), нэвт орон зайтай үндсэн татанг бүхий алгаслал байгууламжийн хувьд болон бусад бүх тохиолдолд нэгдмэл хэмжээ нь тооцоот алгаслалын хэмжээтэй тохирч байх ёстой.
Заагдсан хэмжээг баримтлаагүй тохиолдолд техник-эдийн засгийн үндэслэл боловсруулж төсөллөнө. Үүнд:
Урьд нь баригдсан гүүрийн ойролцоо баригдах гүүр, төмөр замын станцын зам дээгүүр тавигдах олон алгасалтай гүүрэн гарц, 9м-ээс бага алгасалтай модон гүүр болон төвөгтэй систем бүхий гүүрийн зарим алгаслалууд (огтлоосгүй, жаазат дүүжин болон жаазан хөшөөс маягийн).
1.9.      Угсармал эд ангийн овор хэмжээ, жинг тогтоохдоо түгээмэл ашиглагддаг болон тусгай зориулалтын барилгын үйлдвэрлэлийн өргөх төхөөрөмжүүд ба тээврийн хэрэгслүүдийг угсрах болон тээвэрлэхэд ашиглах боломж, эсвэл газар дээр нь шууд цутгах нөхцөлүүдийг үндэслэн сонголт хийвэл зохино.
1.10.  Хэв гажилтад орох бүтээцүүдийн хийцүүд (тулах хэсгүүд, нугас, хэв гажилтын заадас, тэнцүүлэх хэрэгслэл) болон тэдгээрийн байршил нь барилга байгууламжийн тусгай хэсгүүдийн өөр хоорондынх нь шилжилтийн хувьд урьдчилан тооцсон байх ба шаардлагатай чөлөөт байдлыг (шулуун, өнцөг үүсгэсэн ) хангасан байх ёстой.
Төслийн баримт бичгийн иж бүрдэлд 2.22-д заасны дагуу байгууламжийн бэлэн байдлын зэрэглэл ба бүтээцүүдийн өөр хоорондоо битүүлж нэгтгэх үеийн агаарын хэмийг тооцсон хэв гажилтын заадсыг байршуулах тухай зааврыг оруулж өгсөн байх ёстой.
1.11.  Гүүрэн гарамд урсгалын чиглэлийг зохицуулах болон ухагдалтаас (угаагдалтаас) урьдчилан сэргийлэх шаардлагатай үед урсгал залах ба эргийг бэхлэх байгууламж төсөллөж өгнө.
Голын татмын хэсгээр үерийн усны тооцоот өнгөрөлтийн 15%- иас багагүй хэсэг нь нэвтрэх буюу угаагдалт эхлэхийн өмнө гүүрэн доорхи усны урсгалын дундaж хурд 1м/с- ээс их байх үед, мөн түүнчлэн гармын онцлогоос бий болсон байршлын нөхцөлүүдийг (урсцын нарийсалт, салаалсан газрыг хаах г.м) харгалзан ус чиглүүлэх даланг төлөвлөнө.
Ус зүйн тэнцлийн тооцоог үндэслэл болгон жижиг гүүр ба хоолойг төсөллөхдөө гольдролыг гүнзгийлэх, тэгшилгээ хийж, хэв дүрс гаргах, бэхэлгээ хийж өгөх, хагшаасны хуримтлал бий болохоос хамгаалах, мөн түүнчлэн усны урсцын байгууламжаар орох, түүний гарах хурдыг сааруулах зэргийн арга хэмжээг төсөллөж өгөх шаардлагатай.
Урсгал залах далан болон эргийн бэхэлгээ хамгаалалтыг төсөллөхдөө мөнх цэвдгийг хэвээр нь хадгалах барилгын ажлын зарчмыг ашиглах бөгөөд энэхүү ажиллагаа нь хөрсний ус урсах, ус байран дээрээ тунах ба урсгал усны ахуйн горимын бусад үлэмж өөрчлөлтүүд, мөн түүнчлэн буурь хөрсний физик механик шинж чанарын горимд өөрчлөлт орохгүй байх нөхцөлийг хангасан байна.
Халиа тошингоос хамгаалах:
Халиа тошингоос хамгаалах төсөллөлтийн арга хэмжээг хавсралт 22-д заасны дагуу тооцно.
1.12.  Хоолойн дотоод голч буюу нүхний өндрийн (өндрийн цэвэр зайгаар) доор заасан хэмжээнээс багагүйгээр авна. Үүнд:
хоолойны урт нь (эсвэл амсар хоорондын зайгаар) 20м хүртэл байхад- 1 м,
хоолойн урт нь 20м ба түүнээс их байхад- 1.5 м,
II ба түүнээс доогуур зэрэглэлд хамаарах авто замд тавигдах хоолойн дотоод голч буюу өндрийг доор зааснаар авахыг зөвшөөрнө. Үүнд:
хоолойн урт 30м хүртэл байхад- 1 м,
хоолойн урт 15м хүртэл байхад- 0.75 м,
туслах зам болон гарцууд дээр ус орох амсартай хаалт бүхий харгиатуулах хоолойн хязгаарлагдмал орчинтой (хэвгий 10‰ болон түүнээс их) өнгөрөлтийн хэсэгт- 0.5 м байна.
II ба түүнээс доогуур зэрэглэлд хамаарах авто замд болон газар тариалан эрхэлдэг бүс нутаг, сум , аж ахуйн нэгжийн замуудад тавигдах хоолойг аймаг орон нутгийн захиргааны байгууллагуудтай зөвшилцсөний үндсэн дээр хоолойны орчинд хамааралтай ус орох амсрын хэсэгт хаалт бүхий 0,5 м нүхтэй харгиатуулах хоолой хэрэглэхийг зөвшөөрнө.
Аж ахуйн дотоодын авто замуудын хоолойн нүхний цэвэр өндрийг хоолойн уртын 10м-т 0,5 м-ээс багагүйгээр авч болно. Хамгийн хүйтэн 5 хоногийн гаднах агаарын дундаж температур хасах 40°С- аас доогуур байдаг бүс нутгийн нийтийн хэрэглээний авто замуудад (0,92-ын хангамжтай үед) хоолойны уртаас хамааруулахгүйгээр нүхийг 1,5 м-ээс багагүйгээр сонгон авна.
Жижиг гүүр ба хоолойг явганаар хүн зорчих гарц, мал гаргах гарам болгон ашиглах шаардлагатай бол нүхийг томсгож өгөхийг зөвшөөрөхөөс гадна, техник-эдийн засгийн хувьд ашигтай болох нь нотлогдвол, овор хэмжээнд нь тохируулан авто тээврийн хэрэгсэл, бага оврын хөдөө аж ахуйн зориулалттай техник зорчихоор төсөллөж зөвшөөрнө.
1.13.  Ус нэвтрүүлэх хоолойг шахалтгүй байх зарчмаар ажиллахаар төсөллөнө.
Их усны тооцоот зарцуулалтыг нэвтрүүлэх үед (энэ нормын 1.23- ын дагуу) ус нэвтрүүлэх хоолойг хагас болон бүтэн шахалттайгаар төсөллөхийг зөвшөөрнө.
Ингэхдээ хоолойн толгой болон хэсэглэлийн доор суурь төсөллөх ба шаардлагатай гэж үзвэл шүүрэлтийн эсрэг экран хийж өгнө . Үүнээс гадна хоолойн бүтэн шахалттай ажиллах үед, орох хэсэгт тусгайлсан толгой төсөллөхийн зэрэгцээ хоолойн хэсэглэл, бусад хийц хэсгийн завсраар ус орох нөхцөлийг хааж өгөхөөс гадна гольдролыг сайтар бэхлэх, даланг усны шүүрэлт болон түрэлтэд тогтвортой байхаар тооцно.
Гаднах агаарын хамгийн хүйтэн 5 хоногийн дундаж температур хасах 400C- аас доогуур байдаг бүс нутагт ус зайлуулах хоолойг байршуулахаар төсөллөхдөө хагас шахалттай ба шахалттай байх зарчмаар ажиллахаар төсөллөхийг (хадан хөрсөнд байршуулахаас бусад тохиолдолд ) хориглоно.
1.14.  Ус гаргах хоолойг төсөллөхдөө оролт ба гаралтын толгой хийж өгөх бөгөөд хэлбэр хэмжээ нь усыг нэвтрүүлэх тооцооны нөхцөлийг хангахаас гадна, хоолойн толгойн хэсгийг тойрсон далангийн хажуу налуугийн тогтворжилт хангагдсан байх ёстой.
Долгиотуулсан нугалаас бүхий ган хоолойг оролт ба гаралтын толгойгүйгээр төсөллөхийг зөвшөөрнө. Ингэхдээ хоолойн орох ба гарах талын улны гаднах хязгаар нь далангийн хормойн хязгаараас 0,2 м-ээс багагүйгээр цухуйж байршсан байх бөгөөд хоолойны хөндлөн огтлолын огтлогдсон төгсгөл шороон далангийн хажуу налуугаас 0,5м-ээс багагүйгээр цухуйж байхаар тооцно.
1.15.  Цөн түрдэг, унанги мод урсдаг болон уруй явдаг, халиа тошин, нуранги үүсэх боломжтой газруудад хоолой байршуулахыг хориглоно.
Халиа тошин дэлгэж болзошгүй зарим газруудад, зөвхөн дөрвөлжин огтлолтой хоолойг (өргөн нь 3,0 м өндөр нь 2,0 м-ээс багагүй) халиа тошинг эсэргүүцэн хамгаалах байгууламжийн хамтаар иж бүрдэлтэй төсөллөхийг зөвшөөрнө. Нуранги бүхий уруйн урсцыг өнгөрүүлэхэд зориулж нэг алгасалтай 4,0 м-ээс багагүй урттай гүүр төсөллөх буюу нурангийн урсцыг бага шахалттайгаар өнгөрүүлэх, нуранги ба уруй зайлуулж өнгөрүүлэгч төсөллөх шаардлагатай.
1.16.  Гүүр ба хоолойн хоёр талын далангийн хэсгийг байгуулах болон түүний хажуу налууг бэхлэх үед болон хүрээлэн байгаа орчноос өндөр температур, гэнэтийн урсац гэх мэтийн хүчтэй нөлөөлөл үзүүлэх , хог хуримтлагдаж бохирдолт бий болох зэргээс байгууламжийг зайлшгүй хамгаалах арга хэмжээг зураг төслийн баримт бичигт тусгаж өгнө.
1.17.  Шинээр төсөллөж байгаа гүүрийн зэрэгцээ гол татангуудын (дам нуруудын) хоорондын зайг тогтоохдоо арчлалт, засварын үзлэг үйлчилгээг хийх, бүтээцийн эд ангиудыг будах зэрэг шаардлагуудыг хангах нөхцөлийг бүрдүүлж өгнө. Өөр хоорондоо зэрэгцэн тусдаа байх алгаслалын байгууламжуудтай (тээврийн хөдөлгөөн нэг чиглэлд зорчих явах ангитай) тохиолдолд зэрэгцсэн гол татангуудын (дам нурууны) хоорондын цэвэр зайг 1,0 м-ээс багагүйгээр авна.
ОВОР ХЭМЖЭЭ
1.18.  Нийтийн хэрэглээний авто зам, аж ахуйн дотоодын болон сум хөдөө аж ахуйн бусад нэгж, байгууллага, үйлдвэрүүд, үйлдвэрлэлийн дотоодын зам болон хот тосгон, хүн ам оршин суудаг суурингуудын болон хотын доторх авто замуудад төсөллөж байгаа барилга байгууламжийн хам бүтээцийн овор хэмжээ нь энэ нормын 1 дүгээр хавсралтын заалтуудын шаардлагуудыг хангасан байвал зохино.
1.19.  Явган зорчигчдод зориулсан гүүр болон нүхэн гарцын өргөнийг тогтоохдоо, явган зорчигчдын хөдөлгөөний эрчим, ирээдүйд оргил цагт хүрэх тооцооноос хамааруулан хэмжээг доор зааснаас багагүйгээр авна. Үүнд:
гүүрэнд- 2.25 м,
хонгилд- 3 м,
Явган зорчигчдын нүхэн гарцын өндрийн цэвэр зайг 2,3 м-ээс багагүйгээр авна. Нэг метрийн өргөнд ноогдох тооцооны өнгөрүүлэх дундаж хүчин чадлыг явган зорчигчдод зориулсан гүүр ба нүхэн гарцад – 2000 хүн/цаг, тэдгээрийн шатанд - 1500 хүн / цаг байхаар тооцож авна.
Суурин газраас зайдуу баригдах явган замын гүүр болон нүхэн гарцын өргөнийг 1,5м-ээр авахыг зөвшөөрнө.
Орон нутгийн зам болон малыг гүүрэн доогуур гаргахад тавигдах тусгайлсан шаардлага байхгүй бол байгууламжийн овор хэмжээг доор зааснаас багагүйгээр авна. Үүнд:
а) орон нутгийн замд- өргөн нь 6 м , өндөр нь 4,5 м,
б) мал гаргах нүхэн гарцад- өргөн нь 4м , өндөр нь 2,5 м.
1.20.  Дотоодын усан замаар хөлөг зорчих гүүрийн алгаслалын доорх овор хэмжээг төсөллөхдөө сал хөвүүлдэг болон хөлөг онгоц зорчдог гол мөрөнд гүүрийн доорх овор хэмжээг тогтоох болон гүүрийг байршуулах үндсэн шаардлагуудтай уялдуулсан байх шаардлагатай.
1.21.  Хөлөг онгоц зорчдоггүй болон сал хөвүүлдэггүй голын цөн түрэлт болон усны түвшингийн дээр , мөн тэрчлэн хөлөг онгоц зорчих алгаслал байгууламжгүй, гэхдээ хөлөг онгоц зорчдог усан замтай гол мөрөн дээр байрласан гүүрийн эд ангийн байршлыг тогтоохдоо сонголт хийсэн гүүрийн бүдүүвч, газар орны нөхцөлөөс хамааралтайгаар авч үзэх шаардлагатай.
Гүүрийн тусгай эд ангиудын цөн түрэлтийн болон их усны түвшингээс дээш цухуйх хэмжээ нь бүх тохиолдолд 2 дугаар хүснэгтэд заасан утгаас багагүйгээр авна.
Гүүрийн дэргэдэх усан сангийн хөлөг онгоц зорчдоггүй, caл хөвүүлдэггүй хэсэгт байрласан усны хамгийн дээд статик түвшингээс дээш алгаслал байгууламжийн доод улны түвшин хүртэлх өндрийн хэмжээг салхиар үүсэх тооцоот давлагааны өндрийн 75% дээр 0,25 м - ийг нэмсэн хэмжээнээс багагүйгээр авна.
Алгаслал байгууламжийн улны хамгийн доод түвшинг, халиа тошин гүйдэг тохиолдолд түүний өндрөөс хамааруулан 22 дугаар хавсралтын дагуу тооцож авна.
Мод, хожуул урсдаг голууд болон халиа тошин үүсдэг газруудад 2 дугаар хүснэгтэд өгөгдсөн хэмжигдэхүүнүүдийг 0,5 м-ээс багагүйгээр ихэсгэж, тулгуур хоорондын цэвэр зайг 15,0 м - ээс багагүйгээр авна.
2 дугаар хүснэгт
Гүүрийн эд анги болон хэлхээс
Эд анги болон хэлхээсний гаралт, м–ээр
Үерлэлтийн хамгийн их зарцуулалттай үеийн усны түвшингийн дээгүүр ( давлагааны түлхэх нөлөөллийг тооцсоноор )
Мөс хөвөлтийн хамгийн дээд түвшингийн дээгүүр
Гүүрийн тооцооны өгөгдөхүүн бүх төрлийн замд
Хамгийн их
Алгаслал байгууламжийн доод хэсэг:
а) Усны гүн 1 м болон түүнээс бага байхад
б) Усны гүн 1 м-ээс их байхад
в) Зайр , цөнгийн мөс ханах үед
г) Уруй урсдаг тохиолдолд
д) Нурангийн хэсэг урсдаг бол
-Тулгуурын хэлхээс байрлах тавцангийн оройд
- Нуман гулдангийн доод ул
- Модон гүүрийн алгаслалын бүтээцийн цухуйж байгаа эд ангийн дагуу хавчаарын ул
 
 
 
0.5
0.5
0.75
1.00
1.00
 
0.25
-
 
 
0.25
 
 
 
0.25
0.25
0.75
1.00
1.00
 
-
-
 
 
-
 
 
 
-
0.75
1.00
-
-
 
0.5
0.25
 
 
0.75
 
1.22.  Хоолойгоор нэвтэрч байгаа усны дээд түвшингээс ( дурын хөндлөн огтлолд ) уг хоолойн дотоод гадаргуугийн хамгийн дээд цэгийн байрлал хүртэлх зай хэмжээ нь ажиллагааны шахалтгүй горим болон тооцоот үерлэлтийн хамгийн их өнгөрөлтийн үед дараах цэвэр зай хэмжээтэй байна.
Үүнд:
дугуй огтлолтой болон хүнхэр хоолойны өндрийн хэмжээ 3,0 м хүртэл байвал хоолойны өндрийн 1/4-ээс багагүйгээр,
3,0 м - ээс дээш бол 0,75 м - ээс багагүйгээр,
дөрвөлжин огтлолтой хоолойны өндөр 3,0 м хүртэл байвал хоолойны өндрийн 1 / 6 -ээс багагүйгээр,
3,0 м - ээс дээш байвал 0,5 м - ээс багагүйгээр авна.
 
УСНЫ УРСГАЛЫН НӨЛӨӨЛӨЛД ГҮҮР БА ХООЛОЙГ ТООЦОХ НЬ
 
ЕРӨНХИЙ ЗААЛТ
 
1.23.  Усны урсгалын нөлөөлөлд гүүр ба хоолой, татмын хэсгүүдийн далангийн тооцоог хийхдээ тооцоот үерлэлтийн ус хэмжилтийн график болон ус тэнцлийн зураглалыг үндэслэнэ. Ингэхдээ хамгийн их тооцоот үерлэлтийн хэтрэх магадлалын хэмжээг 3 дугаар хүснэгтэд заасны дагуу авна.
 
3 дугаар хүснэгт
Авто зам болон хотын гудамж ба замууд
Байгууламж
Замын зэрэглэл
Тооцоот үерлэлтийн хамгийн их зарцуулалтын хэтрэх магадлал ,%- иар
Том ба жижиг хэмжээний гүүрнүүд
III ба түүнээс дээш зэрэглэлийн авто зам болон хотын гудамж ба замуудад
1*
Мөн адил
IV ба түүнээс доош зэрэглэлийн бүх зэрэглэлийн авто замд
2*
0Жижиг гүүр ба хоолой
I ба түүнээс дээш зэрэглэлийн авто замд
1**
Мөн адил
II , III зэрэглэлийн авто зам, хотын гудамж замд
2**
Мөн адил
IV ба түүнээс доош зэрэглэлийн авто замд
3**
 
* - Авто замын сүлжээ бага хөгжсөн бүс нутагт байгууламжийг барих нөхцөлд улсын нийгэм эдийн засагт маш чухал ач холбогдолтой газар тааралдвал техник – эдийн засгийн үндэслэлээр хэтрэх магадлалыг 1 % - ийн оронд 0.33 , 2 % - ийн оронд 1 % - иар авахыг зөвшөөрнө .
** - Авто замын сүлжээ хөгжсөн бүс нутагт авто замын жижиг гүүр ба хоолойг байршуулах шаардлага гарвал техник – эдийн засгийн үндэслэлээр хэтрэх магадлалыг 1 % - ийн оронд 2 %, 2 % - ийн оронд 3 %, 3 % - ийн оронд 5 %, II болон III зэрэглэлийн замын хоолойд 10% - иар тус тус авахыг зөвшөөрнө.
 
Хэрэв ус зүйн зураглал болон тооцоот үерлэлтийн ус хэмжилтийн график байхгүй, түүнчлэн бусад үндэслэл бүхий тохиолдолд усны урсгалын нөлөөлөлд автах байгууламжийн тооцоог усны хамгийн их зарцуулалтаар болон түүнд харгалзах тооцоот ба хамгийн их үерлэлтийн үеийн түвшингийн хэмжээгээр авч хийхийг зөвшөөрнө.
Тооцоог авч үзэхдээ тухайн гол ус нь урьд хийгдсэн ус өнгөрүүлэх байгууламжийн ажиллагааны горимын байдал , нэг гол усанд байгаа байгууламжууд нэг нь нөгөөдөө нөлөөлөх байдал , түүнчлэн төлөвлөж байгаа ус өнгөрүүлэх байгууламжид одоо байгаа гидротехникийн болон бусад гол усны байгууламжууд хэрхэн нөлөөлөх нөлөөлөл зэргийг тусгаж өгөх шаардлагатай.
Гүүр ба хоолойн инженерийн байгууламжийн ойролцоо байшин барилга, хөдөө аж ахуйн байгууламж байршсан нөхцөлд усны түрэлтээс болж дээрх байгууламжууд усанд автах аюулд өртөгдөхгүй байлгах асуудлыг заавал шалган тогтоох шаардлагатай.
Ус өнгөрүүлэх байгууламжийг төсөллөхдөө , түүний ойр орчимд байршилтай богино хугацаанд ашиглах далангийн сэтэрч болзошгүй байдлыг зайлшгүй авч үзвэл зохино. Богино хугацаанд ашиглах ийм даланг хүчитгэх болон байгууламжийн нүхийг томсгох зэрэг асуудлуудыг техник-эдийн засгийн үзүүлэлтүүдийн харьцуулалт хийх замаар шийдвэрлэнэ.
1.24.  Хэтрэх магадлалын өгөгдсөн утгын хувьд байгууламжийн ажиллагаанд хамгийн тааламжгүй нөхцөлийг үүсгэж болох усны үерлэлтийн хамгийн их зарцуулалтыг тооцоонд авна.
Ус зүйн зураглал болон ус хэмжилтийн графикийг байгуулах ба янз бүрийн үерлэлт болон түүнд харгалзах усны түвшинг тодорхойлох зэргийг БНбД 2.01.14-86-д тавигдсан зохих шаардлагын дагуу гүйцэтгэнэ.
1.25.  Жижиг гүүр ба хоолойн ус гаргах чөлөөт зай хэмжээг тодорхойлохдоо, тухайн гольдролын хөрсөнд хүлцэж болох усны урсгалын дундаж хурдаар (нэн ялангуяа байгууламжийн ус оруулах болон гаргах хэсэгт) тодорхойлж, байгууламжийн конус болон бусад бэхэлгээг сонгон авахдаа энэ нормын 1.21, 1.22 болон 1.31 дүгээр заалтуудыг мөрдлөг болгоно.
Аадар борооны үерийн усны урсцын хэмжээгээр тооцож байгаа тохиолдолд жижиг гүүр ба хоолойн ус нэвтрүүлэхтэй холбогдсон байгууламжийн доорх цэвэр зай хэмжээг сонгохдоо байгууламжийн дэргэдэх усны бөөгнөрлийг тооцно. Ингэж тооцохтой холбогдуулан байгууламжаар нэвтрэх усны зарцуулалтыг багасгах хэмжээг 3 дахинаас илүүгүйгээр авахыг зөвшөөрнө. Мөнх цэвдэг хөрсөнд байгууламжийг төсөллөж байгаа нөхцөлд усны бөөгнөрөл үүсэхээр тооцохыг хориглоно.
Жижиг гүүр ба хоолойгоор нэвтрэх аадар борооны үерийн өнгөрөлтийг энэ нормын 23 дугаар хавсралтын дагуу тооцно.
1.26.  Том болон дунд хэмжээний гүүрийн ус нэвтрүүлэх цэвэр зай хэмжээг тодорхойлохдоо шахагдсан усны түвшингийн өсөлт, гольдролын байгалийн хэв гажилт, гүүрэн доорхи голдрилын тогтвортой өргөсөлт (зүсэлт), тулгуур болон конус , ус залах байгууламжийн дэргэдэх орчны ухагдалт ба ерөнхий угаагдалтыг хамааруулан тогтооно. Гүүрийн ус нэвтрүүлэх цэвэр зай хэмжээ нь голын тогтвортой гольдролын өргөний хэмжээнээс багагүй байх ёстой.
Хотын доторх гүүрнүүдийн ус нэвтрүүлэх цэвэр зай хэмжээг тогтоохдоо голын урсгалыг залах болон эрэг орчмын төлөвлөлтийн асуудлыг хамааруулан иж бүрнээр тодорхойлно.
1.27.  Гүүрэн гарам байрших гольдролын хэсэгт үерлэлтийн үед, гүүрийн доорхи ерөнхий угаагдалтын тооцоог хийхдээ хагшаасын балансын тэгшитгэлийг үндэслэн энэ нормын 1.23- д заасныг баримтална.
Хэрэв үерлэлтийн хэмжээ хэмжигдэхүүнээрээ, тооцооны (хамгийн их) өгөгдөхүүнээс бага байгаа хэдий ч гүүрийн доорхи гольдролд эргэлт буцалтгүй өөрчлөлт бий болгож байгаа нөхцөлд (гүүрэн гармын хэсэгт түрлэг үүссэн нөхцөлд, далангийн хормойн хашиц голын татмын хэсгийн зайд гольдролыг хэв гажилтад оруулж, урсцыг 2 дахинаас их шахалтад оруулах г.м.) ерөнхий угаагдалтын хэмжээг тооцоолохдоо хамгийн их устай аль нэг үеийн бодит багц ажиглалтуудаас хойш болох тооцоот үерлэлтийн нөхцөлийг хамааруулна.
Урьдчилсан тооцоо болон урсцын горимын тухай шаардлагатай өгөгдөхүүнүүд байхгүй бол ерөнхий угаагдалтыг урсцын хурданд тохиох хагшаасын балансаар тодорхойлохыг зөвшөөрнө.
Морфметрийн аргыг үндэслэн ерөнхий угаагдалтын хэмжээг тооцож байгаа бол тооцоогоор гарсан угаагдалтын хамгийн их гүнийг 15%-иар өсгөж авна.
1.28.  Хамгийн их угаагдалтын шугамыг байгуулахдаа ерөнхий угаагдалтаас гадна, тулгуурын дэргэдэх орчны ухагдалт, гүүрэн гармын урсгал залах байгууламж болон бусад бүтээцүүдэд үзүүлэх нөлөөлөл, гольдрол өөрчлөгдөх бодит боломж, түүний геологийн тогтцын онцлогуудыг харгалзан үзвэл зохино.
Газар хөдлөлтөөс үзүүлэх ачааллаар гүүрийг тооцоолохдоо тулгуурын дэргэдэх орчны ухагдалтыг тооцохгүйгээр авна.
1.29.  Гүүрийн доорх ерөнхий угаагдалтын илтгэлцүүрийн хэмжигдэхүүний тоон утгыг техник-эдийн засгийн тооцоог үндэслэн тогтооно.
Энэхүү тооцоонд гольдролын хөрсний байдал , гүүрийн тулгуурын суурийн бүтээц, тэдгээрийн суултын гүн , гүүрийн алгаслал байгууламжийн хуваарилалт, усны түрлэгийн хэмжээ, гольдролыг өргөсгөх боломж , урсгалын хурд, хөлөг онгоц нэвтрүүлэх боломж болон загасны нүүдэл зэрэг тухайн орчны бусад нөхцөлүүдийг авч үзэх шаардлагатай. Ерөнхий угаагдалтын илтгэлцүүрийн хэмжигдэхүүнийг 2- оос ихгүйгээр авах журмыг мөрдлөг болгоно.
Морфметрийн аргыг үндэслэн тооцоог гүйцэтгэж байгаа бол угаагдалтын илтгэлцүүрийн утгыг 1,75 - аас ихгүйгээр авна.
1.30.  Гольдролын эргээс татмын хэсэг рүү гольдролын хэмжээг өргөсгөх зорилгоор хөрсийг зайлуулах буюу голын савыг өргөсгөх асуудлыг зөвхөн тал газрын голд авч үзэж болно. Өргөсгөлийн хэмжээ хэлбэрийг тодорхойлохдоо усанд автах хэлбэлзлээс хамаарч хөрсний усанд автагдаж нүүхгүй байх байдал (журамлагдсанаар 50-70 %-иас ихгүй байна) ба гүүрэн гармын тооцоот их усны түвшингээр (журамлагдсанаар 1.7-оос багагүй байна) авсан шахагдалтын зэрэглэлийн тооцоог үндэслэнэ. Голын гольдролын завсрын арал, гүехэн, тунамал, тогтонгишсон устай газруудад өргөсгөл хийж ухахыг хориглоно.
1.31.  Хөрсийг зайлуулах замаар гүүрийн доорх гольдролыг өргөсгөхдөө гольдрол өргөсөөгүй хэсэгтэй зугуухан холбож, гүүрийн доорх огтлолын усны урсцыг зохицуулах болон гольдролыг хэлбэршүүлэх хагшаасанд тааламжтай нөхцөл бүрдүүлэх нь зохистой.
Өргөсгөлийн ерөнхий урт нь (гүүрэн гармын тэнхлэгээс дээд болон доод тал руу) гүүрийн тэнхлэгээр авсан өргөсгөлийн хэмжээнээс 4-6 дахин их байх нь зохимжтой болно. Чөлөөлж хэлбэршүүлсэн хамгийн их өргөнийг урсгал залах байгууламжийн толгойн чигээс зайлуулах хэрэгтэй.
Татмын хэсэгт хамаарах хөрсний зайлуулалтыг төсөллөхдөө татмын хөрсний наалданги хэсгийг бүх талбайн хэмжээнд барьцалдалгаагүй хурдсан хөрс хүртэл бүрэн зайлуулсан байвал зохино.
Том болон дунд хэмжээний гүүрэнд тооцоот үерлэлтийн үед усны түвшингээс дээш гарах хоёр талын шороон далан байгууламжийн ирмэгийн цухуйлтын хэмжээг энэ нормын заалт 1.23-д өгөгдсөнийг баримтлан (далангийн хажуу налуу дээгүүр халих давлагааны гүйлт, байж болзошгүй түлхэлт зэргийг бодолцож) доор зааснаас багагүйгээр авна. Үүнд:
тэнэмэл гольдрол дээгүүр тавигдаж байгаа гүүрэн гармын хамгаалалтын даланд- 0,5 м,
урсгал залах байгууламж ба даланд- 0,25 м.
Тооцоот үерлэлтийн үед жижиг гүүр болон хоолойн шороон далангийн ирмэгийн (хэт даралт ба хуримтлалыг тооцож) их усны түвшингээс дээш гарах өндрийг энэ нормын заалт 1.23- ын дагуу 0,5 м- ээс, харин бүрэн болон хагас шахалтын горимтой хоолойд 1м- ээс багагүйгээр авна.
Гүүрэн гармын шахагдсан усны түрлэгийн түвшинг тооцоолохдоо, гүүрийн доорх байгалийн төрхөөрөө байгаа гольдролоор тооцоот (хамгийн их) үерлэлт явахад гольдрол хэв гажилтад орох нөлөөллийг оролцуулан шингэний жигд биш хөдөлгөөний тэгшитгэлээр бодно.
 
ОНЦГОЙ НӨХЦӨЛ
 
ГОЛЬДРОЛЫН ШИЛЖИЛТ
 
Гольдролын өөрчлөлт шилжилтэд өгөх техникийн үнэлгээ болон ус залах байгууламжийг төсөллөх үндэслэлийг энэ нормын 21 дүгээр хавсралтад заасан зөвлөмжийн дагуу тооцож сонголт хийнэ.
 
ХАЛИА ТОШИН
 
Халиа тошин үүсдэг голуудад гүүрийг төсөллөхдөө энэ нормын 22 дугаар хавсралт зөвлөмжийг үндэслэл болгоно.
 
ЖИЖИГ ГҮҮР БА ХООЛОЙН ИХ УСНЫ ТООЦОО
 
Жижиг гүүр ба хоолойн аадар бороо болон их усны өнгөрөлтийн тооцоог хийхдээ энэ нормын 23 дугаар хавсралтад заасан зөвлөмжийг үндэслэл болгоно.
 
УРУЙН ҮЕИЙН ӨНГӨРӨЛТИЙН ТООЦОО
 
Уруйн үерийн өнгөрөлтийн тооцоог хийхдээ энэ нормын 24 дүгээр хавсралтад заасан зөвлөмжийг үндэслэл болгоно.
 
ХҮЧНИЙ ҮЙЛЧЛЭЛ ДАХЬ ДААЦЫН БҮТЭЭЦ БА СУУРИЙН ТООЦОО
 
ЕРӨНХИЙ ЗААЛТ
1.32.  Гүүр ба хоолойн суурь ба даацын бүтээцэд үзүүлэх тогтмол болон түр зуурын ачааллуудын өөр хоорондын хамгийн аюултай байж болох хослолын үйлчлэлийг 2 дугаар бүлгийн заалтыг үндэслэл болгоно.
Тооцоог гүйцэтгэхдээ зохих шаардлагын дагуу хязгаарын төлөв байдлын тооцооны зарчмаар бодно.
1.33.  Авто замд хөдлөх бүрэлдэхүүнээс ( тээврийн хэрэгсэл ) буй болох түр зуурын ачааг энэхүү нормд тусгаж өгсөн бөгөөд нормын заалтад тохирох динамик илтгэлцүүрийг оруулж бодно. Байгууламж дээр хоёр болон түүнээс их тооны түр зуурын ачааллыг нэг зэрэг үйлчлэхээр тооцох тохиолдолд энэхүү ачааллын тооцооны утгыг 1-ээс бага утга бүхий ачааны хослолын илтгэлцүүрээр үржүүлж өгнө.
Тооцооны бүдүүвч , үндсэн тооцооны урьдчилсан үндсэн нөхцөл нь гүүр ба хоолойн бүтээцийг барьж байгуулах болон ашиглалтын үеийн бодит нөхцөл байдлыг зөв тусгасан байх ёстой.
Гүүрийн алгаслал байгууламжийн бүтээцийн тооцоог хийхдээ орон зайн байдлаар авч үзэж , хавтгай дээр оршин байгаа системийн зарчмаар хэсэгчилж бодно. Төсөл зохиох практикт ойролцоогоор бодох аргыг боловсруулан мөрдөж, эд ангиуд өөр хоорондоо харилцан үйлчлэх болон буурь сууринд үйлчлэх байдлыг харгалзан үзнэ.
Гүүр ба хоолойн бүтээцийн эд ангиуд дахь хүчдэлийн хувьд үүсэж болох уян харимхай бус хэв гажилтыг тооцоолох аргыг нормд заагаагүй бөгөөд түүнийг хэрэглэж байгаа тооцооны бүдүүвчид тулгуурлан уян харимхай байдлаар ажиллах урьдчилсан таамаглалаар тодорхойлохыг зөвшөөрнө.
Зохих үндэслэлийн дагуу бүтээц ачаалал дор шилжих үеийн нөлөөллийг тусгасан хэв гажилтын бүдүүвчээр тооцоог үйлдэхийг зөвшөөрнө.
Гүүр ба хоолойн бүтээцийг тооцоолох тооцооны арга , бүдүүвчийг сонгон авахдаа програм хангамжийг үр ашигтай хэрэглэх боломжийг харгалзан үзвэл зохино.
1.34.  Бүтээцийн элементүүдэд ашиглалтын ба барилгын ажлын явцад бий болохоор тодорхойлогдсон хүчдэлийн (хэв гажилт) утгууд, мөн тэрчлэн угсралтын элементүүд болон гулдмайг бэлтгэх, тээвэрлэх ба угсрах үед тооцоогоор тодорхойлогдсон хүчдэлийн ( хэв гажилт ) утгууд нь гүүр ба хоолойн харгалзах бүтээцүүдийг төсөллөхөд нормд заасан тооцооны эсэргүүцлээс хэтэрч болохгүй.
1.35.  БНбД 2.01.01-93 -ын зохих заалтын дагуу барилгын ажил гүйцэтгэх бүс нутгийн гаднах агаарын температурын хамгийн хүйтэн 5 хоногийн дундаж температурын утгыг тооцооны хамгийн бага температурын утгаар доорх хангалттайгаар авна. Үүнд:
бетон болон төмөрбетон бүтээцэд- 0,92 ,
ган бүтээц болон гантөмөрбетон бүтээцийн ган хэсгүүдэд- 0,98.
1.36.  Хөмрөлтийг эсэргүүцэх бүтээцийн тогтвортой байдлыг томьёогоор 1.1-ээр бодно.
Mu £ ( m / gn ) Mz ,                                                     (1-1)
Mu - хөмрөх боломжтой тэнхлэгт хамааралтай ( хөмрөх ) бүтээцийн тулж байгаа захын цэгийг дайран гарах хөмрөлтийн момент,
Mz - мөн тэнхлэгт хамааралтай, барьж тогтоох момент,
m - ажлын нөхцөлийн илтгэлцүүр , доорх байдлаар авна.
а. Тус тусдаа тулгуур дээр тулж байгаа бүтээцүүдийг шалгахад:
барилгын угсралтын ажлын үед- 0,95,
барилга байнгын ашиглалтад байх үед- 1,0,
б. Бетон бүтээц ба суурийн хөндлөн огтлолуудыг шалгахад:
хадан хөрс- 0,90,
хадан бус хөрсөнд- 0,80,
gn - зориулалтаар нь сонгож авах найдвартай ажиллагааны илтгэлцүүр:
барилга угсралтын ажлын үеийн тооцоонд- 1,0,
барилгын байнгын ашиглалтын явц дахь тооцоонд- 1.10,
Хөмрөх хүчний найдвартай ажиллагааны илтгэлцүүрийг 1,0 - ээс ихээр авна.
Тогтоон барих хүчний найдвартай ажиллагааны илтгэлцүүрийг ачааллаас хамааруулан авна:
gf < 1 - байнгын тогтмол ачаалалд,
1.37.  Шилжилт (гулсалт)- д бүтээц тогтвортой байх байдлыг томьёо 1.2- оор бодно.
 
Qr < (m / gn ) Qz                                              ( 1-2 )
 
Qr - байж болох хөдөлгөөний чиглэл дэх хөдөлгөн шилжүүлэх хүчнүүдийн проекцын нийлбэртэй тэнцүү хөдөлгөн шилжүүлэх хүч,
Qz - байж болох хөдөлгөөний чиглэл дэх тогтоон барих хүчнүүдийн проекцын нийлбэртэй тэнцүү тогтоон барих хүч,
m - ажлын нөхцөлийн илтгэлцүүр буюу 0,9- тэй тэнцүүгээр авах,
gn – энэ нормын заалт 1.36- аар авна.
 
Хөдөлгөх хүчийг авахдаа ачааллуудын найдвартай ажиллагааны илтгэлцүүрийг нь 1,0- ээс их , тогтоон барих хүчний хувьд найдвартай ажиллагааны илтгэлцүүрийг энэ нормын заалт 1.36- аар авна.
Тайлбар:
1.         Хөрсний үйлчлэлээр үүссэн хэвтээ чиглэлийн тогтоон барих хүчний оронд хөрсний идэвхтэй даралтаас ихгүй хүчийг хэрэглэхийг зөвшөөрнө.
2.         Буурь хөрсний үрэлтийн хүчийг хөрсөн дэх суурийн улны үрэлтийн илтгэлцүүрийн хамгийн бага утгыг авч тодорхойлно .
 
1.38.  Гүүрийг төсөллөхдөө тухайн явах анги буюу замын дагуу огтлолд хэлбэр дүрсийн зориулалт ба түр зуурын хөдөлгөөнт босоо ачааллаас алгаслал байгууламжид үүсэх уян харимхай хотойлтыг хязгаарлах замаар тээврийн хэрэгслэлийн хөдөлгөөний жигд хурдтай зорчих нөхцөлийг хангаж өгнө.
1.39.  Хөдөлгөөнт түр зуурын эгц босоо ачааллын (gn=1 болон динамик илтгэлцүүр 1+m) үйлчлэлийг тооцсон алгаслал байгууламжийн уян харимхай хотойлтыг доор зааснаас хэтрүүлэхгүйгээр авна. Үүнд:
хотын болон III ба түүнээс дээш зэрэглэлийн авто замын гүүрэнд (1/ 800)L-ээр, харин IV ба түүнээс дооших зэрэглэлийн авто замын гүүрэнд болон дам нуруут алгасал байгууламжтай явганаар зорчих гүүрэнд (1/400)L-ээр авна. L-тооцооны алгасал, м-ээр,
Дам нуруут алгаслал байгууламжтай гүүрүүдэд (явган зорчигчийнхийг оролцуулахгүй) хотойлтын заагдсан утгыг доор зааснаар ихэсгэхийг зөвшөөрнө:
ганц алгасалтай ба салангид бус нэгдмэл ажиллагаатай алгасал байгууламжтай гүүрнүүд – 20 %,
модон гүүрэнд - 50 %.
1.40.  Төсөллөх явцад гүүрийн алгаслал байгууламж дээрх явах ангийн хучилтын шаардлагатай дүр төрхийг гаргахдаа: алгаслал байгууламжийн барилгын өргөлт, явах ангийн тэгшилгээний үеийн зузааны өөрчлөлт зэргийг тооцож тодорхойлно.
Ган, гантөмөрбетон ба модон алгасал байгууламжтай авто замын болон хотын гүүрнүүдийн барилгын өргөлтийг жигд зугуйхан муруйгаар авч үзэх бөгөөд байнгын ачааллын улмаас үүсэх хэв гажилтыг тооцсоны дараах муруйн сум нь хөдөлгөөнт эгц босоо түр зуурын ачааллаас бий болох (gf = 1 болон 1 + m = 1) aлгасал байгууламжийн уян харимхай хотойлтын 40 %-тай тэнцүү байна.
Тайлбар: Байнгын болон түр зуурын хөдөлгөөнт эгц босоо ачааллаас үүсэх уян харимхай хотойлт нь алгаслын хэмжээний 1 / 1600 - ээс хэтрэхгүй , мөн тэрчлэн прогонтой модон гүүрэнд барилгын өргөлтийг авч үзэхгүй байхыг зөвшөөрнө .
 
1.41.  Авто замын болон хотын гүүрнүүдийн төмөрбетон алгаслал байгууламжийн хучилтын хэлбэр дүрсийн төлөв байдал, барилгын өргөлтийг төсөллөхдөө бетоны гулсалт , суултын улмаас бий болсон хэв гажилт үүссэнээс хойш (гэхдээ бүрэн хэмжээний байнгын ачаа үйлчилж эхэлснээс хойш хоёр жилээс хэтрүүлэхгүйгээр) алгаслал байгууламжуудын өөр хоорондын болон замын далантай уулзах зорчих зурвасын тэнхлэгээрх дагуу зүсэлтийн өнцгийн хугарал хэтрэхгүй байх нөхцөл нь:
гүүрэн дээр хөдөлгөөнт түр зуурын эгц босоо ачаалал байхгүй тохиолдолд хэмжигдэхүүний утгыг энэ нормын 4 дүгээр хүснэгтээр авах,
гүүрийг хөдөлгөөнт түр зуурын эгц босоо ачааллаар зорчих зурвасын тэнхлэгээр ачааллахад: Дугуйт авто ачаалалд 24% , дугуйт хүнд болон гинжит хүнд ачааллуудад тус тус 13 % байна.
Явах ангийн хучилтыг байгуулах үеийн (тэгшилгээний үеийг өөрчлөх замаар түүний ерөнхий төлөв байдлыг сайжруулах) болон гулсалт , суултын улмаас үүссэн хэв гажилтын дараах зорчих хэсгийн дагуугийн зүсэлтийг төслийн баримт бичигт зааж өгнө.
Тайлбар: Гүүрэн дээр эгц босоо хөдөлгөөнтэй ачаалал байхгүй үед урт хугацааны хэв гажилт бий болох хүртэл дагуу зүсэлтийн өнцгийн хугарлыг 4 дүгээр хүснэгтэд заасан утгыг 2 дахин буюу түүнээс ихгүйгээр авч болно.
4 дүгээр хүснэгт
Гүүрийн хоёр талын замын хэсэгт ганцаарчилсан байдлаар зорчиж байгаа хөнгөн тэрэгний тооцоот хурд , км / цаг
Өнцгийн хугарал
150 - 100
80
70
60
40
8
9
11
13
17
 
1.42.  Гадна талаасаа статик аргаар тодорхойлогдохгүй алгаслал байгууламжийг төсөллөхдөө тооцоондоо болзошгүй суулт ба тулгуурын дээд хэсгийн шилжилтийг тусгаж өгнө.
Тулгуурын оройн хэвтээ болон босоо шилжилтийг тодорхойлохдоо тулах хэсгийн бүтээц ба хэв гажилтын заадас, татангийн дэр хавтгаалжийн хэмжээсүүд (хөндлөн нуруу, тулгуурын оройнууд) зэргийг хамааруулан авч үзнэ.
1.43.  Авто замын болон хотын гүүрнүүдийн хувьд зэргэлдээ орших тулгуурууд дээр харилцан адилгүй хэмжээний суулт үүсэхийг хориглох ба дагуу зүсэлтийн чиглэл дэх нэмэлт хугарлын өнцөг 2 %-иас хэтрэхгүй байх ёстой
1.44.  Явган зорчигчийн болон хотын доторх гүүрийн алгаслал байгууламжийн хувийн хэлбэлзлийн тооцооны үе нь (ачаалалгүй байх үед) доор заасан хоёр хэлбэрээр ( салангид ажиллагаатай дам нуруут системд заасан хэлбэрийн нэг нь ) байж болохгүй. Үүнд:
0,45 - 0,60 с - босоо хавтгайд,
0,9 - 1,2 с хэвтээ хавтгайд.
Дүүжин маягаар угсарч байгаа консолон алгасал байгууламжийн угсралтын шатанд хэвтээ ба босоо хавтгай дахь хувийн хөндлөн хэлбэлзлийн үеүүд 2 с - ээс хэтрэх ёсгүй ба энэ үеийн хувийн мушгих хэлбэлзлийн үе нь 1,5 с - аас ихгүй байна. Дүүжин ба өлгөмөл хийцтэй гүүрүүдийг аэродинамикийн тогтвортой байдал ба орон зайн хөшүүншилд шалгах шаардлагатай. Динамик үзүүлэлтүүдтэй бүтээцийн хувьд динамик үзүүлэлтүүд нь урьд нь баригдсан гүүрийн мөн үзүүлэлтүүдээс ихээр зөрөөтэй байвал дүгнэлт болон тооцооноос гадна , загвар дээр зохих судалгааг хийх шаардлагатай.
1.45.  12 м-ээс дээш өндөр далантай хоолойны барилгын өргөлтийг далангийн хөрсний жингээс үүсэх суултын тооцоог харгалзан тогтооно. Хоолойны суултын тооцоог хийхдээ суурийн суултын тооцооны аргыг хэрэглэхийг зөвшөөрнө.
12м болон түүнээс бага өндөртэй далан доорхи хоолойг суурилуулахдаа барилгын өргөлт дараах байдлаар авна. Үүнд:
элсэн, хайрган ба хайргархаг хөрсөн буурь бүхий сууринд- 1/80h ,
шавран, шавранцар ба элсэнцэр хөрсөн буурь бүхий сууринд- 1/50h,
элс хайрган буюу элс дайрган хольцоор хийсэн дэр бүхий хөрсөнд- 1/40h. (h- шороон далангийн өндөр).
Хоолойны орох амсрын шалны ( оролтын хэсгийн ) түвшинг бууринд суулт үүсэх хүртэл болон энэ суулт нь зогссон үед ч хоолойн дундах хэсэглэлийн түвшингээс дээш байхаар зааж өгнө.
Байгууламжийн дагуу тэнхлэгийн чиглэлд ус гаргах хоолойн хэсэглэл ба суурийн хэсэглэлүүдийн төслийн тогтвортой байдал нь асгаасын (далангийн) налуугийн тогтворжилт болон буурь хөрсний бат бэхээр хангагдана.
 
Тайлбар:
Хоолой нь хадан хөрсөн дээр суух болон шон суурин дээр байрлах тохиолдолд барилгын өргөлт гаргаж өгөх шаардлагагүй .
АВТО ЗАМЫН БОЛОН ХОТЫН ГҮҮРИЙН ЗОРЧИХ ХЭСЭГ
1.46.  Тухайн зам , гудамжийн хувьд гүүрийн зорчих хэсгийн бүтээцүүд нь БНбД 32-01-00 болон хотын зам төсөллөх БНбД-ээр тогтоогдсон шаардлагыг хангаж , түүнийг механикжсан аргаар гүйцэтгэх боломжтой байхаас гадна байнгын арчлалт ( цас , хог болон бусад зүйлсийг гүүрийн явган зорчигчийн зам болон зорчих хэсгээс механикжсан аргаар зайлуулах ) хийх шаардлагыг хангасан байна.
1.47.  Троллейбусны цахилгаан шугамын тэжээлийн ба гэрэлтүүлэгчийн шугамыг хайстай нэг эгнээнд (хэрэв явган замын өргөн 2,25 м, түүнээс бага бол) байрлуулна.
1.48.  Зорчих хэсгийн төмөрбетон хавтан дээрх явах анги нь тэгшлэгээний үе, ус тусгаарлалт , хучилтын болон ус тусгаарлалтын хамгаалалтын үеэс бүрдэл болгох журмыг баримталбал зохино. Тэгшилгээний үеийн зузаан нь30 мм - ээс, хамгаалалтын үеийн зузаан нь 40 мм - ээс тус тус багагүй байна.
Зорчих хэсгийн хучилтыг 70мм-ээс багагүй зузаантай хоёр үе асфальтобетоноор буюу 80мм - ээс багагүй зузаантай цементобетоноор хийх бөгөөд энэ нь ус тусгаарлагч ба хамгаалалтын үеийн үүргийг нэгэн зэрэг гүйцэтгэнэ гэж тооцохыг хориглоно.
Томоохон үйлдвэр заводын мэдлийн болон аж ахуйн дотоодын авто замын гүүрнүүд алгаслал байгууламж (буюу зорчих хэсгийн хавтан) нь нийлмэл нэмэлт бүхий бетоноор (бетоны хүйтэн тэсвэрлэлтийг дээшлүүлэх) хийгдсэн байвал, зорчих хэсгийн хучилтыг 100 мм- ээс багагүй зузаантай арматурлагдсан тэгшилгээний үе бетоноор хийхийг зөвшөөрнө. Хөдөлгөөний эрчим багатай (орон нутгийн зориулалттай) замд байгаа гүүрийн зорчих хэсэгт тэгшилгээний үегүй байж болох бөгөөд, зорчих хэсгийн хавтангийн хөдөлгөөн явах хэсэгт 20 мм-ээс багагүй зузаантай элэгдлийн бетонон үе хийхийг зөвшөөрнө.
1.49.  Ган гадаргуу дээгүүр зорчих хэсгийн хучилтыг байгуулахдаа хучилт нь гангийн гадаргуутай найдвартай бэхлэгдэж барьцалдсан байх арга хэмжээг авна.
1.50.  Аюулгүйн ба тусгаарлах зурвасын тэмдэглэгээ
Аюулгүйн (хамгаалалтын) болон тусгаарлах зурвасыг хучилтаас ялгахын тулд өөр төрлийн материал болон тэмдэглэгээг хэрэглэнэ. Энэ нь элэгдэлд тэсвэртэй материалаар тэмдэглэгдсэн MNS 4579-99- д заасны дагуу байна .
1.51.  Хайс ба явганаар зорчих хэсэг
Гүүрэн дээгүүрх явган зорчигчийн зам болон үйлчилгээний зурвасын хажуу тус бүрийн гадна талаар хашсан хайс нь 1,1 м өндөртэй байна.
Явган зорчигчийн зурвасын өргөнийг тогтоохдоо, явган зорчигчийн хөдөлгөөний оргил цагийн (хотын төлөвлөгөөгөөр) тооцооны эрчмээр тооцон авах бөгөөд ингэж авахдаа явган зорчигчийн зурвасын 1м өргөнөөр нэвтрүүлэх дундаж тооцоот чадварыг 1 цагт 2000 хүнээр бодож авна.
Хот суурингууд болон хөдөө аж ахуйн хүн ам олноороо суурьшсан суурингуудад байршилтай гүүрийн явган зорчигчийн замын өргөнийг 1,5 м - ээс багагүйгээр авна.
Нэг зурвастай явган зорчигчийн зам нь дугуй цохигчийн болон хашилганы оройн түвшинтэй ижил түвшинд байршсан нөхцөлд уг замын өргөнийг 1,0 м – ээс багагүйгээр авна.
Явган замын хөдөлгөөнөөс тусгаарлагдсан хотын доторх гүүрэн гарц болон ачааны зориулалттай замын гүүрнүүд, мөн байнгын явган замын хөдөлгөөнгүй авто замын гүүрэнд (хоногт 200-гаас доош явган хүн зорчдог) зөвхөн 0,75м - ийн өргөнтэй үйлчилгээний зурвас байгуулж өгнө.
Өөр хоорондоо тусгаар орших алгаслал байгууламжтай гүүрнүүд явган зорчигчийн зам болон үйлчилгээний зурвасыг алгасал байгууламж тус бүрийн зөвхөн гадна хэсэгт нь ( замын тэнхлэгт харьцуулснаар ) төсөллөнө.
Явган зорчигчийн зам болон үйлчилгээний зурвасын хучилтыг цементэн бетоноор хийх журамтай бөгөөд (хотын гүүрэнд элсэн асфальтобетон) зузаан нь 40 мм-ээс багагүй байна. Хотын гаднах хөдөө аж ахуйн суурин газруудад байршсан гүүрийн явган зорчигчийн замын гулдмай нь тэгшхэн гадаргуутай, бетоны хамгаалалтын үе нь харьцангуй хангалттай байвал гулдмайг хучилтгүй хийж болно .
Халхавч болон зааглагч хашилтыг дараах тохиолдолд төсөллөнө. Үүнд:
Хотын доторх болон I зэрэглэлийн авто замын гүүрнүүд ба гүүрэн гарц, түүнчлэн бүх ангиллын төмөр зам ба I, II зэрэглэлийн авто замыг хөндлөн гарч байгаа зөрлөгөн гүүрнүүд, зөрлөгөн гүүрийн доогуур гарсан хурдны замд болон хөдөлгөөний зохицуулалтгүй гудамжинд,
Чиглэл тусгаарлах зурвасан дээр байрласан завсрын тулгуурууд ба гүүрийн доорхи оврын хилээс 0.5 м ба түүнээс бага зайд байрлуулсан тэдгээр тулгууруудын дагууд,
1.52.  Нэг түвшинд байрласан хоёр чиглэлтэй тээврийн хэрэгслэлийн олон урсгалын хөдөлгөөнтэй гүүрэнд чиглэл тусгаарлах зурвасан дээр хашилтыг доорхи тохиолдлуудад хийж өгнө. Үүнд:
Гүүрнээс хоёр тийшээ гарсан замд чиглэл тусгаарлах зурвасыг төсөллөсөн бол,
Чиглэл тусгаарлах зурвас дээр гүүрийн хам бүтээцийн эд анги, цахилгаан тээврийн хэрэгслэлийн тэжээлийн шугамын тулгуур, гэрэлтүүлгийн шон болон бусад бүтээцийг байрлуулсан бол,
Чиглэл тусгаарлах зурвасын бүтээцийг авто тээврийн хэрэгслэлийн зорчих зурваст орохгүй байхаар тооцоолно.
Хотын доторх авто замын гүүр , гүүрэн гарц ба I - III зэрэглэлийн авто замд хашилтын өндрийг доор заасан хэмжээнээс багагүйгээр авна. Үүнд:
зааглагч хашилтанд- 0.75 м,
халхавч парапет хашилтанд- 0,60 м,
Онцгой хүнд даацын авто машины хөдөлгөөнтэй үйлдвэрийн газруудын замд байршилтай гүүрнүүд хашилтын өндрийг тогтоохдоо тооцоонд хамааралтай автомашины дугуйн голчийн 1/2- ээс багагүйгээр авах ба энэ нь I-III зэрэглэлийн авто замын гүүрнүүд өгөгдсөнөөс багагүй байна.
Гүүрэн дээр байрласан эмжээр хашлаганы өндөр нь доор заасан хэмжээнээс багагүйгээр авна:
II ба III зэрэглэлийн замд- 0,35 м,
аж ахуйн дотоод замд- 0,30 м,
Модон гүүрийн дугуй цохигч хашлага дүнзний өндөр нь 0,25 м - ээс багагүй байна.
Гүүрэн дээрээс тээврийн хэрэгслэл ойчих тохиолдолд хайс хашлаганы бүтээц нь саад болохоор байхаас гадна, явганаар зорчигчийн аюулгүй зорчих нөхцөлийг бүрдүүлж, гүүрийн даацын бүтээцийг эвдрэхээс хамгаалж, хашлаганы эвдэрсэн эд ангийг сольж засвар үйлчилгээ нөхөн сэргэлт явуулах боломжтойгоор хийгдсэн байх ёстой.
Гүүрийн хашлага нь хоёр талын замын аюулгүйн хашлагатай нэг чигт байх журмыг баримтална.
1.53.  Хэв гажилтны заадасны бүтээц
Хэв гажилтын заадасны бүтээц нь тээврийн хэрэгслийн жигд хөдөлгөөнд нөлөөлөхгүй байхаас гадна ус чийг болон хог шороог тулгуурын тулах тавцанд ба гүүрийн доор байрлалтай хэсгүүд рүү нэвтрэхгүй байхаар хийж гүйцэтгэнэ . Хэрэв ус чийг нэвтрүүлдэг заадсыг гүүрэнд хийх шаардлагатай бол дараах асуудлуудыг шийдвэрлэсэн байна. Үүнд:
Заадасны бүтээцэд дээд талаас нь үзлэг болон засвар хийх боломжтой байхаас гадна заадсаар дамжин нэвтэрсэн усыг ховилоор (ховилын хэвгий 50 %-иос багагүй байна.) дамжуулан зайлуулахаас гадна , ховилд үзлэг хийж, бий болсон хог шороог цэвэрлэх боломжийг бүрдүүлсэн байх .
Хэв гажилтын заадсан дээгүүр цементобетон хучилт хийж байгаа бүх тохиолдолд хэв гажилтыг хангах зааг гаргаж өгөхөөс гадна зохих журмын завсрыг битүүмжилнэ.
I - III зэрэглэлийн замуудын гүүрийн хэв гажилтын заадасны шилжилт 5мм - ээс ихгүй, дээр зааснаас доогуур зэрэглэлийн замд мөн шилжилт 10мм хүртэл байвал асфальтобетон хучилтыг заадасгүйгээр хийхийг зөвшөөрнө . Хэв гажилтын заадасны бүтээцүүд нь алгаслал байгууламжтай найдвартай бэхлэгдсэн байх шаардлагыг хангах ёстой . Заадсыг хаасан эд ангиуд болон гулсах ган хуудас, хавтангуудыг доош нь пүршний тусламжтайгаар шахаж бэхэлсэн байвал зохино .
 
ГҮҮР БА ЗАМЫН ДАЛАНГИЙН УУЛЗВАР
 
1.54.  Авто замын болон хотын доторх гүүрийн шороон далан нь захын тулгуурын ар хананы гадна ирмэгээс 10м - ийн зайд жигд өргөнтэйгөөр хийгдэнэ. Энэ өргөний хэмжээ нь гүүрийн хоёр талын хайс хоорондын зайн дээр тал тус бүрд 1,0 м нэмсэнтэй тэнцүү хэмжээнээс багагүй байна. Өргөсгөлийг 15- 20 м-т хоёр талын замын өргөнд зугуухан шилжүүлж холбоно.
1.55.  Авто замын болон хотын доторх гүүрийн замын далантай уулзаж байгаа хэсэгт төмөрбетон дамжих хавтанг журмын дагуу байршуулвал зохино.
Хавтангийн доорх далангийн шорооны суултаас хамааруулан төмөрбетонон хавтангийн уртыг тогтоох бөгөөд энэ нь 8 м - ээс хэтрэхгүй байна.
Захын тулгуур нь замын далангийн шороон дээр шууд сууж байгаа (буйдан хэлбэрийн) бол дамжих хавтангийн уртыг 2 м - ээр авахыг зөвшөөрнө.
Дамжих хавтангийн доорхи дэр нурууны доор хийгдэж байгаа элс хайрган буюу буталсан чулуун дэр нь өөрийнхөө бүх талбайгаар шүүлт сайтай хөрсөн дээр буюу эсвэл асгаасан хөрсний хөлдөлтийн гүнээс доор байна. Асгаасын суурь нь сэвсгэр шаварлаг хөрстэй бол дамжих хавтангийн доорхи дэр нурууг суулгахдаа асгаасын өндрийн 0,5- 0,7%-ийн хэмжээгээр хөрс суух магадлалыг тооцоолж гүйцэтгэнэ.
1.56.  Гүүрийн бүтээцүүд нь замын далантай нийлж уулзахдаа дараах нөхцөлийг заавал хангасан байна. Үүнд:
а) Асгаас болон асгаастай залгасан конусын суултын дараа захын тулгуурын хэсэг болон далавч нь (авто замын гүүрийн) конуст дараах хэмжээнд шигдэн орсон байна. (конусын асгаасын зулайгаас хэмжиж далангийн ирмэгийн түвшинд хүртэл асгаастай уулзаж байгаа бүтээцийн ирмэг хүртэл) Үүнд:
асгаасын өндөр 6м хүртэл бол 0,75м-ээс багагүй,
асгаасын өндөр 6м-ээс их бол 1м-ээс багагүй,
б) конусын хажуу налуу нь татангийн доорхи тавцангаас доогуур (шкафан хананы хавтанд) буюу хажуугийн хананы дээгүүр авто замын гүүрийн хувьд 0,4 м-ээс багагүй зайтай байна.
Шороон манаасгүй гүүрийн захын тулгуурын хувьд конусын гадаргуу захын тулгуурын гадна ирмэгтэй огтлолцож байгаа шугам нь тооцоот үерлэлтийн усны түвшин ба түүний түрэлт болон давлагааны хаялганаас дээш 0,5м-ээс багагүй түвшинд байх ёстой.
 в) Шороон манаастай гүүрийн захын тулгуурын конусын налуу нь асгаасын ирмэгийн оройгоос эхний 6м хүртэл өндөрт 1:1.5-аас, дараагийн 6м-т 1:1.75-аас огцомгүй тус тус хэвгийтэй байна. Асгаас шорооны өндөр 12м-ээс их байх тохиолдолд далан болон конусын налуугийн хэвгий нь конусын тогтвортой байдлын тооцоогоор тодорхойлж (буурийг шалгах) хэвгийн хэмжээг 1:2- оос багагүйгээр бүх л конусын хүрээнд буюу түүний их налсан хэсэгт авна.
Газар хөдлөлттэй бүс нутагт налуугийн хэвгийг "Газар хөдөлдөг бүс нутагт барилга байгууламжийг төсөллөх" БНбД 22-01-01- д зааснаар тогтооно.
1.57.  Модон гүүрийн захын тулгуурын шон буюу захын эгнээ баганууд нь шороон далангийн ирмэгээс (багананы тэнхлэгээс конусын ирмэг хүртэлх зайгаар тооцсоноор) 0,5-аас багагүй зайд суулгасан байх ёстой. Ингэхдээ гол нурууны хөрстэй хүрэлцэж байгаа төгсгөлүүдийг хамгаалсан байх шаардлагатай.
1.58.  Гүүрийн конусын шороон асгаас болон захын тулгуурын араархи шороог хийхдээ дээгүүр байх уртын хэмжээ нь захын тулгуурын араархи овоолгоны өндөр дээр 2м-ийг нэмсэнтэй тэнцэх хэмжээнээс багагүй байх ба доогуур байх хэмжээ нь (хөрсний өөрийнх нь гадаргуугийн түвшинд) 2м-ээс багагүйгээр, элсэн болон 2м/хон-оос багагүй шүүрэлтийн илтгэлцүүр бүхий (нягтруулсны дараа) бусад шүүрэлт сайтай хөрсөөр хийнэ.
1.59.  Гүүр болон гүүрэн гармын конусын налууг бүх өндрийн хэмжээнд нь бэхэлж өгсөн байвал зохино.
Конусын хормойн болон налуугийн бэхэлгээний төрөл, гүүр ба хоолойн далантай уулзах уулзвар, ус залах байгууламжийн налууг тогтоохдоо тэдгээрийн хэвгий, цөнгийн нөхцөл, давлагааны түрэлт, үерлэлтийн үеийн их хэмжээний усны зарцуулалтад харгалзах хурдтай үеийн усны урсгал зэрэгтэй хамааралтайгаар сонгоно.
Бэхэлгээний дээд ирмэгийн түвшин нь шороон даланд үзүүлэх давлагааны түлхэлт ба усны түрлэгийг тооцсон, дээр дурьдсан үерийн усны түвшингээс дээш дараах хэмжээнд байна. Үүнд:
том болон дунд хэмжээний гүүрэнд - 0,5м-ээс багагүй,
жижиг гүүр ба хоолойд - 0,25м-ээс багагүй.
1.60.  Дагуу болон хөндлөнгийн хэвгий
Зорчих хэсэг болон бүтээцийн бусад гадаргуу (явган замын гулдмайн доорх хэсгийг оролцуулснаар) дээр ус чийг нэвтрэх боломжтой тул хөндлөн хэвгийг 20%-оос багагүй байхаар төлөвлөж өгнө.
Авто замын болон хотын доторх гүүрэнд зорчих хэсгийн гадаргуугийн дагуугийн хэвгийг 5‰-оос багагүйгээр авахыг аль болох мөрдлөгө болгоно. Хөндлөнгийн ус зайлах нөхцөл болон ус зайлуулах (гүүрийн дагуу чиглэлд байрласан цорго хооронд бий болсон ус дагуу чиглэлд хоёр тийшээ ус урсах нөхцөл хангагдсан) цорго болон бусад төхөөрөмжөөр хангагдсан байх тохиолдолд дагуугийн хэвгийг 00/00- оор авахыг зөвшөөрнө.
Хэрэв дагуугийн хэвгий нь 10‰-оос дээш байх үед хэвгийнүүдийн геометр нийлбэр нь 20%-оос багагүй байх нөхцөлд хөндлөнгийн хэвгийг багасгаж болно.
1.61.  Зорчих хэсгийн усыг зайлуулахдаа, ус зайлуулах хоолой, цорго, суваг гаргах, гүүрийн зорчих хязгаараас хаяавчны дагууд усыг зайлуулах арга хэмжээг авна. Бетон дээгүүр шууд зорчдог бүтээцтэй алгаслал байгууламжийн хувьд уулзаж байгаа эд ангиудын хооронд 4см өргөнтэй завсар гаргаж усыг зайлуулахыг зөвшөөрнө.
Урсцын эзлэхүүний хэмжээ ба гүүрийн байршлаас хамааруулан усыг зайлуулах аргыг сонгож авна. Ус зайлуулах хоолойны дээд түвшинг ус зайлуулагдаж байгаа гадаргуугаас 1 см- ээс багагүйгээр доор суулгана.
Ус зайлуулах төхөөрөмжөөр зайлуулагдаж байгаа ус нь түүний доор байрласан бүтээцүүдийн дээр болон гүүрэн гармын доорх төмөр зам ба авто замын зорчих хэсэг дээр буухгүйгээр хийгдсэн байвал зохино.
Бетон болон төмөрбетон хам бүтээцүүдийн (захын нурууны консоль хавтан, явган замын гулдмай, тулгуурын толгой болон бусад) дотор гадаргууг байн байн ус чийгэнд норгохыг зогсоохын тулд хамгаалалтын төвгөр ирмэг ба ус буулгах суваг гаргаж өгнө.
Конусын хашилтын дагууд гүүрийн хязгаарын хүрээнд усыг зайлуулахад хөвөө болон далангийн налуу зэргийг усны буултаас хамгаалах арга хэмжээ авна.
1.62.  Ус зайлуулах яндан хоолойн дотоод голч 150 мм- ээс багагүй байна.
Авто замын болон хотын гүүрийн зорчих хэсэг дээрх усыг зайлуулах яндан хоолой хоорондын зай нь алгаслалын дагууд, дагуугийн хэвгий 5% хүртэл байхад 6м-ээс, 5-10% хэвгийтэй байхад 12м-ээс ихгүй байвал зохино. Хүчитгээгүй арматуртай салангад ажиллагаатай алгаслалын нэг талд ноогдох яндан хоолойн тоо 3-аас багагүй буюу сондгой тоотой байна.
1.63.  Битүү хөндлөн огтлолын дотор талд нам газруудад (зорчих тавцангийн хучилтын эд ангийн доор) тохиолдлоор ус чийг нэвтэрч хуримтлагдах болон цанталт үүсэх нам газруудад 60 мм-ээс багагүй голчтой ус зайлуулах хоолой (буюу нүх) гаргаж өгнө.
1.64.  Захын тулгуурын буурь хөрс нь мөнх цэвдэгтэй байвал, хөрсний температурын горимыг хэвээр нь хадгалах үүднээс бууринд ус нэвтрэхгүй байлгах арга хэмжээ авна. Гүүрийн хоёр талын замаас гадаргуугийн ус буух тохиолдолд түүнийг шороон далангийн хязгаараас зайлуулах арга хэмжээг авна.
АШИГЛАЛТЫН ЗОРИУЛАЛТТАЙ ТӨХӨӨРӨГ
1.65.  Алгаслал байгууламжийн бүх хэсэг, тулгуур болон хоолойн үзэгдэх гадаргууд үзлэг шалгалт, арчлалт хийхэд боломжтой байлгахын тулд нээлхий, нүх, хайсан хамгаалалт (өндөр нь 1,1м-ээс багагүй) хийж өгөхөөс гадна, үзлэгийн тусгай төхөөрөг, тулгуур, дүүжин шат гишгүүр байршуулахад зориулсан холбох хэсэг тавьж өгнө.
Хөдөлгөөнтэй тулах хэсэгтэй дам нуруут алгаслал байгууламжтай гүүрийг төсөллөхдөө тулах хэсгийг тохируулах, солих засвар үйлчилгээ хийх ажиллагааг явуулах нөхцөлийг хангасан байхаар тооцож зураг төсөлд тусгана.
1.66.  Гүүр ба хоолойны төгсгөл бүрд 4м-ээс өндөр далантай тохиолдолд далангийн хэвгийд журам ёсоор 0,75м өргөнтэй байнгын шат хийж өгнө.
1.67.  Статикийн гадна хүчний аргаар тодорхойлогдохгүй системийн гүүр болон төслийн баримт бичгүүдэд заасан бусад тохиолдлуудад ашиглалтын явцад байгууламжийн ерөнхий хэв гажилтыг хянах тэмдэглэгээг хийхийг урьдчилан авч үзэх ёстой.
1.68.  Гал түймэр эсэргүүцэх төхөөргийг авто замын гүүрэнд байршуулах асуудлыг орон нутгийн зам ашиглалтын болон захиргааны байгууллагатай зөвшөөрөлцсөний үндсэн дээр шийдвэрлэнэ.
1.69.  Цахилгаанжсан төмөр зам дээгүүрх гүүрэн гарам болон явган замын гүүрийг төсөллөхдөө цахилгаан контакттай шугам сүлжээний дээгүүр хамгаалалт тусгаарлалтын төхөөрөг 2 м- ийн өндөртэй босоо хавтгайлж (тор) тавих асуудлыг урьдчилан авч үзэх хэрэгтэй. Гүүрийн тал болгонд 1,5м-ээс багагүй урттай хэвтээ самбар хэрэглэхийг зөвшөөрнө.
1.70.  Бүх гүүрээр нефть болон нефтийн бүтээгдэхүүн дамжуулах хоолой (1000вольтоос дээш хүчдэлийн) өндөр вольтын шугам хавсарч байрлуулахыг хориглох журмыг баримтална. Авто замын болон хот доторх явган замын бүх гүүрэнд техник-эдийн засгийн тусгай үндэслэлээр ган хоолой бүхий дулааны шугам сүлжээ болон усан хангамжийн шугам, ариутгал татуургын даралтат (ган хоолой) ба ажлын даралт нь 0,6МПа- аас ихгүй хий дамжуулах шугамыг тус тус байрлуулахыг зөвшөөрнө.
Дээрх нөхцөлүүд байх бүх тохиолдолд дамжуулах хоолой болон кабель гэмтэх, тасрах зэрэг гэмтэл гарах бүрт гүүрийн хэвийн ажиллагаа, бүрэн бүтэн байдал түүнчлэн хөдөлгөөний жигд болон аюулгүй байдлыг хангах арга хэмжээг төлөвлөсөн байх ёстой. Үүний тулд гүүрийн хоёр талаас эдгээр шугам сүлжээг зохицуулах унтраалга зайлшгүй байх ёстой.
1.71.  Холбооны шугам сүлжээ болон тухайн замын гүүрэнд хамааралтай шугам сүлжээний байгууламжийг байрлуулан гаргах төхөөрөмж гүүрэнд байх ёстой. Ган хоолой, кабель зэргийг гүүрээр гаргахдаа тусгай зориулалтын даацын бүтээц (зөөврийн хөшөөс, хөндлөвч хавирга, гадна зүүлтүүр г.м) зэргийг гүүрийн засвар үйлчилгээг хийхэд саадгүйгээр байрлуулан хийж өгнө.
Байнгын арчлалт болон засварын ажилд саад болохгүйгээр байршуулах асуудлыг авч үзсэн байвал зохино. Явган замын гулдмайн доогуур шугам сүлжээний хавсралт төхөөргийг байрлуулахыг хориглоно.
1.72.  Нээгддэг нугасан алгаслалтай авто замын гүүр болон хосолсон зорчих хэсэгтэй (рельсээр зорчдог болон авто тээврийн хэрэгсэл зэрэгцсэн хөдөлгөөнтэй) гүүрийн хоёр талд дохиоллын хаалтыг гүүрийн эхлэл ба төгсгөлөөс 50м- ээс багагүй зайд байрлуулна.
Хотын доторх гүүрнүүд дохиоллын хаалт ба гүүрийн төгсгөлүүд хүртэлх зайг Замын цагдаагийн газартай зөвшөөрөлцсөний үндсэн дээр гүйцэтгэнэ.
1.73.  Хамгаалалт шаардлагатай гүүрийн харуул хамгаалалтын ажиллагаанд зориулж тусгай байр, зохих төхөөргөөр тоноглож өгнө.
Хотын доторх авто замын 200м-ээс дээш урттай гүүрийн үйлчилгээнд зориулж 16-25м2 талбай бүхий байр гаргаж өгөхөөс гадна үндэслэлтэй гэж үзвэл компрессорт зориулсан өрөө тасалгаа гаргаж өгвөл зохино .
 

2.   АЧААЛАЛ БА ҮЙЛЧЛЭЛ
АЧААЛЛУУДЫН ХОСЛОЛ
2.1.      Гүүр ба хоолойн хийц бүтээцийг 5 дугаар хүснэгтэд заасан ачаалал ба үйлчлэл, тэдгээрийн хослолд тооцно.
5 дугаар хүснэгт
Ачаалал (үйлчлэл)- ын дугаар
 
Ачаалал ба үйлчлэл
Тухайн ачааны хослолд тооцогдохгүй байх ачаалал (үйлчлэл)-ын дугаар
А. Тогтмол ачааллууд
1.
Бүтээцийн хувийн жин
 
2.
Урьдчилсан хүчитгэлийн (ялангуяа хүчдэлийг тохируулах) үйлчлэл
 
3.
Асгаасаас ирэх хөрсний даралт
 
4.
Гидростатик даралт
 
5.
Бетоны суулт ба гулсалтын үйлчлэл
 
6.
Хөрсний суултын үйлчлэл
 
Б. Түр зуурын ачааллууд
7.
Босоо ачаалал
16;17
8.
Хөдлөх бүрэлдэхүүнээс үүсэлтэй хөрсний даралт
16;17
9.
Төвөөс зугтах хүчний хэвтээ хөндлөн ачаалал
10;16;17
10.
Хөдлөх бүрэлдэхүүний хэвтээ хөндлөн цохилтууд
9;11;12;16-18
11.
Тоормосны болон таталтын хүчний хэвтээ дагуу ачаалал
10;13;14;16;17
Бусад
12.
Салхины ачаалал
10;14;18
13.
Мөсний ачаалал
11;14;16;18
14.
Хөлөг онгоцны усны түрэлтийн ачаалал
11-13;15-18
15.
Цаг уур- температурын үйлчлэл
14;18
16.
Хүйтнээс үүсэлтэй хөрсний овоолтын үйлчлэл
7-11;13;14;18
17.
Барилгын ачаалал
7-11;14;18
18.
Газар хөдлөлтийн ачаалал
10;12-17
 
Тайлбар:
1.      Тулах хэсгийн үрэлт болон шилжилтийг тооцоонд авахдаа ачааллуудын "Бусад" гэсэн зүйлд хамааруулна.
2.      Тэсвэрлэлтийн тооцоонд тогтмол ачаалал ба No7-9 түр ачааллуудыг оролцуулсан үйлчлэлээс бусад хослолуудыг авч үзнэ.
3.      Хоёрдугаар бүлгийн төлөв байдлын тооцоог зөвхөн ачаалал ба үйлчлэл No1-9, 15 ба 17 гэсэн хослолоор хийнэ. Энэ үед төмөрбетон бүтээцийн ан цав тэсвэрлэлтийн тооцоонд тулгуурын дээд талын шилжилтийн тооцооны ачаалал No11- ийг оролцуулан авч үзэх ба мөн, тэрчлэн ачаалал No 10;12 ба 13 нэгэн адил хамаарна.
2.2.      Нэгэн зэрэг бий болох тооцоот ачааллуудын магадлалын бууралтыг тооцох хослолын илтгэлцүүр h- ийг, бүх тооцоонд доор заасантай тэнцүүгээр авна. Үүнд:
а) зөвхөн хөдөлгөөнт түр ачааллуудын нэг нь буюу №7-9 ачааллуудын нэг нь нөгөөгийн араас дагалдах хэсэг бүлэг нь өөр ачаалалгүй бол - 1.0;
б) хоёр болон түүнээс олон түр ачаануудын үйлчлэлийг тооцоход - түр зуурын ачааллуудын нэгэнд нь 0,8 ба бусдад нь 0,7 байна.
 
Тайлбар:
1.              No12 ачаалалд No7 ачаалал оролцсон хослолын бүх тохиолдолд ачааллыг үүсгэж байгаа хөдлөх бүрэлдэхүүний төрлөөс хамааруулан итгэлцүүр h- ийг доор зааснаар авна. Үүнд:
а. авто тээврийн бүрэлдэхүүнээр ачааллахад – 1,
б. авто замын ба хотын гүүрнүүд хэд хэдэн түр ачааллын үйлчлэлтэй байх тохиолдолд тэдний дунд байгаа No12 ачаалалтай хамт No7 ачаалал оролцохгүй байгаа бол h- ийг 0.5- аар авна.
2.              Ачааллын бүх хослолд итгэлцүүр h- ийг дараах байдлаар авна. Үүнд:
No7-9 ачааллуудад нэг ижил,
No11 ачаалалд No7 ачааллынхаас ихгүйгээр,
3.              No18 ачааллыг No7 ачаалалтай хамтатган тооцох үед тэдгээрийн харгалзах итгэлцүүр h- ийг авахдаа No18 ачаалалд 0.8- аар, гүүрийн бусад түр зуурын ачаалалд доор зааснаар авна.
Авто замын ба хотын гүүрэнд- 0.3 байна.
4.              Янз бүрийн хослол дахь итгэлцүүр h- ийг энэ нормын 2 дугаар хавсралтын дагуу авна.
 
2.3.      Хязгаарын төлөв байдлын бүх бүлгүүдээр хийц бүтээцийн тооцоонд ачааллуудын хэмжигдэхүүн ба үйлчлэлийг 6 дугаар хүснэгтэд заасан ачааллын найдварт ажиллагааны ба динамик 1+m буюу 1+2/3m илтгэлцүүрүүдтэйгээр авна.
 
Хүснэгт 2-2
Хязгаарын төлөв байдлын бүлэг
Тооцооны хэлбэрүүд
Оруулах илтгэлцүүрүүд
Босоо хөдөлгөөнт ачааллаас бусад бүх ачаалал ба үйлчлэлүүдэд
Хөдөлгөөнт босоо ачааллуудад*
I
а. Доор "б-г"- д зааснаас бусад бүх тооцоонд
g¦ ; 1+m
б. Тэсвэрлэлтэд (на выносливость)
g¦ =1
g¦ =1 ;
1+(2/3)m
в. Байдлын тогтворжилтоор
g¦***
г. Газар хөдлөлтийг оролцуулан тооцсон хослолд
g¦**
II
Төмөрбетон дахь ан цав үүсэлт ба нээгдэлтийн тооцоог оролцуулсан бүх тооцоонд
g¦=1
g¦=1
 
*-Энд авч үзээгүй бүх тохиолдолд динамик итгэлцүүр 1+m =1 байна.
**-Газар чичирхийллийн ачаалалд найдварт ажиллагааны ачааллын итгэлцүүрийг 1- тэй тэнцүүгээр авна.
ТОГТМОЛ АЧААЛЛУУД БА ҮЙЛЧЛЭЛҮҮД
2.4.      Бүтээц ба түүний элементүүдийн хувийн жингээс ирэх босоо норматив ачааллуудыг төслийн эзлэхүүнээр тогтооно. Гэхдээ үзлэг үйлчилгээний тогтмол байх тоноглолууд, тулгуур ба цахилгаан болон холбооны шугамууд, дамжуулах хоолой гэх мэтийг оролцуулан тооцно.
Хэрэв тусгайлан авч үзэх хэсгүүдийн хэмжигдэхүүн нь дундаж хэмжигдэхүүнээс 10%- иар ихгүй бол дам нуруут алгаслал байгууламжийн хувьд хувийн жингээс тооцох ачааллууд нь алгаслалын уртад жигд тархсан байхаар авна.
Гагнуурын шаваасны жин, тэрчлэн гайктай ба хоёр шайбтай өндөр бат бэхтэй болтны ил байгаа хэсгийг металлын нийт жингийн хувиар 7 дугаар хүснэгтэд зааснаар авахыг зөвшөөрнө.
7 дугаар хүснэгт
Ган бүтээц
Гагнаасын ширээс, %
Өндөр бат бэхтэй боолтны цухуйсан хэсгүүд, гайка ба хоёр шайба, %
Гагнамал-болтон
1.0
4.0
Гагнамал
2.0
-
 
2.5.      Бүтээц дэх урьдчилан хүчитгэсэн нормативт үйлчлэл нь, авч үзэж байгаа ажлын шатанд харгалзах алдагдлын норматив хэмжигдэхүүнүүдийг тооцсон хяналтын хүчлэлээр тогтоогдоно.
Төмөрбетон ба гантөмөрбетон бүтээцэд хүчдэлээр ба хүчлэлийг тохируулах ажлын технологитой холбоотой алдагдлаас гадна бетоны суулт ба гулсалттай холбоотой алдагдлыг тооцохыг мөрдлөгө болгоно.
2.6.      Гүүрийн тулгуур ба хоолойн хэсэглэлүүдэд, асгаасын жингээс ирэх хөрсний норматив даралтыг дараах томьёогоор, кРа- аар тодорхойлно.
а) босоо даралт:
гүүрийн тулгууранд
PV=gn h,                                              (2-1)
хоолойн хэсэглэлүүдэд
PV=СV gn h ,                                       (2-2)
б) хэвтээ ( хажуугийн ) даралт
Pn=gn hx n ,                                         (2-3)
h , hx- асгаасын өндөр, 3 дугаар хавсралтаар гүүрийн захын цутгамал тулгуур орчинд, 4 дүгээр хавсралтаар хоолойн хэсэглэлүүдэд тус тус тодорхойлно.
gn- хөрсний норматив хувийн жин, кН/м3,
CV- босоо даралтын итгэлцүүр, хоолойн хэсэглэлүүдийн хувьд 4 дүгээр хавсралтаар тодорхойлно.
tn- гүүрийн захын тулгуур болон хоолойн асгаасан хөрсний нормативт хажуугийн даралтын илтгэлцүүрийг дараах томьёогоор тодорхойлно.
tn =tg2(45°-jn/2),                                           (2-4)
энд:
jn- хөрсний дотоод үрэлтийн норматив өнцөг, градусаар,
gn ба jn- ийн утгыг, дүрэм ёсоор, байгууламжийг чигжиж нягтруулсан хөрсний дээжүүдийн лабораторийн шинжилгээний үр дүнгийн үндсэн дээр авна. Нэг маягийн төсөлд хөрсний норматив даралтыг gn =17,7кН/м3(1.8тх/м3), норматив дотоод үрэлтийн өнцөг jn-г доор заасан хэмжээгээр авна. Үүнд:
захын цутгамал тулгуурыг элсэрхэг хөрсөөр ( шүүрэлт сайтай ) нягтруулж хучихад-35°;
далан дор орших хоолойн хэсэглэлүүдэд- 30°;
хоолойн толгойн хэсэгт - 25°;
Хөрсний өөрийн жингээс гүүрийн тулгуурт ирэх нормативт хэвтээ даралтын тэнцүү үйлчлэлийг тодорхойлох аргачлалыг 7 дугаар хавсралтад заасан болно.
2.7.      Норматив гидростатик ( усны хөвүүлэх үйлчлэл ) даралтыг 7 дугаар бүлгийн заалтуудыг үндэслэн тодорхойлно.
2.8.      Бетоны суулт ба гулсалтын норматив үйлчлэлийг харьцангуй хэв гажилтын байдлаар авахын хамт, бүтээцэд шилжилт ба хүчдэлийг тодорхойлох үед тооцно. Бетоны гулсалт нь зөвхөн тогтмол ачааллуудын үйлчлэлээр тодорхойлогдоно.
Авч үзэж байгаа ажлын үе шатан дахь суулт ба гулсалтын норматив хэв гажилтын хэмжигдэхүүнүүдийг бетоны суултын харьцангуй хэв гажилтын хязгаарын Оn утгаар ба 3 ба 5 дугаар бүлгүүдийн заалтын дагуу, бетоны гулсалтын хувийн хэв гажилтын утга Cn- ээр тодорхойлно.
2.9.      Гүүрийн тулгуурын суурийн хөрсний суултын норматив үйлчлэл нь гаднын статикийн тодорхой бус системийн алгаслал байгууламжууд хэрэглэх үед тооцогдох ба суурийн суултын тооцооны үр дүнгээр авна.
2.10.  2.4-2.9 дүгээр зүйлүүдэд заасан, тогтмол ачаалал ба үйлчлэлд ачааллуудын найдварт ажиллагааны илтгэлцүүр gf- ийг 8 дугаар хүснэгтээр авна. Энэ үед ачаалагдсан бүх хэсгүүдэд gf- ийн утгыг ачаалал тус бүрд, бүх тохиолдолд нэг адил байна гэж үзнэ.
8 дугаар хүснэгт
Ачаалал ба үйлчлэлүүд
Ачаалалд харгалзах найдварт ажиллагааны итгэлцүүр
Доор дурдсанаас бусад бүх ачаалал ба үйлчлэлүүд
1.1 (0.9)
Авто замын болон хотын гүүрнүүдийн тэгшилгээ, хамгаалалт ба ус тусгаарлалтын үеүдийн жин
1.3 (0.9)
Авто замын гүүрнүүдийн явах анги ба явган замын хучилтын жин
1.5 (0.9)
Мөн, хотын гүүрнүүдийн
2.0 (0.9)
Гүүрэн дэх модон бүтээцүүдийн жин
1.2 (0.9)
Асгаасын жингээс ирэх хөрсний даралт:
 
Гүүрийн тулгууруудад
1.4 (0.7)
Хоолойн хэсэглэлүүдэд
1.3 (0.8)
Бетоны суулт ба гулсалтын үйлчлэл
1.1 (0.6)
Хөрсний суултын үйлчлэл
1.5 (0.5)
 
Тайлбар: 8 дугаар хүснэгтийн хаалтан дотор байгаа тоо нь бүтээцийн элементүүдэд ачааллуудын хамгийн аюултай хослолын үйлчлэлийн нийлбэр өсөж байхад хэрэглэнэ.
 
 
 
ХӨДЛӨХ БҮРЭЛДЭХҮҮН БА ЯВГАН ЗОРЧИГЧДООС ИРЭХ ТҮР ЗУУРЫН АЧААЛАЛ
2.11.  Авто зам, хотын гудамж болон зам талбай, суурин газар, сумын төвд хөдлөх бүрэлдэхүүнээс ирэх түр зуурын нормативт босоо ачааллуудыг доорх байдлаар авна. Үүнд:
а) авто тээврийн хэрэгслэлээс: АК зурвас хэлбэрээр ачаалагдана. Зурвас тус бүр нь P=9,81К кН байх тэнхлэгийн ачаалалтай, хоёр тэнхлэгт нэг тэргэнцрийг өөртөө багтаасан, v=0.98K кН/м (зураг1.а) эрчимтэй жигд тархсан ачаалал байна.
К ангиллын ачааллыг IV зэргийн замын жижиг ба дунд хэмжээний гүүрнүүд ба хоолой, тэрчлэн аж ахуйн дотоодын замд 8- тай, I-III зэрэглэлийн авто зам болон том гүүрнүүд 11- тэй тэнцүүгээр авна. Үүнээс гадна А8 ачаалал үйлчлэхээр төлөвлөсөн гүүрийн явах ангийн элементүүдийг 108 кН- тай тэнцүү нэг тэнхлэгийн ( Зураг 1,б ) ачааны даралтад шалгана.
б) ганцаарчилсан дугуйт хүнд болон гинжит ганцаарчилсан хүнд ачаалал (зураг 1,в) байна.
Гүүр ба хоолойг А11 ачаалалд тооцох үед дөрвөн тэнхлэгт дугуйт хүнд ачаалал НК-80 ( жин нь 785 кН )- ыг зэрэгцүүлэн авч үзэж харьцуулалт хийнэ.
А8 ачаалалд тооцох үед гинжит ачаалал (нэг машин) НГ-60 (588 кН)- ыг мөн зэрэгцүүлэн авч харьцуулалт хийнэ.
АК болон хүнд ачааллын үйлчлэлийг хамтатган авч үздэггүй болно.
Тогтоосон ачааллуудаар гүүрийг ачаалахдаа тооцож байгаа бүтээцийн хэсгийн элементүүдэд, заагдсан нормын хэмжээнд хамгийн их хүчдэл ба шилжилт (хэв гажилт) үүсэх нөхцөлөөр авна. Энэ үед АК ачааллын хувьд, бүх тохиолдолд дараах нөхцөлийг хангасан байвал зохино.
Гурав ба түүнээс дээш тооны, янз бүрийн тэмдэгтэй нөлөөний шугамтай байхад хэсгийг тэргэнцрээр ачаалахад, авч үзэж байгаа тэмдэгтийн хувьд хүчдэлийн хамгийн их утга (шилжилт) өгөхөөр, жигд тархсан ачааллаар, хүчдэлийг (шилжилт) бий болгож байгаа бүх хэсгийг хамааруулан авна.
Авч үзэж байгаа тухайн гүүрэнд ачааллуудын зурвасын тоо нь хөдөлгөөний тогтоосон зурвасын тооноос хэтэрч болохгүй.
Ачааллуудын зэрэгцээ зурвасын тэнхлэг хоорондын зайг 3м- ээс багагүйгээр авна.
Гүүрэн дээр хөдөлгөөний олон зурвастай байх үед, чиглэл тус бүрд ба зааглах зурвас байхгүй бол чиглэл тус бүрийн ачааллуудын зүүн захын тэнхлэгээс хөдөлгөөнийг зааглаж байгаа шугам хүртэл 1,5 м- ээс багагүй зайтай байна.
Гүүрийн хийц бүтээцийн бат бэх ба тогтворжилтын тооцоонд АК ачааллын үйлчлэлийн хоёр тохиолдлыг авч үзэхийг мөрдлөг болгоно.
нэгдүгээрт: явах анги (аюулгүйн зурвасыг оролцуулахгүйгээр) дээр, хамгийн тохиромжгүй үр дүн өгөхөөр байрлуулсан ачааллын зурвасын тоо нь хөдөлгөөний зурвасын тооноос хэтрэхгүй байна.
xоёрдугаарт: явганаар зорчих хэсэг нь ачаалагдаагүй байхад, хоёр эгнээ ачааллыг зорчих хэсгийн (зорчих хэсэгт аюулгүйн зурвасыг оруулснаар) бүх өргөнд хамгийн ашиггүйгээр байрлуулах нөхцөлийг авч үзнэ. Нэг зурвастай гүүрэнд нэг эгнээ ачаалал байна.
Энэ үед нэгд, АК ачааллын захын зурвасын тэнхлэгээс явах ангийн хөвөө хүртэл 1,5 м- ээс багагүй зайд байрласан байх ёстой ба хоёрт, энэ хэмжээг зорчих хэсгийн хашлагаас авч үзнэ.
Бүтээцийг тэсвэрлэх чадвар ба хязгаарын төлөв байдлын хоёрдугаар бүлгээр тооцоход АК ачааллын үйлчлэлийн зөвхөн нэгдүгээр тохиолдлоор авч үзэхийг мөрдлөг болгоно.
Авч үзэж байгаа огтлолд, хэд хэдэн хүчнүүдийн хүчин зүйлийн нэгдмэл үйлчлэлийг тодорхойлох үед АК ачааллын хүчин зүйл тус бүрийг хамгийн ашиггүй байрлалаар тогтоохыг зөвшөөрнө.
Гүүрийн явах анги дээр хөдөлгөөний чиглэлийн дагууд байрлуулсан НК-80 буюу НГ-60 ганцаарчилсан хүнд ачаалалтай адилтгах эквивалент ачааллыг 5 дугаар хавсралтаар авна.
2.12.  Гүүрийн элементүүд буюу тусгайлсан бүтээцийн бүх тооцоо нь хөдөлгөөний зурвасаас ирэх хөдлөх бүрэлдэхүүний ачааллыг S= 1,0 гэсэн итгэлцүүртэйгээр авна.
Бусад зурваст ачааллуудын итгэлцүүр S- ийг доор заасантай тэнцүүгээр авна.
АК ачаалалд:
тэргэнцэр байхад- 1,0;
жигд тархсан ачаалал байхад - 0,6;
2.13.  Муруй дээр байрласан гүүрийн нормативт хэвтээ хөндлөн ачааллыг хөдөлгөөний зурвас бүрд жигд тархсан ачаалал байдалтай буюу, эсвэл төвлөрсөн нэг хүч байдлаар авна.
Дээр заасан ачааллуудын өндрийн байршлыг явах ангийн хучилтын дээд түвшингээс тооцож авна. Үүнд:
АК ачаалалд хамаарагдах авто тээврийн хэрэгслэл -1,5 м байна.
2.14.  Хөдлөх бүрэлдэхүүнээс ирэх хэвтээ чиглэлтэй цохилтын норматив ачааллыг хөдөлгөөний зурвасаас үл хамааруулан доорх байдлаар авна.
АК ачаалалд: жигд тархсан ачаалалд 0,39K кН/м буюу төвлөрсөн хүчнүүдэд - 5.9К кН- тэй тус тус тэнцүү байна. Энд К- нь АК ачааллын ангилал байна.
Явах ангийн хашлаганы элементүүдийн тооцоонд болон, тэрчлэн хэвтээ ачаалалд тэдгээрийн бэхэлгээг тооцоход ачааллуудыг авто замын болон хотын гүүрэнд дараах байдлаар авна. Үүнд:
хөшүүн цул байдалтай төмөрбетон парапетан хашлаганд: 1м- ийн уртад тархсан, хашлаганы өндрийн 2/3- т (зорчих хэсгийн гадаргуугаас) төвлөрсөн байдлаар 11,8К кН- тай тэнцүү хөндлөнгийн ачаалал байдалтайгаар,
эмжээр хашлаганд : 0,5м- ийн уртад тархсан, эмжээр хашлаганы дээд түвшинд байрласан байдлаар хөндлөнгийн ачаалал байдалтайгаар 5,9К кН- тай тэнцүүгээр,
багана ба консол байдалтайгаар бэхэлсэн хагас хөшүүн, металл хашлага (багана хоорондын зай 2,5-3,0 м) : төвлөрсөн хүч байдлаар, чиглүүлэгчийн түвшинд байрласан байх ба доор зааснаар авна. Үүнд:
хөндлөн чиглэлд- 4,41К кН ,
дагуу чиглэлд- 2,45К кН.
энд К нь АК ачааллын ангилал байна.
НК-80 ба НГ-60 машинуудын цохилтоос ирэх хөндлөнгийн ачааллуудыг тооцохгүй болно.
2.15.  Тоормосны болон хөдлөх бүрэлдэхүүний таталтаас ирэх норматив хэвтээ дагуу ачааллуудыг доор заасны дагуу авна. Үүнд:
а) гүүрийн алгасал байгууламж ба тулгуурын элементүүдийн тооцоонд, нормативт түр зуурын босоо хөдөлгөөнт ачааллын жингийн, %-иар:
АК ачааллын жигд тархсан хэсгийн ( ачаалалд тэргэнцрийн жинг тооцохгүй) -50, гэхдээ 7,8К кН- аас багагүй 24,5К кН- аас ихгүй байна,
б) дараах замууд дахь авто замын гүүрийн хэв гажилтын заадасны элементүүдийн тооцоонд:
I - III зэргийн ба хотын- 6,86К кН ,
орон нутгийн, тэрчлэн аж ахуйн дотоодын - 4,9К кН,
АК ачааллын хувьд, хэв гажилтын заадасны тооцоонд хэвтээ дагуу ачааллыг зорчих түвшинд, өөр хоорондоо тэнцүү, нэг нь нөгөөгөөсөө 1,9 м- т орших байдлаар авна.
Дагуу ачааллыг доор зааснаар авна. Үүнд:
гүүрэн дээр дурын тооны хөдөлгөөний зурвастай байхад- нэг чиглэлийн бүх зурвасаас, хэрэв ирээдүйд нэг талын хөдөлгөөнийг шилжүүлэхээр бодолцсон байхад- хөдөлгөөний бүх зурвасаас.
Бүх тохиолдолд заалт 2.12- ын шаардлагын дагуу илтгэлцүүр s1- ийг тооцох шаардлагатай болно.
Захын тулгуур нь цутгамал байхад хөрсний нуралтын призм дээр зогсож байгаа тээврийн хэрэгслэлээс үүсэх хэвтээ ачааллыг тооцохгүй.
Дам нуруут алгаслал байгууламжтай гүүрэнд дагуу ачааллыг доор заасан түвшинд байрлуулахыг зөвшөөрнө. Үүнд:
явах анги- захын цутгамал тулгуурыг тооцоход,
тулах хэсгийн төвүүдэд - завсрын тулгуурыг тооцоход, энд ачааллыг шилжүүлэхэд бий болох моментийн нөлөөллийг тооцохгүй.
Хөдөлгөөнгүй тулах хэсэгт, тоормосны болон татах хүчнээс шилжих дагуу хүчийг алгаслал байгууламжид үйлчилж байгаа дагуу хүч гэж үзэж 100%- иар авна.
2.16.  Явган зорчигчийн зориулалттай гүүр болон явганаар зорчих хэсгийн нормативт түр зуурын ачааллыг доор зааснаар авна. Үүнд:
1.        Жигд тархсан босоо нормативт ачаалал:
а) явган зорчигчийн гүүр - 3.92 кРа ,
б) гүүрийн явганаар зорчих хэсэгт, дараах томьёогоор
p=3,92-0,0196l кРа,                                   (2-5)
(p=400-2l , кгх/м2 )
гэхдээ 1.96 кРа- аас багагүй, энд l- ачааллын урт, м- ээр,
2.        Бусад ачаалал байхгүй үед тооцох жигд тархсан ачаалал:
а) босоо болон хэвтээ- хотын гүүрийн хайсны тооцоонд, 0,98 кН/м ,
3.        Бусад ачаалал байхгүй үед тооцох төвлөрсөн даралт:
а) босоо- хотын гүүрийн явганаар зорчих хэсгийн тооцоонд , 19,6 кН ,
б) гүүрийн хайсыг тооцох босоо ба хэвтээ төвлөрсөн даралт - 1,27 кН,
Аж ахуйн дотоодын зам дахь гүүрийн явганаар зорчих хэсэг, тэрчлэн бүх зэрэглэлийн авто замын гүүрийн үйлчилгээний зурваст, жигд тархсан ачааллыг 1,96 кРа- аар авах ба бусад түр зуурын ачаалалтай хосолж тооцохгүй болно.
2.17.  Авто зам болон хотын замд хөдлөх бүрэлдэхүүний ачааллын динамик итгэлцүүр (1+l)- ийг доор зааснаар авна. Үүнд:
1)        АК ачаалалд
а) ган ба гантөмөрбетон алгаслал байгууламжийн элементүүд, тэрчлэн ган тулгуурын элементэд,
үндсэн дам нуруу, дүүжин ба вантан гүүрнүүдийн тулгуур- пилоноос бусад авто замын ба хотын гүүрнүүдийн элементүүдэд
1+m=1+[15/(37.5+l)],                                   (2-6)
үндсэн татангуудын хэсэг элемент, дүүжин ба вантан гүүрийн тулгуур-пилононд,
1+m=1+[50/(70+l)],                                       (2-7)
б) дам нуруут төмөрбетон алгаслал байгууламж, жаазан хэлбэрийн бүтээц, тэрчлэн төмөрбетон нимгэн ханан хийц ба баганат тулгуур:
авто замын ба хотын гүүрнүүд
1+m=1+[(45-l)/135],                                     (2-8)
в) төмөрбетон хоолойн хэсэглэл ба газар доогуурх гарц
1+m=1,00;                                                      (2-9)
г) нуман гүүрэнд
1+m=1+[(70-l)/250];                                     (2-10)
гэхдээ 1.00- оос багагүй,
д) авто замын болон хотын гүүрнүүдийн явах ангийн түвшинд байрлалтай хэв гажилтын заадасны элементүүд ба тэдгээрийн анкерлалтанд
1+m=2,00
е) модон бүтээцэд
1+m=1,00
2)       авто замын ба хотын гүүрэнд:
НК-80 ачаалалд
1+m=1,30;                  l£1,0м байхад,
1+m=1,10;                  l³3,0м байхад,
l- гийн завсрын утгыг шугаман хамаарлын аргаар тодорхойлохыг зөвшөөрнө.
НГ-60 ачаалалд
1+m=1,10 байна.
3) босоо хөдөлгөөнт ачааллаар ачаалагдсан явган замын гүүр ба явганаар зорчих хэсэгт
1+m=1,00 байна.
l - г алгаслал буюу ачааллын уртаар авч томьёонд хэрэглэнэ.
2.18.  Ачааллын найдварт ажиллагааны илтгэлцүүр gf- ийг доор зааснаар авна. Үүнд:
Тээврийн хэрэгслэлээс ирэх АК ачаалалд:
4.1.  Тэргэнцэр
гүүрийн явах ангийн элементүүдийн тооцоонд - 1,50,
а) гүүрийн бусад бүх элементүүдийн тооцоонд l*=0 байхад 1,50; l³30м байхад 1,20;
б) газар чичирхийллийн үйлчлэлийн тооцоонд, жинг тооцож авахад - 1,20;
4.2.  Жигд тархсан ачаалалд
а) гүүрийн хийц ба хоолойн хэcгийг босоо ба хэвтээ үйлчлэлийн бүх тооцоонд - 1,20;
4.3.  Нэг тэнхлэгийн ачаалалд
а) А8 ачаалалд тооцож байгаа гүүрийн явах ангийн элементүүд - 1,20;
Энд * - нэг тэмдэгтэй нөлөөний шугамын хэсгийн урт, завсрын утгыг шугаман хамаарлын аргаар тодорхойлохыг зөвшөөрнө.
Дугуйт ( НК-80 ) ба гинжит ( НГ-60 ) ачаалалд ба түүний үйлчлэлд - 1,0;
4.4.  Тооцооны үед хуваарилагдах ачаанд:
а) явган зорчигчийн гүүр ба гүүрийн явганаар зорчих хэсгийн (аж ахуйн дотоодын гүүрийн явганаар зорчих хэсэг ба үйлчилгээний зурвасаас бусад) элементүүд,
тэрчлэн хотын гүүрийн хайс- 1,40;
явганаар зорчих хэсэгт бусад ачааллын үйлчлэлийг хамтатган авахад-1,20;
б) аж ахуй дотоодын зам дахь гүүрийн явганаар зорчих хэсэг, бүх зэрэглэлийн замын гүүрийн үйлчилгээний зурвас- 1,10;
в) явах ангийн хашлаганд ирэх тархсан ба төвлөрсөн хэвтээ ачаалал, тэрчлэн явганаар зорчих хэсэг ба хайсанд ирэх төвлөрсөн даралт- 1,00.
 
 
ТҮР ЗУУРЫН АЧААЛЛУУД БА ҮЙЛЧЛЭЛҮҮД
САЛХИНЫ АЧААЛАЛ БА ҮЙЛЧЛЭЛҮҮД
 
2.20.  Хэвтээ чиглэлд үйлчилж байгаа салхины статик бүрэлдэхүүний норматив эрчим wn- ийг дараах томьёогоор тодорхойлно.
wn= qokhcw
 
энд: qo- газрын гадаргуугаас дээш 10 м- ийн өндөрт үйлчилж байгаа салхины даралт, БНбД 2.01.01-93 ба БНбД2.01.01-93/200- д зааснаар авна.
kh- өндрөөс хамаарч салхины даралтын өөрчлөлтийг тооцох итгэлцүүр,
cw- гүүрийн бүтээцийн нүүрэн талын гадаргуугийн аэродинамик итгэлцүүр, 9 дүгээр хүснэгтийн дагуу авна.
Авто замын ба хотын гүүрнүүдийн хийц бүтээцийг тооцоход түүн дээгүүр нэвтэрч байгаа реле ашигладаггүй тээврийн хэрэгслэлд хамаарах салхины үйлчлэлийг тооцоонд авахгүй.
Тусгайлан тооцсон алгаслал байгууламж ба тулгууранд салхины хөндлөн чиглэлд хэвтээгээр үйлчлэх норматив эрчмийг 1.23МРа- аас багагүйгээр авдаг журамтай.
Нэг маягийн бүтээцэд салхины хурдны даралтыг 0.69 кРа- аар авах ба харин итгэлцүүр нь kh=1.45 байна. Энэ үед салхины хөндлөн чиглэлд хэвтээгээр үйлчлэх норматив эрчмийг 1.77кРа- аас багагүйгээр авна.
Нэг маягийн төсөл хэрэглэж байгаа бүс нутагт qokh > 0.98 kPa байгаа бол харгалзах нөхцөлөөр бүтээцийг нэмэгдэл байдлаар салхины ачаалалд шалгах ба шаардлагатай бол хүчитгэнэ.
Гүүрийн элементэд үйлчлэх хөндлөн чиглэлд хэвтээ үйлчлэлтэй салхины норматив ачааллыг тооцохдоо салхины ачааллын харгалзах норматив эрчмийн утгыг гүүрийн элементийн салхины ачаалал хүлээн авах ажлын талбайн хэмжээгээр үржүүлэх замаар тодорхойлно.
Салхины ачааллыг хүлээн авах гүүрийн элементийн ажлын талбайг доор зааснаар тодорхойлно.
Битүү хүрээ бүхий элементүүдийн хоорондуур нэвт орон зайтай алгаслал байгууламжтай үндсэн татанги ба мөн ийм бүтээцтэй тулгууранд- салхины үйлчлэлд перпендикуляр хавтгайд ирэх проекцын талбай байх ба хэрэв энэ тохиолдолд гурвалжин ба жишүү торон элементүүдтэй ган татанги авч үзэж байгаа бол талбайг татангийн гаднах хүрээгээр авсан нийт талбайн 20% байхаар тооцно.
Битүү хүрээ бүхий элементүүдийн хоорондуур нэвт орон зайтай алгаслал байгууламжийн явах ангид- үндсэн татангийн бүсүүдээр хаагдаагүй түүний дам нуруут сараалжны хажуу гадаргуу байна.
Битүү, элемент хоорондоо хий орон зайгүй дам нуруутай алгаслал байгууламж ба модон гүүрийн дагуу дам нуруунд- салхины үйлчлэл ирэх хажуу гадаргуу нь байна.
Цул тулгууранд- тулгуурын их биеийн дэргэдэх хөрс буюу уснаас дээш орших хэсгийн салхины үйлчлэлд перпендикуляр хавтгайд ирэх проекцын талбай байна.
Алгаслал байгууламжийн уртын хэмжээнд салхины үйлчлэлийн тархалтыг жигд хуваарилах зарчмаар авна. Үүнд:
Барилга угсралтын үе шатанд салхины ачааллын норматив эрчмийг тухайн бүс нутагт тогтоосон салхины даралтын хурдтай уялдуулан авна.
Гүйцэтгэж байгаа ажлын шинж чанар, үе шат, үргэлжлэх хугацаа зэрэг бусад хүчин зүйлүүдээс хамааруулан хүчдэлийг шалгахад даралтын хурдны норматив хэмжээг бууруулж авч үзэж болох ба энэ нь 0.265 МРа- аас багагүй байна.
Хэвтээ байрлалд дагуу чиглэлд үйлчлэх салхины норматив ачааллын хэмжээг харгалзах бүрэн хэмжээний хөндлөн чиглэлийн салхины норматив ачааллын доор заасан хэмжээнээс авна. Үүнд:
битүү хүрээ бүхий элементүүдийн хоорондуур нэвт орон зайтай алгаслал байгууламжид- 60%,
битүү, элемент хооронд хий орон зайгүй дам нуруутай алгаслал байгууламжид- 20% тус тус байна.
Гүүрэнд дээр байрлаж байгаа тээврийн хэрэгслэлд салхины ачааллын дагуу чиглэлийн үйлчлэлийг тооцох шаардлагагүй.
Хэвтээ, дагуу чиглэлд гүүрийн алгаслал байгууламжид үйлчилж байгаа салхины ачааллыг тулгуурт шилжүүлэн тооцно. Ингэж тооцохдоо:
дам нуруут алгаслал байгууламжийн хувьд- тулах хэсгийн төвд байхаар,
жаазан хийцтэй бол жаазны ригелийн тэнхлэг дээр байхаар тус тус тооцно. Энэ ачааллын тархалтыг тулгууруудад авч үзэхдээ дагуу чиглэлд тоормосны хүчийг авч үздэг зарчимтай нэгэн адил байна.
Гүүрийн консоль хэлбэрийн уян хийцийн тооцоонд, хэрэв хувийн хэлбэлзлийн үе нь 0.35 с- ээс их байхад тусгайлсан байдлаар нэмэгдэл тооцоог хийнэ. Үүнд мөн, салхины хурдны даралтын цохилтоор (пульсаци) илэрч байгаа салхины ачааллын динамик бүрэлдэхүүний нөлөө, тэрчлэн салхины урсгалд перпендикуляр чиглэлтэй хэлбэлзлийн резонансанд орохгүй байх нөхцөлөөр тооцно.
Дүүжин ба вантан гүүрнүүдийн аэродинамикийн тогтворжилтыг хамгийн аюултайд тооцогдох салхины хурданд хамааруулан тооцно. Хурдны энэ хэмжээг бүс нутгийн хэмжээнд судлагдсан судалгааг үндэслэн магадлах байдлаар салхины хамгийн их хурдыг тооцож гаргах ба энэхүү тооцоот хэмжээг 1.5 дахин өсгөж тооцоонд хэрэглэнэ.
9 дүгээр хүснэгт
Гүүрийн алгаслал байгууламж ба тугуурын элементүүд ба хэсгүүд
CW- д хамаарах аэродинамик итгэлцүүрийн утгууд
2.20.  Дам нуруут ба аркан системийн нэвт орон зайтай алгаслал байгууламжийн үндсэн татангууд
2.80
2.21.  Дам нуруут сараалж ба алгаслал байгууламжийн явах анги
1.60
2.22.  Цул дам нуруутай алгаслал байгууламжууд:
Хавтгай үндсэн дам нуруутай
Хайрцган нэг дам нуруутай
Хайрцган хоёр дам нуруутай
 
1.70
1.50
1.75
2.23.  Модон гүүрийн дам нуруу
1.95
2.24.  Гүүрийн чулуу ба бетон, мөн төмөрбетон тулгуурууд:
а. Гүүрийн хөндлөн чиглэлд
Тэгш өнцөгт огтлолтой
Тэгш өнцөгт огтлолтой, гэхдээ дээд талын хэсэг нь зүсэгч болон урсгал залагч, доод талын хэсэг нь дугуй хэлбэрийн
Дугуй огтлолтой
Дугуй огтлолтой хоёр багана
б. Тэгш өнцөгт огтлолтой байхад гүүрийн дагуу чиглэлд
 
 
2.10
 
1.75
1.40
1.80
2.10
2.25.  Гүүрийн нэвт орон зайтай модон тулгуурууд:
а. Цамхаг хэлбэрийн:
гүүрийн хөндлөн чиглэлд
гүүрийн дагуу чиглэлд
 
 
3.20
2.40
2.26.  Ган тулгуурууд:
а. Нэг эгнээ:
гүүрийн хөндлөн чиглэлд
гүүрийн дагуу чиглэлд
б. Нэвт орон зайтай цамхаг (салхины хөндлөн чиглэлд байх хавтгайлжуудын тоо 2-4 байх)
 
 
2.50
1.80
 
2.10-3.00
МӨСНИЙ АЧААЛАЛ БА ҮЙЛЧЛЭЛҮҮД
 
2.21.  Гүүрийн тулгууранд мөсний даралтаас үйлчлэх мөсний норматив ачааллыг 7 дугаар хавсралтын дагуу тооцно.
ТЕМПЕРАТУРЫН АЧААЛАЛ БА ҮЙЛЧЛЭЛҮҮД
2.22.  Цаг уур-температурын норматив үйлчлэлийг дараах тооцоог хийхэд авч үзнэ. Үүнд:
Гүүрийн бүтээцийг бүх системээр нь шилжилтэд тооцох,
Статикаар үл тодорхойлогдох системийн хүчдэлийг тооцох, мөн тэрчлэн гантөмөрбетон алгаслал байгууламжийн тооцоо тус тус хамаарна.
Элементүүд буюу түүний хэсгүүдийн огтлолд температурын норматив дунджийг доорх байдлаар авна. Үүнд:
Жилийн хүйтэн үеийн бетон ба төмөрбетон элементүүд, мөн тэрчлэн жилийн аль ч улиралд хамаарах ган бүтээцүүдэд- гаднах агаарын норматив температур байна.
Жилийн дулааны улирал дахь бетон ба төмөрбетон элементүүдэд- гаднах агаарын норматив температураас 0.2а- г хассан хэмжээ байх ба энэ утга нь 10 0С- аас ихгүй байна.
энд: а- элемент ба түүний хэсгийн зузаан, авто замын гүүрэнд зорчих хэсгийн хучилтыг оролцуулснаар, см- ээр авна.
Нийлмэл төвөгтэй огтлолтой элементийн температурыг тухайн огтлолын жигнэмэл дундаж температураар авна.
Халуун tn,Т ба хүйтэн tn,X агаарын норматив температуруудыг доор заасан байдлаар авна. Үүнд:
а. Улсын хэмжээнд хэрэглэх нэг маягийн болон, мөн тэрчлэн олон дахин давтан хэрэглэх бүтээцэд:
хамгийн бага тооцоот температур нь хасах 40 0С- өөс доош байх бүс нутаг зориулсан бүтээцэд
tn,T = 40 0C;                tn,X= -50 0C,
бусад бүс нутагт зориулсан бүтээцэд
tn,T = 40 0C;                tn,X= -40 0C,
б. Бусад тохиолдолд
tn,T = tVII + T;
энд: tVII- хамгийн халуун сарын агаарын дундаж температур, БНбД 2.01.01-93- аар авна.
Т- хамгийн халуун өдрийн температурыг тодорхойлоход зориулсан тогтмол хэмжигдэхүүн, БНбД 2.01.01-93- аар авна.
Норматив температур tn,X- ийг тухайн бүс нутгийн агаарын тооцоот хамгийн бага температураар авна.
Нарны радиацын нөлөөг элементийн температурт авч үзэхдээ тухайн элементийн гадаргууг нэмэгдэл байдлаар 15 см хүртэл гүнд 10 0С халаагдсан гэж тооцно.
Бүтээцийг нэгтгэж байгаа хэсгийн температур нь зураг төсөлд заагдаагүй бол дараах байдлаар авна.
Tз,T = tn,T – 15 0C;                  Tз,T = tn,X + 15 0C;
Бүтээцийг нэгтгэх агшны температур tз- г дараах томьёогоор тодорхойлохыг зөвшөөрнө.
T3 = 0.4t1 + 0.6t2 ,
энд:
t1- урьдчилан нэгтгэж байгаа үеийн агаарын гаднах температур, Т0 байхад ,
t2- урьдчилан нэгтгэж байгаа үеийн агаарын гаднах температур, 0.25Т0 байхад,
Т0- үе шат, цагаар, бүтээцийн шилжүүлсэн зузаантай тоогоороо тэнцүү байна. Үүнийг элементийн 2 дахин авсан хөндлөн огтлолын талбайг түүний агаартай харьцаж байгаа периметрт хуваах аргаар тодорхойлно.
Гантөмөрбетон элементийн тооцоонд агаарын температур ба нарны радиацын өөрчлөлтөөс үүсэлтэйгээр элементүүдийн огтлол дахь температурын жигд бус тархалтыг оролцуулан авна.
Ган, бетон ба төмөрбетоны шугаман тэлэлтийн итгэлцүүрүүдийг нэг ижил утгаар a= 10-5 гэж авахыг зөвшөөрнө.
2.23.  Хөдөлгөөнтэй тулах хэсгийн үрэлтийн норматив эсэргүүцлийг хэвтээ дагуу чиглэлтэй реактив хүчдэл S¦ хэлбэрээр дараах томьёогоор тодорхойлно.
S¦= mnFv,                                (2-11)
энд:
mn- хөдөлгөөнт тулах хэсгүүд, тэдгээрийн шилжилтийн үеийн үрэлтийн итгэлцүүрүүдийн норматив утга, дараах томьёогоор тодорхойлно.
mn= (mmax + mmin)/2,                            (2-12)
Fv- ачааллын найдварт ажиллагааны итгэлцүүр g¦=1 байх үед авч үзэж байгаа ачааллын үйлчлэлийн үе дэх босоо бүрдүүлэгч ,
Үрэлтийн итгэлцүүрүүдийн хамгийн их ба хамгийн бага утгыг доор зааснаар авна. Үүнд:
а. Катоковый, сектор болон валковый тулах хэсгүүдэд- 0.040 ба 0.010;
б. Савлагаатай багана буюу дүүжлүүрэнд- 0.020 ба 0;
в. Тангенциаль буюу хавтгай металл тулах хэсгүүдэд- 0.40 ба 0.10;
г. Зэвэрдэггүй гангаар хийсэн өнгөлгөөтэй листтэй хамтатгасан фторопласт жийрэгтэй хөдөлгөөнтэй тулах хэсгүүдэд- 10 дугаар хүснэгтэд зааснаар авна.
10 дугаар хүснэгт
Тулах хэсгээс ирэх дундаж даралт, МРа
Хамгийн хүйтэн 5 хоногийн температурын үеийн үрэлтийн итгэлцүүр, БНбД 2.01.01- 93- ын дагуу авах
Хасах 10 0С ба түүнээс их
Хасах 50 0С
mmax
mmin
mmax
mmin
9.81
0.085
0.030
0.120
0.045
19.6
0.050
0.015
0.075
0.030
29.4
0.035
0.010
0.060
0.020
 
Гүүрийн тулгуурууд (суурийг оролцуулаад) нь тогтмол ачааллын үйлчлэлийн үед температурын хэв гажилтаас үүсэлтэй үрэлтийн тооцоот хүчний үйлчлэлд тооцогдсон байх ёстой.
Тулах хэсэг, түүний бэхэлгээний эд ангиуд, тэрчлэн тулгуур болон алгаслал байгууламжийн тулах хэсэгтэй харьцаж байгаа хэсэг нь тогтмол ба түр зуурын (динамик итгэлцүүрийг оролцуулаагүй) ачааллаас үүсэлтэй үрэлтийн тооцоот хүчинд шалгагдсан байх ёстой.
Тулгуур дээр алгаслал байгууламжуудын хоёр эгнээ хөдөлгөөнт тулах хэсэг оршиж байхад, тэрчлэн завсрын тулгуур дээр нэгдмэл ба температурын нэгдмэл ажиллагаатай алгаслал байгууламжуудын хөдөлгөөнгүй тулах хэсгүүдийг байрлуулахад дагуу хүчдэлийг тулах хэсгүүд дээрх үрэлтийн хүчний итгэлцүүрүүдийн хамгийн их ба хамгийн бага байх үеийн үрэлтийн хүчнүүдийн ялгавраас ихгүйгээр авна.
Нэгдмэл ба температурын нэгдмэл ажиллагаатай алгаслал байгууламжуудын хүлээн авч байгаа нэг тэмдэгтэй дагуу хүчдэлийн үед бүлэг тулгуурууд дээрх хөдөлгөөнт тулах хэсгүүдийн үрэлтийн хамгийн их ба хамгийн бага итгэлцүүрүүдийг доорх томьёогоор тодорхойлохыг зөвшөөрнө.
mmax,z = 0.5[(mmax + mmin) ± [1/(z)0.5](mmax - mmin)],
min,z
энд: mmax, mmin- угсарч байгаа тулах хэсгүүдийн хамгийн их ба хамгийн бага үрэлтийн итгэлцүүрийн утга,
z- бүлэг дэх тулгуурын тоо.
Резин тулах хэсэг дэх шилжилтийн эсэргүүцлийн улмаас үүсэлтэй дагуу реактив хүчдэл Sh- ийн утгыг дараах томьёогоор тодорхойлно.
Sh= ( d/а )AG,                                    (2-13)
Энд: d- тулах хэсгүүд дэх шилжилт, см- ээр,
а- резин үеүдийн нийлбэр зузаан, см ,
А- резин үеүдийн талбай, м2 (см2) ,
G- шилжилтийн модуль, кРа, хийгдэж байгаа тооцооноос хамааруулан дараах хэмжээнүүдэд тодорхойлогдоно. Хамгийн их- Gmax, хамгийн бага- Gmin, хэвийн- Gn
НО-68-1 болон түүнтэй адилтгах резинд (гаднах агаарын тооцоот температур хасах 40 0С- ээс багагүй байхад авто замын гүүрнүүд): Хамгийн их- Gmax= 1275 kPa, хамгийн бага- Gmin= 883 kPa,
ИЖП-1347 болон түүнтэй адилтгах резинд (гаднах агаарын тооцоот температур хасах 50 0С- ээс багагүй байхад авто замын гүүрнүүд): Хамгийн их- Gmax= 981 kPa, хамгийн бага- Gmin= 686 kPa тус тус байна.
Реактив дагуу хүчдэлийн тооцоот утгыг дараах шалгалтыг хийхэд тогтооно: бат бэхийг шалгахад- Gmax ба Gmin модулиудын утгаар,
Төмөрбетон бүтээцийн ан цав тэсвэрлэлтийг шалгахад- модулийн дараах утгаар
Gn = ( Gmax + Gmin )/2,                                   ( 2-14 )
Уян тулгуур дээр байрласан хөдөлгөөнт тулах хэсгүүдэд үрэлтийн хамгийн их хүч үйлчлэх тохиолдолд тулгуур нь өөрөө хэв гажилтад орж байгаа тооцоог харгалзан тулгуур дээрх хөдөлгөөнт тулах хэсгийн оронд хөдөлгөөнгүй тулах хэсэг тавьж нэгдмэл шилжилтийг зохицуулахыг мөрдлөгө болгоно.
2.24.  Мөнх цэвдэгт хөрсөн дэх байгууламжийн хувьд улирлын хөлдөлт ба гэсэлтийн хязгаарт хөлдөлтөөс үүсэлтэй хөрсний овоолтын үйлчлэл, мөн тэрчлэн 2 м- ээс их гүнд хөлддөг овоолттой хөрсөнд суурийн периметрийн дагууд босоо шүргэгч хүч үйлчилнэ гэж үзнэ. Хөлдөлтөөс үүсэлтэй хүчний утгыг СНиП II-18-76- гийн дагуу авна.
УГСРАЛТ БА ТЭЭВЭРЛЭЛТИЙН АЧААЛАЛ БА ҮЙЛЧЛЭЛҮҮД
2.25.  Бүтээцийг угсрах ба барих, тэрчлэн элементүүдийг бэлтгэх ба тээвэрлэх явцад бүтээцэд үйлчилж байгаа барилгын ачааллуудыг үйлдвэрлэлийн ажлын урьдчилсан нөхцөл байдлыг харгалзан зураг төсөлд заасан өгөгдлөөр авна.
Төмөрбетон бүтээцүүдийн элементийн тооцоонд тээвэрлэлт ба элементийн өөрийн жингээс үүсэлтэй хүчдэлийн үйлчлэлийг тооцоход динамик итгэлцүүрийг доор зааснаар авна.
Авто тээвэр ашиглахад- 1.6 ,
Төмөр замын тээвэр ашиглахад- 1.3 байна.
ГАЗАР ХӨДЛӨЛТИЙН АЧААЛАЛ БА ҮЙЛЧЛЭЛҮҮД
2.26.  Газар хөдлөлтийн ачааллыг "Газар хөдлөлтийн бүс нутагт барилга төлөвлөх" БНбД 22-01-01- ийн дагуу авч тооцно.
Газар хөдлөлтийн балл нь 9- өөс дээш байх нөхцөлд AASHTO- гийн 16 дугаар эмхтгэлийн бүлэг DIVISION 1A- гийн хамаарагдах заалтуудаар хийцлэлийн арга хэмжээг авна.
БУСАД АЧААЛЛУУД БА ҮЙЛЧЛЭЛҮҮД
 
2.27.  Бусад ачаалал ба үйлчлэл гэсэн бүлэгт хамаарагдаж байгаа түр зуурын ачаа ба үйлчлэлд найдварт ажиллагааны итгэлцүүрүүдийг 11 дүгээр хүснэгтэд заасны дагуу авна.
 
 
 
 
 
11 дүгээр хүснэгт
Бусад түр ачаалал ба үйлчлэл
Найдварт ажиллагааны итгэлцүүр, g¦
Салхины ачааллууд:
 
Гүүрийн ашиглалтын үед
1.5
Барилга угсралтын үед
1.0
Мөсний ачаалал
1.2
Цаг уур- температурын хэв гажилт ба үйлчлэл
1.2
Хөрсний хөлдөлтийн овойлт
1.3
Хөдөлгөөнт тулах хэсэг дэх үрэлтийн эсэргүүцлийн үйлчлэл
2.23- аар
Барилгын ачааллууд:
 
Туслах байгууламжийн хувийн жин
1.1(0.9)
Хураасан материалуудын жин ба түр байгууламж дахь зохиомол зохицуулалтын үйлчлэлүүд
1.3(0.8)
Ажиллагсад, багаж хэрэгслэл болон бага оврын тоног төхөөрөмжийн жин
1.3(0.7)
Кран, шон зоох төхөөрөмж ба тээврийн хэрэгслэлүүдийн жин
1.1(1.0)
Өргөлт ба шилжүүлэлтийн үеийн гидродомкрат болон лебедокны хүчдэл
1.3(1.0)
Алгаслал байгууламж ба бусад ачаануудыг шилжүүлэх үеийн үрэлтийн хүчдэл:
1.1(0.9)
Чарган дээр ба фторпластаар
1.3(1.0)
өнхрүүш дээр
1.1(1.0)
Тэргэнцэр дээр
1.2(1.0)
 
Тайлбар: Хаалтан дотор байгаа утга нь ачааллууд нь хамгийн ашиггүй байдлаар байрлаж бүтээцийн элементэд ирэх нийлбэр ачааллуудын үйлчлэлийн хэмжээ өсөж байгаа тохиолдолд хэрэглэнэ.
Тулгуурын дээр хоёр тийш алгаслал байгууламжийн угсармал гулмайнуудыг тэнцүү дүүжлэн угсрах аргыг хэрэглэж байгаа тохиолдолд тулгуурын бат бэх болон, мөн тэрчлэн алгаслалыг тулгуурт бэхэлсэн анкерын бат бэхүүдийг шалгах үед угсарч байгаа консолийн хэсэгт хоёр өөр тэмдэгтэй хотойлтын момент үүсэж байгаа учраас алгаслал байгууламжийг бүрдүүлэхээр угсарч байгаа консолийн гулмайнуудын хувийн жинд бэлтгэх ба угсрах үеийн тодорхой нөхцөлүүдийг оролцуулсан найдварт ажиллагааны итгэлцүүрүүдийг тусгана.
Угсрах гулдмайнуудыг үйлдвэрийн аргаар бэлтгэсэн бол гулдмайн хувийн жинд оролцуулан тооцох найдварт ажиллагааны итгэлцүүрүүдийг тулгуурын их бие ба бэхэлсэн анкерын бат бэхийг шалгах тооцоонд доор заасан томьёогоор авна.
Нэг талын консолийн хувьд           1 + (0.1/z0.5) ³ 1.038,                        (2-15)
Эсрэг талын консолийн хувьд       1 - (0.1/z0.5) £ 0.962,             (2-16)
энд: z- тал тус бүрээс угсрагдаж байгаа гулдмайн тоо,
 
 
Зураг 1. Авто замын болон хотын гүүрийн тооцоо хийхэд хөдлөх бүрэлдэхүүний зүгээс ирэх ачааллын схем
а. Авто машины АК ачаалал V эрчим бүхий жигд тархсан зурвас маягаар болон тэнхлэг дээр Р даралт бүхий ганцаарчилсан тэргэнцэр хэлбэрээр,
б. А8 ачаалалд төсөллөгдөж байгаа гүүрийн явах ангийн тооцоонд зориулагдсан дан тэнхлэг
 в. НК80 болон НГ60 хүнд ачааллууд

3.   БЕТОН БА ТӨМӨРБЕТОН БҮТЭЭЦ
ТООЦООНЫ ҮНДСЭН ШААРДЛАГА
3.1.      Бетон, төмөрбетон гүүр ба хоолойн зураг төслийг зохиохдоо Улсын холбогдох стандарт, норм ба дүрмийн шаардлагыг заавал мөрдлөгө болгоно. Үүний тулд холбогдох материалыг зааж өгөх болон бүтээцэд тавигдсан шаардлагуудыг биелүүлэхийн зэрэгцээ нормд заасан тооцоонуудыг заавал гүйцэтгэнэ.
Бүтээцийн иж бүрэн тооцоог хийхдээ түүний тусгай элементүүдийг хамгийн аюултай төлөв байдалд ачааллаж, бий болох үйлчлэлийг ажлын янз бүрийн үе шатанд заавал тооцно. Энэ нормын 1.33- д заасан тооцооны бүдүүвч, ерөнхий шаардлагууд нь сонгон авсан зохион бүтээлт-технологийн шийдэлтэй заавал зохицсон байх ба бэлтгэх, тээвэрлэх, мөн байгууламжийг барих нөхцөлийг тооцох, түүнийг ачааллах тогтмол ба түр зуурын ачааллын онцлог, урьдчилан хүчитгэх журам болон хүчдэлийг тохируулах зэргийг мөн тооцсон байх ёстой.
3.2.      Гүүр ба хоолойн бүтээцийн элементүүдийн хязгаарын төлөв байдлын нэгдүгээр бүлэгт заасан горимыг алдагдуулахгүй байхын тулд барилгын бат бэх ба тогтворжилтын , мөн (хэлбэр ба байрлал) тэсвэрлэлтийн тооцоог энэ нормд заасан заалтуудын хүрээнд хийнэ. Ингэхдээ тэсвэрлэлт (на выносливость)- ийн тооцоонд байгууламжийн хэвийн ашиглалтын үед байж болох үйлчлэл ба ачааллаар авч үзнэ.
Элементүүдийн хязгаарын төлөв байдлын хоёр дугаар бүлэгт заасан горимыг алдагдуулахгүй байхын тулд 12 дугаар хүснэгтэд заасан тооцоонуудыг хийнэ.
12 дугаар хүснэгт
Тооцоо
Ажлын арматур
Бүтээцийн ажлын үе шат
 
Ердийн ( хүчитгээгүй )
Ашиглалт хэвийн
Дагуу ан цав үүсэлтийн
Хүчитгэсэн
Бүх үе шатанд (ашиглалт болон байгууламжийг барих, урьдчилан хүчитгэх,тээвэрлэх)
Хэвийн ба дагуу тэнхлэгийн элементийн ан цав үүсэлтийн
Хүчитгэсэн
Бүх үе шатанд
Хэвийн ба налуу байх тэнхлэгийн элементийн ан цав илрүүлэлтийн
Ердийн ба хүчитгэсэн (хүчитгэсэн арматуртай элементээс гадна, ан цав тэсвэрлэлтийн төсөллөх шаардлагын зэрэг 2а, 31 дүгээр хүснэгтийн дагуу)
Бүх үе шатанд
Хэвийн дагуу тэнхлэгийн элементийн далд (шахалт) ан цавны
 
Хүчитгэсэн
Ашиглалт хэвийн
Шүргэх хүчдэлийн хязгаарлалт
Ердийн ба хүчитгэсэн
Бүх үе шатанд
Бүх төрлийн алгаслалтай гүүрийн барилгын хэв гажилтын (хотойлтын) ба хотын гүүр, авто замын явах хэсгийн хажуу талын хугарлын өнцөг
Ердийн ба хүчитгэсэн
Ашиглалт хэвийн
 
3.3.      Бүтээцийн ан цав тэсвэрлэлтийг зохион бүтээлтийн болон бусад шаардлагуудтай хамтад нь авч үзэж (бүтээцийн ус зайлуулалт ба тусгаарлалтын, бетоны хүйтэн тэсвэрлэлт, ус нэвтрэхгүй чанарын) тооцоонд төмөрбетон гүүр ба хоолойн зэврэлт өгөршилтийн тэсвэрлэлтийг хангах, мөн гадаад орчны таагүй нөлөөлөл, хүчний үйлчлэлээс үүсэж болзошгүй гэмтэл согогийг тэсвэрлэх нөхцөлийг хангах ёстой.
Төмөрбетон бүтээцийн элементүүд нь зориулалт, ажлын нөхцөл ба хэрэглэх арматураас хамааруулан ан цав тэсвэрлэлтийн зэрэглэл болон ан цав үүсэлтийн өргөний тооцоот хязгаарын утгыг тооцсон шаардлагыг заавал хангасан ёстой.
3.4.      Хязгаарын төлөв байдлын нэг ба хоёрдугаар бүлгийн тооцооны үед статикаар үл тодорхойлогдох бүтээцийн элементүүдийн огтлолд ачаалал ба үйлчлэлээс ирэх хүчдэлийг ан цав, түүний үүсэлтийн үед бетон ба арматурын уян харимхай бус хэв гажилтыг тооцож тодорхойлох шаардлагатай.
Бүтээцэд бетоны уян харимхай бус шинж чанарыг тооцох тооцооны аргачлал боловсруулагдаагүй, мөн түүнчлэн бетоны уян харимхай бус шинж чанарыг тооцсон завсрын үе шатны тооцооны үед элементийн огтлол дахь хүчдэлийг түүний шугаман уян харимхай чанараар урьдчилан тодорхойлохыг зөвшөөрнө.
3.5.      Хэрэв бүтээцийг бэлтгэх явцад буюу угсралтын үед тооцооны бүдүүвч буюу огтлолын геометрийн тодорхойлолт өөрчлөгдвөл хүчдэл, бүтээцийн хэв гажилтыг ажлын бүх үе шатанд нэмж тодорхойлно. Түр зуурын хүчний өөрчлөлт, суулт (агшилт), бетоны гулсалт ба урьдчилан хүчитгэсэн арматурын хүчдэл буурах чанарыг тооцож тодорхойлох шаардлагатай.
3.6.      Ердийн арматуртай бүтээцэд бетон ба арматурын хүчдэлийг тооцохдоо уян материалын тооцооны дүрмийг үндэслэл болгон суналтын бүсэд байгаа бетоныг тооцоонд авахгүй.
3.7.      Урьдчилан хүчитгэсэн арматуртай бүтээцийн огтлол дахь бетон ба арматурын хүчдэлийг, огтлол элементийн дагуу тэнхлэгт хэвийн байхад уян харимхай материалын тооцооны зарчмыг удирдлага болгоно. Урьдчилан хүчитгэсэн арматуртай бүтээцийн элементэд ан цав үүсэлтийн өргөнийг тодорхойлохдоо (мөн өөр өөр төрлийн арматуртай байх үед) арматурын хүчдэлд бетоны суналтын бүсийн ажлыг тооцохгүйгээр тодорхойлно. Бетоны суналтын бүсийн хүчийг арматурт бүрэн дамжуулахыг зөвшөөрнө.
Бүх тохиолдолд огтлолын тодорхойлолт гаргах, урьдчилан хүчитгэсэн ба ердийн арматуртай огтлолд заавал тооцоо хийж тодорхойлно.
Хэрэв бүтээцийн элементүүд янз бүрийн ангиллын бетоноор хийгдсэн бол, огтлолын ажлын талбайн уян харимхайн модулийг харгалзан тооцож тодорхойлно.
Урьдчилан хүчитгэсэн бетон бүтээцэд бетоны шахалтын үе шатанд ил ба далд сувгийн талбайг ажлын талбайд оруулан тооцохгүй. Харин ашиглалтын үе шатны тооцоог хийхдээ битүү сувгийн огтлолын талбайг ажлын талбайд оролцуулан тооцохыг зөвшөөрнө. Ил сувгийн бетон дүүргэлтийг энэ нормын заалт 3.169- д заасан тусгай технологи арга хэмжээг биелүүлэх боломжтой болон нэгтгэж байгаа бетон дотор ердийн арматур суулгасан нөхцөлийг хангаснаар ил сувгийн бетоныг тооцоонд оролцуулж болно. Энэ үед нэгтгэж байгаа бетон дахь ан цав үүсэлтийн өргөн нь ан цав тэсвэрлэлтийн 3в зэрэглэлийн хүлцэх хэмжээнээс хэтэрч болохгүй.
3.8.      Урт ба өндрийн чиглэлд нийлмэл бүтээцэд залгаасны бүсийг дайрч байгаа буюу залгаастай давхцаж байгаа огтлолуудад бат бэх ба ан цав тэсвэрлэлтийг заавал шалгах шаардлагатай. Холбоос нь тооцоот хүчдэл дамжих үед нэгтгэж байгаа бетон болон элементүүдийн төгсгөлийн булангийн хэсэгт ямар нэг гэмтэл согог үүсэхгүй байх нөхцөлийг хангасан байна.
3.9.      Арматурын урьдчилсан хүчдэл хүчний анхны утгаар (хяналтын) тодорхойлогдох ба хүчитгэх арматурын төгсгөлийг гаргаж сунгах төхөөрөмжөөр дамжуулна. Тогтоосон хүч нь авч үзэж байгаа тухайн цаг мөчид хяналтын хүчнээс алдагдлыг хассантай тэнцүү байна. Энэ үед арматурын хүчдэл нь хяналтын хүчтэй тохирч байх ёстой ба 25 дугаар хүснэгтэд заасан тооцоот эсэргүүцлээс хэтэрч болохгүй. Энэ нормын заалт 3.42 нь ажлын нөхцөлийг авч тусгасан нэгдүгээр бүлгийн тооцоонд хамаарна.
3.10.  Төслийн баримт бичигт хүчитгэх арматурын элементүүдийн хяналтын хүчдэл болон арматурын түүнд хамаарагдах суналт тусгагдсан байна.
Ерөнхий тохиолдолд арматурын суналтыг дараах томьёогоор тодорхойлно. Үүнд:
                              (3-1)
dp – энэ нормын 3.14 зүйлийн шаардлагуудыг тооцож тогтоосон ба хяналтын хүчийг орлох хүчдэл,
EP - хүчитгэх арматурын уян харимхайн модуль,
L - арматурын элементийн тооцооны урт (сунгах бэхэлгээнээс арматурын элементийн тэг шилжилтийн цэг хүртэлх зай )
3.11.  Урьдчилан хүчитгэсэн элементийн арматурыг хүчитгэх төвлөрсөн хүчийг бетонд дамжуулах байрлалын тооцоо хийх үед бүтээцэд дараах байдлаар хандана. Үүнд:
гадаад (төгсгөлийн) ба дотоод анкертай байхад- тулах байрлалд буюу анкерийг бэхлэх,
анкергүй арматуртай (арматурын гадаргуу нь шууд бетонтой харьцаж анкер үүсгэх) байхад - зайг хүчдэлийг дамжуулах бүсийн уртын 2/3-той тэнцүү байхаар авах,
Хүчдэлийг дамжуулах үед иржгэр гадаргуутай хүчитгэсэн арматурын бетонд хүчдэл дамжуулах бүсийн уртыг дараах байдлаар авна. Үүнд:
алгуур - 20d (d-шилбэний голч),
шилбийг огцом хэрчихэд (шилбэний голч 18 мм- ээс ихгүй байхад) -25d.
Хамгийн хүйтэн 5 хоногийн гаднах агаарын дундаж хэм хасах 40°С- аас доош байгаа бүсэд ашиглахаар зориулагдсан бүтээцийн элементэд бетонд хүч дамжуулах бүсийн уртыг 5d- ээр нэмэгдүүлж авна.
К-7 ангиллын мушгиа арматурыг хүчитгэх хүчийг бетонд дамжуулах бүсийн уртыг анкер байхгүй үед 13 дугаар хүснэгтэд заасан утгаар авна. Хэрэв хамгийн хүйтэн 5 хоногийн гаднах агаарын хэм хасах 40°С-аас доош байгаа бүсэд ашиглахаар зориулагдсан бүтээцийн элементэд бетонд хүчдэл дамжуулах бүсийн уртыг 13 дугаар хүснэгтэд заасан утгаас ихээр авна. Үүнд:
9мм голчтой мушгиа хэрэглэх үед - 27см,
12мм голчтой мушгиа хэрэглэх үед - 30см,
15мм голчтой мушгиа хэрэглэх үед - 38см байна.
13 дугаар хүснэгт
К-7 ангийн мушгиа арматурын голч, мм- ээр
Бетоны дамжуулалтын бат бэхийн үеийн бетонд хүчдэл дамжуулах бүсийн урт Lrp, см- ээр
В25
В30
В35
В40
В45
>=В50
9
85
80
75
70
65
60
12
95
90
87
85
75
70
15
110
100
95
90
85
80
 
Тайлбар: Бетонд шахалтын хүчийг огцом дамжуулах үед (төмөр татлагын тусламжтай огтлоход) хүчийг дамжуулах бүсийн эхний зайг элементийн булангаас 0.25Lrp- тэй тэнцүүгээр авна.
3.12.  Төвлөрсөн хүчийг бетонд дамжуулах бүсийг арматурлах болон тэрчлэн хүчитгэсэн арматурын элементийг оролцуулахдаа орчны хүчдэлийн тооцооны үр дүнгээр тооцно.
3.13.  Бетоны суулт (агшилт)- ын ба гулсалтын нөлөөг тодорхойлох үед дараах үзүүлэлтүүдийг тооцно. Үүнд:
aрматурын урьдчилсан хүчдэлийн алдагдал,
yрьдчилсан хүчитгэсэн бүтээцэд бетоны шахалтын бууралт,
xүчдэлийн зохиомол тохируулгатай бүтээц дэх хүчний өөрчлөлт,
тогтмол ачаалал ба үйлчлэлийн нөлөөнөөс үүсэх бүтээцийн шилжилт,
статикийн тодорхой бус бүтээц дэх хүчдэл,
угсармал ба цутгамал бүтээцүүд дахь хүчдэл зэрэг болно.
Түр зуурын ачааллын үйлчлэлээс бүтээцийн шилжилтийг тооцохдоо бетоны гулсалт, суултыг тооцохгүй байхыг зөвшөөрнө.
Хоёр ба гурван тэнхлэгийн чиглэлд элементийг тооцохдоо хүчитгэсэн арматурын хүчдэлийн алдагдал ба суулт гулсалтын улмаас бетоны шахалтын бууралтыг хүчдэлийн чиглэл тус бүрд тодорхойлно.
3.14.  Урьдчилан хүчитгэсэн бүтээцийн элементэд хүчдэлийг олохдоо хяналтын хүчдэлийг хасаж тодорхойлно. Үүнд:
бетоны шахалтын үе шатанд - анхны алдагдал,
ашиглалтын үе шатанд - хоёр дахь алдагдал,
Анхны алдагдалд дараах зүйлийг хамааруулна. Үүнд:
а) тулгуур тулц ашиглан арматурыг хүчитгэх (сунгах) бүтээцүүдэд ороох хэрэгслэлийн арматурын үрэлт, арматур дахь хүчдэлийн бууралт (бүрэн 50% хэмжээтэй), температурын уналт (бууралт), хурдан нэвтрэх (гоожих) гулсалт, хэв хашмалын хэв гажилтаас (хэвэн дотор арматурыг сунгахад), мөн бэхэлгээний хэв гажилтаас гарах алдагдлууд,
б) бетонд арматурыг хүчитгэх бүтээцүүдэд бэхэлгээний хэв гажилтаас, ил ба далд сувгийн хананы үрэлтээс, арматурын хүчдэлийн багасалтаас (бүрэн 50% хэмжээтэй) гарах алдагдлууд.
Хоёр дахь алдагдалд доор заасныг хамааруулна. Үүнд:
а) тулгуур тулц ашиглан арматурыг хүчитгэх бүтээцүүдэд бетоны суулт ба гулсалтаас, арматур дахь хүчдэлийн бууралтаас (бүрэн 50% хэмжээтэй) гарах алдагдлууд
б) бетонд арматурыг хүчитгэх бүтээцүүдэд бетоны суулт ба гулсалтаас, арматур дахь хүчдэлийн бууралтаас (бүрэн 50% хэмжээтэй), ороомог доорх шантралт буюу цагираг арматурыг орооход, бүтээцийн уртад болон гулдмайнуудын хоорондын залгаас уулзварын хэв гажилтаас гарах алдагдлууд орно.
Тусгайлан дурдсан алдагдлуудын утгыг энэ нормын 3.15 дугаар зүйлд заасны дагуу тооцно.
Арматур дахь хүчдэлийн алдагдал (бүрэн 50% хэмжээтэй) шахалтын дараа нэг сарын туршид жигд бүрэн явагдаж дуусахаар зөвшөөрнө.
Төсөллөх үед анхны ба хоёрдогч алдагдлын нийлбэр утгыг 98МРа-аас багагүйгээр авна.
3.15.  Арматурыг урьдчилан хүчитгэхэд бетоны суулт ба гулсалтаас гарах алдагдлыг тодорхойлохдоо дараах зааврыг мөрдлөгө болгоно. Үүнд:
а) бетоны суулт ба гулсалтаас түр зуурын хугацаанд гарах алдагдлыг доорх томьёогоор тодорхойлно.
Ddp(t)=(1-e-0.1√tҮ)                   dp(t®¥);                     (3-2)
энд: Ddp(t®¥)- бетоны суулт ба гулсалтаас арматурт гарах эцсийн (хязгаарын) алдагдал.
t- бетон цутгаж дуусах болон шахалт эхлэх өдрөөс гулсалтын алдагдлыг тодорхойлох үеийг тооцох хугацаа,
e=2,718- натураль логарифмийн суурь,
б) хүрээлэн байгаа орчны агаарын чийглэг 40%-иас доош байх үеийн ашиглалтад зориулагдсан бүтээцэд бетоны суулт ба гулсалтаас гарах алдагдлыг 25%-иар нэмэгдүүлнэ,
в) алдагдлыг нилээд оновчтой зөв тодорхойлох аргыг ашиглахыг мөрдлөгө болгох ба бетоны суулт болон гулсалтын хүчийг дахин хуваарилах, арматурын нөлөөлөл, бетоны суулт ба гулсалтын хэв гажилтын хязгаарын хувийн утгыг тооцож, бетоны шилжилтийн бат бэх ба хугацаа, ачааллыг үе шатаар байрлуулах, үе шат бүрт үйлчлэлийн үргэлжлэх хугацаа, хугацаанаас хамаарч явагдах хэв гажилтын явцын хурд, хөндлөн огтлолын шилжүүлсэн хэмжээ, орчны харьцангуй чийглэг ба бусад хүчин зүйлүүдийг заавал тооцох шаардлагатай. Энэ арга нь тогтоосон журам дүрэмд тулгуурласан байх ёстой. Иймд нормативт хэв гажилтын гулсалт Сn ба бетоны суулт Оn болон бетоны ангиллыг харгалзан, түүнд тохирох дамжуулгын бат бэхийг авна.
3.16.  Сараалжин хийцтэй төмөр бетон татангийн шахалтад байгаа элементийн урт LO-ийг ган торон татангийн шахалтад байгаа элементийн уртыг тодорхойлдог зааврын дагуу гүйцэтгэнэ.
Тусдаа байгаа жаазны баганын тооцоот уртыг багана ригельтэй хөшүүн холбоотой байх үед 14 дүгээр хүснэгтээс авна. Гэхдээ баганын хөшүүн чанар B1=EbJ1, ригелийн хөшүүн чанар B2=EbJ2 байна.
14 дүгээр хүснэгт
Ригелийн алгаслал L- ыг тулгуурын өндөр (Н)- т
харьцуулсан харьцаа
Хөшүүн шилүүдийн харьцаа (В1/В2)- нд
харгалзах тулгуурын тооцоот урт Lo
0.5
1
5
0.2
1.1Н
1.1Н
1.1Н
1
1.1Н
1.1Н
1.1Н
3
1.1Н
1.1Н
1.1Н
Тайлбар: L/H ба B1/B2 харьцааны завсрын утгын үед тооцооны урт Lo-ыг шугаман хамаарлын аргаар тодорхойлохыг зөвшөөрнө.
Шонгийн тооцоот уртыг, ялангуяа эстакад хэлбэрийн тулгуурын элементүүдийг оролцуулаад хөрсний хэв гажилтын шинж чанар болон суурь ба тулгуурын дээд талын шилжилтийн эсрэг байх төлөв байдлаас хамааруулж авна.
Сууриас дээш байрлалд байгаа тулгуурын тооцоот уртыг тулгуурын дээрх холбоос, бусад тулгуурууд болон суурийн болзошгүй шилжилтийг тооцож тогтооно.
Хөдөлгөөнт тойрог болон хагас тойрог хэлбэрийн, мөн фторопласт тулах хэсэг дээр алгаслал байгууламжийг байгуулах үед тулгуурын дээд талын харилцан үйлчлэлийг тооцохгүй. Шахалтад байгаа төмөрбетон элементийн дагуу арматурын хөндлөн огтлолын хамгийн бага талбайг, бетоны огтлолын бүрэн талбайн хувиар бодож, тооцоот огтлолын эсрэг тэсрэг тал бүрд (гулзайлтын босоо гадаргууд) дараах утгаас багагүй байна. Үүнд:
Элементийн уяншил LO/i£17 байхад- 0,05;
элементын уяншил LO/i>104 байхад- 0,25;
LO- элементийн тооцоот урт,
i- элементийн огтлолын инерцийн радиус
Шахалтад байгаа төмөр бетон элементийн уян чанар нь байгууламжийн ашиглалтын үед дурын чиглэлд 120- иос ихгүй байна.
3.17.  Дөрвөлжин төмөр бетон хоолойг битүү хүрээ бүхий жаазтай адилтгаж тооцох ба түүний ханыг хөдөлгөөнгүй бэхэлсэн баганын бүдүүвчийн зарчмаар нэмэгдэл байдлаар шалгана.
Дугуй төмөр бетон хоолойг зөвхөн гулзайлтын моментод тооцох ба (дагуу буюу хөндлөн хүчийг тооцохгүй) тооцоог 4 дүгээр хавсралтын гүйцэтгэнэ.
БЕТОН БА ТӨМӨРБЕТОН БҮТЭЭЦЭД ХЭРЭГЛЭХ МАТЕРИАЛУУД
БЕТОН
ЕРӨНХИЙ ТОДОРХОЙЛОЛТ
 
3.18.  Гүүр ба хоолойн бүтээцэд 2200-2500 кг/см3 хүртэл дундаж нягттай, буталсан чулуун дүүргэгчтэй хүнд бетоныг хэрэглэнэ.
Шинж чанарын үзүүлэлтээрээ адилтгах өөр (AASHTO- гийн 16 дугаар эмхтгэл Section-4, Division II-ын дагуу туршигдах) бусад төрлийн бетоныг туршилтын журмаар хэрэглэхийг зөвшөөрнө.
3.19.  Гүүр ба хоолойн бүтээцийн бетон нь В12.5; B15; В20; В25; В30; В35; В40; В45; В50; В55 ба В60 шахалтын бат бэхийн ангитай байна.
Бүтээцийн төрөл, түүний арматурлалт ба ажлын нөхцөлөөс хамааруулан хэрэглэж байгаа бетон нь 15 дугаар хүснэгтэд заасан шаардлагыг хангаж байх ёстой. Ил сувагт байрлуулан хүчитгэсэн арматурыг нэгтгэх бетон нь шахалтын бат бэхээрээ В30- аас доошгүй байвал зохино.
Урьдчилан хүчитгэсэн бүтээцийн арматурын сувагт шахсан бетон зуурмаг нь 28 хоногийн бэхжилттэй, шахалтын бат бэхээрээ 29,4 МРа- аас багагүй байх шаардлагатай.
Угсармал бүтээцийн уулзвар, залгаасыг нэгтгэх бетоны шахалтын бат бэх нь нэгтгэж байгаа элементийн бат бэхээс багагүй байхаар сонгож авна.
 
15 дугаар хүснэгт
Бүтээцийн төрөл, арматурлалт ба ажлын нөхцөл
Бетоны шахалтын бат бэхийн анги, доор зааснаас багагүй
1.       Бетон
В20
2.       Урьдчилан хүчитгээгүй арматуртай төмөрбетоны байршил нь:
а. газар дээрхи байгууламжийн хэсэгт
 
 
В25*
б. Газар доорхи байгууламжийн хэсэгт, мөн угсармал-цутгамал тулгуурын дотор зурваст
В25
3.       Урьдчилан хүчитгэсэн төмөрбетон:
 
а. анкергүй:
 
шилбэ арматурын анги:
 
A-IV, AT-IV
В25
A-V, AT-V
В30
AT-VI
В30
Утсан арматуртай үед:
 
Вр-II ангийн утсан нэг (дан) арматуртай
В40
К-7 ангийн мушгиа нэг (дан) арматуртай
В40
б. анкертай:
 
Утсан арматуртай үед:
 
В-II анги (гадна буюу дотор анкертай үед)
В40
К-7 ангийн мушгиа (дан) арматуртай
В40
К-7 ангийн багц арматуртай
В40
Ган мушгиа арматуртай (цувимал багц, давхар буюу битүү)
В40
4.  Хамгийн хүйтэн таван өдрийн гаднах агаарын дундаж температуртай бүс нутагт гүүрийг байрлуулсан үед гол дээрх тулгуурын өнгөлгөөний гулдмай, 0С:
 
хасах 40 ба дээш
В40
Хасах 40 ба доош
В45
*- алгаслал байгууламжийн бүтээцүүд, мөн баганат болон жаазан тулгуурууд, насадок, ригель буюу толгойн хэсэг бол В30- аас багагүйгээр авна.
3.20.  Бетоны хүйтэн тэсвэрлэлтийн марк ( ХТ )- ийг барилгад хэрэглэдэг цаг уурын бүсийн нөхцөл, бүтээцийн төрлөөс хамааруулан 16 дугаар хүснэгтээс сонгон авна.
16 дугаар хүснэгт
Цаг уурын нөхцөл БНбД 2.01.01-93- ийн дагуу хамгийн хүйтэн сарын дундаж температураар тодорхойлогдоно
Бүтээц ба түүний хэсгийн байршилт
Усан дээрх, газар доорхи ба газар дээрх үеэрлэлтгүй бүсэд
Усны хувьсах түвшинтэй бүсэд
Бүтээцийн төрөл
Төмөрбетон ба нимгэн ханатай бетон, 0.5 м- ээс бага
Цул бетон
Төмөрбетон ба нимгэн ханатай бетон
Цул бетон
Гулдмайгаар өнгөлөх
Тулгуур биеийн өрөг гадна бүс бетон
Гулдмайн өнгөлгөөтэй үеийн өргийн дүүргэлт дотор бүс бетон
Хатуу:
Хасах 10- аас доош хасах 20 хүртэл
200
100
300
200
100
300
Онцгой хатуу:
Хасах 20- иос доош
300
200
300*
300
200
400*
3.21.  Усан сан ба усан цахилгаан станцын ойролцоо байрласан гүүрийн өнгөлгөө ба тулгуурын их биеийн бетоны хүйтэн тэсвэрлэлтийн маркийг гол мөрний гидротехникийн байгууламжийн бетонд тавигдах шаардлага, ашиглалтын тодорхой нөхцөл, судалгааг үндэслэн тогтооно.
3.22.  Гүүр ба хоолойн төмөрбетон бүтээцийн элементүүд нь ус үл нэвтрүүлэх чанараараа доор заасан маркнаас багагүй байна. Үүнд:
W4 - усан доторх ба газар доорхи бүтээц,
W6 - хамгийн хүйтэн тав хоногийн гаднах агаарын хэм хасах 40°С ба түүнээс доош байх бүсэд барих гүүрийн конусын хэсэг, голдрилын болон эргийн бэхэлгээ, ус залах байгууламж, явах ангийн хучилт ба дамжих хавтан, тулгуурын өнгөлгөөний бетон, мөн ус нэвтрүүлэх хоолойн бүтээцүүд,
W8- хамгийн хүйтэн тав хоногийн гаднах агаарын хэм хасах 40°С ба түүнээс доош байх бүсэд барьж ашиглах гүүрийн тулгуурын өнгөлгөөний гулдмай.
Тэмдэглэгээ:
1.         W- ус шингэлт
2.         4; 6; 8- 5МРа даралттай усны орчинд бетон нь ус үл шингээх хэмжээ,%- иар байна.
3.23.  Хортой орчинд ашиглагдах бүтээцийн элементүүдэд хэрэглэх бетон ба хамгаалалтын үеийг сонгохдоо тодорхой судалгаа явуулж, тооцсоны үндсэн дээр хийнэ. Энэ нь тухайн орчны сөрөг нөлөөг тэсвэрлэх шаардлагуудыг хангасан байвал зохино.
 
ТООЦООНЫ ЭСЭРГҮҮЦЭЛ
 
3.24.  Янз бүрийн ангиллын бетоны тооцооны эсэргүүцлийг гүүр ба хоолойн бүтээцийн тооцооны үед хязгаарын төлөв байдлын нэг ба хоёрдугаар бүлгээс хамааруулан 17 дугаар хүснэгтээс сонголт хийнэ.
 
17 дугаар хүснэгт
Эсэргүүцлийн төрөл
Жишмэл тэмдэглэгээ
Тооцоот эсэргүүцэл, МПа, бетоны шахалтын бат бэхийн ангиар
В20
В25
В30
В35
В40
В45
В50
В55
В60
Тэнхлэгийн шахалт (призм бат бэх) Тэнхлэгийн суналт
Хязгаарын төлөв байдлын нэгдүгээр бүлгийн тооцоонд
Rb
10.5
13
15.5
17.5
20
22
25
27.5
30
Rbt
0.85
0.95
1.1
1.15
1.25
1.3
1.4
1.45
1.5
Тэнхлэгийн шахалт (призм бат бэх)
Тэнхлэгийн суналт
Гулзайлтын үеийн цууралт
Бүтээцийн дагуу цууралт үүсэх тооцоонд хэрэглэх тэнхлэгийн шахалт
(призмын бат бэх):
Урьдчилсан хүчдэлийн үед
Угсралт, ашиглалтын үе шатны үед
Хязгаарын төлөв байдлын хоёрдугаар бүлгийн тооцоонд
Rb,ser
15
18.5
22
25.5
29
32
36
39.5
43
Rbt,ser
1.4
1.6
1.8
1.95
2.1
2.2
2.3
2.4
2.5
Rb,sh
1.95
2.5
2.9
3.25
3.6
3.8
4.15
4.45
4.75
Rb,mc1
-
13.7
16.7
19.6
23
26
29.9
32.8
36.2
Rb,mc2
8.8
11.8
14.6
16.7
19.6
22
25
27.5
30
 
Огцом зүсэгдэх үеийн бетоны тооцооны эсэргүүцэл Rb,cut- г бүтээцийн тооцоонд хязгаарын төлөв байдлын нэгдүгээр бүлгээр доор зааснаар авна. Үүнд:
Rb,cut =0,1Rb- цутгамал бетонд байрласан огтлолоор,
Rb,cut = 0,05Rb- угсармал бетон элементүүдийг цутгамал бетонтой нэгтгэхэд энэ нормын 3.169 дүгээр зүйлийн шаардлагыг баримтална.
Бүтээцийн даацын чадвар нь зөвхөн бетоны тэнхлэгийн шахалтын бат бэхээр хангагдана. Цутгамал бетоны шахалтын тооцооны эсэргүүцэл Rb ба Rb,mc2- ын утгыг 10%-иар, арматурлагдсан бетоны огцом зүсэлтэд Rb,cut- ыг 50% тус тус доогуур авна.
3.25.  Бетоны тооцооны эсэргүүцлийг энэ нормын 3.24 дүгээр зүйлийн 17 дугаар хүснэгтэд үзүүлэв. Тухайн тохиолдолд ажлын нөхцөлийн илтгэлцүүрийг 18 дугаар хүснэгтээс авна.
18 дугаар хүснэгт
Ажлын нөхцөлийн итгэлцүүрүүдийг авах хүчин зүйлүүд
Ажлын нөхцөлийн итгэлцүүр
Бетоны тооцооны нөхцөлд оруулсан итгэлцүүр
Ажлын нөхцөлийн итгэлцүүрийн утга
1.         Олон удаа давтагдах ачаа
mb1
Rb
Заалт 3.26- гаар
2.         Босоо байдалд бетондогдох шахалтын элементийн хөндлөн огтлолын талбай 0.3 м2 ба түүнээс бага
mb4
Rb
0.85
3.         Бетоны хөндлөн шахалтын үеийн хоёр тэнхлэгт хүчдэлийн байдлын нөлөө
mb6
Rb, Rb,sh
Заалт 3.27- гоор
4.         Бүтээцийн ажиллах орчинд бетоны усан ханалт байхгүй үед, гаднах агаарын хамгийн хүйтэн 5 хоногийн дундаж температур хасах 400- өөс доош
mb7
Rb
0.9
5.         Бетон хөлдөх ба гэсэн хувьсаж, усаар ханасан байдалд байгаа бүтээцийг, ашиглах гаднах агаарын температур, хамгийн хүйтэн 5 хоног, 0 С:
хасах 40 0 С ба түүнээс дээш
хасах 40 0 С- ээс доош
 
 
 
 
 
mb8
mb8
 
 
 
 
 
Rb
Rb
 
 
 
 
 
0.9
0.8
6.         Нарны цацрагаас хамгаалаагүй ажиллах бүтээц, цаг уурын дэд бүсэнд БНбД 2.01.01-93- ын дагуу
mb9
Rb
0.85
7.         Бэлэн бүтээцийг бүрдүүлэхэд орох:
уулзваруудыг бетондох
уулзваруудыг цавуудах
арматурлагдаагүй өргийн залгаасыг зуурмагаар хийх
 
mb10
mb10
mb10
 
 
Rb, Rbt
Rb
Rb
 
Заалт 3.28
21 дүгээр хүснэгт
Заалт 3.29- өөр
Заалт 3.30- аар
8.         Ашиглалтын үе шатан дахь хоёрдугаар бүлгийн хязгаарын төлөв байдлын элементүүдийн тооцоо:
а. ташуу гулзайлт ба ташуу төвийн бус шахалтад
б. Мушгиралтад
в. Бетон бүтээцийн залгаасыг бетондох үеийн хавтгайн цууралтад
 
 
 
mb13
 
mb14
 
mb15
 
 
 
Rb,mc2
 
Rb, sh
 
Rb, Rb,sh
 
 
 
1.1
 
1.15
 
0.5
 
3.26.  Олон дахин давтагдах ачааллын үед бетоны шахалтын тооцооны эсэргүүцэл Rbt- г тэсвэрлэлтийн тооцоонд дараах томьёогоор тодорхойлно.
Rbf=mb1Rb=0.6bbОbRb,                                 (3-3)
mb1 - aжлын нөхцөлийн илтгэлцүүр,
Rb- хязгаарын төлөв байдлын нэгдүгээр бүлгийн тооцоонд хэрэглэх тэнхлэгийн шахалтын үеийн бетоны тооцооны эсэргүүцэл (17 дугаар хүснэгтэд заасны дагуу авна),
bb - бетоны бат бэхийн өсөлтийг цаг хугацаагаар тооцох итгэлцүүр (19 дүгээр хүснэгтэд заасны дагуу авна),
Оb- давтагдах хүчдэлийн давтамжийн тэгш бус хэмээс хамаарах илтгэлцүүр (20 дугаар хүснэгтэд заасны дагуу авна).
 
19 дүгээр хүснэгт
Бетоны шахалтын бат бэхийн анги
В25 ба доош
В30
В35
В40
В45
В50
В55
В60
bb
1.34
1.31
1.28
1.26
1.24
1.22
1.21
1.20
 
20 дугаар хүснэгт
Давтагдах давтамжийн хүчдэлийн rb
0.1 ба бага
0.2
0.3
0.4
0.5
0.6 ба их
Оb
1.0
1.05
1.1
1.15
1.20
1.24
 
3.27.  Хөндлөн чиглэл дэх шахалтын хүчдэл sby- ийн үед урьдчилан хүчитгэсэн бүтээцийн тооцоонд ажлын нөхцөлийн илтгэлцүүрийг бетоны тэнхлэгийн шахалтын тооцоот эсэргүүцэл Rb, гулзайлтын цууралт Rb.sh ба огцом зүсэгдэлтийн эсэргүүцэл Rb.cut- ээс тус тус хамааруулан авна. Үүнд:
а. Rb-д
mb6 =1,1 - хэрэв 0,1Rb<sby <0,2Rb бол
mb6=1,2 хүчдэл sby=0,6Rb, тооцоонд хамгийн их хэмжигдэхүүнээр тооцно,
б. Rb,sh ба Rb,cut- д:
mb6=1+(1,5sby/Rb,sh)             sby< 0,98 МРа,
mb6=1+(sby/Rb,sh)                   sby=2,94МРа байх үед.
sby-ын завсрын утгын үед ажлын нөхцөлийн илтгэлцүүрийг шугаман хамаарлын аргаар авна.
3.28.  Тусдаа бэлтгэгдсэн хэсэглэлээс бүрдэх нэгдсэн нэг тооцоот уртыг бүрдүүлдэг хийцийн хувьд бетоноор нэгтгэх ажлын илтгэлцүүр mb10- ыг бетон гулдмай ба залгаасанд орох бетоны бат бэхийн ялгаа, тулган холболт хийх үе шат бүрд орж байгаа материалын дүүргэлтийн байдал, залгаасны зузаанаас хамааруулан 21 дүгээр хүснэгтээс сонголт хийж авна.
Rbj - залгаасны бетоны зуурмагийн бат бэх,
Rb,con - нэгтгэж байгаа бетон гулдмайн бат бэх,
Гулдмайн хэсгийн зузаан 120 мм- ээс бага буюу гулдмайн их биед хүчитгэсэн арматур сүвлэх сувагтай байх үед тулган холболтын зузаан 20-40 мм хүртэл байхад m10 – ыг залгаасны зузаан 70 мм, мөн тулган холболтын зузаан 70мм байхад залгаасны зузаан 200 мм байх үеийнхтэй тус тус адилтгаж авна.
 
 
 
21 дүгээр хүснэгт
Залгаасны зузаан, мм
Rbj/Rb,com байх үеийн ажлын нөхцөлийн итгэлцүүр, mb10
0.2 ба бага
0.3
0.4
0.5
0.6
0.7
0.8
0.9
1.0
20-40
0.7
0.76
0.82
0.88
0.94
1.0
1.0
1.0
1.0
70
0.5
0.58
0.65
0.72
0.8
0.85
0.9
0.95
1.0
200 ба их
0.2
0.3
0.40
0.5
0.6
0.7
0.8
0.9
1.0
 
3.29.  Тусдаа бэлтгэгдсэн хэсэглэлүүдийг цавуугаар нааж бэлтгэсэн бүтээцийн уртын хэмжээнд цавуу нь бэхжээгүй үед угсралтын ачааллыг даахаар бодож төсөллөнө.
Уртын хэмжээнд наамал залгаас орсон бүтээцийн тооцоонд ажлын нөхцөлийн илтгэлцүүр mb10- ыг гулдмайн бетоны тооцоот эсэргүүцэл ба цавууг бэхжиж дуусах хүртэлх хугацаанд бүтээцэд гарах бат бэхийн алдагдлыг тооцож гулдмайн өөр хоорондоо нийлж нэгтгэгдэх гадаргуугийн байдлаас хамааруулж дараах байдлаар авна. Үүнд:
барзгар гадаргууд - 0,9;
гөлгөр гадаргууд - 0,85 байна.
Цавуугаар нааж бэлтгэгдсэн залгааснуудын хоорондын зай нь огтлолын хамгийн их хэмжээнээс бага байх ба тэрчлэн наамал диафрагмын хувьд ажлын нөхцөлийн заагдсан илтгэлцүүр mb10- ыг 0,05- аар бууруулан авна.
Цавуу бэхэжсэн үед ажлын нөхцөлийн итгэлцүүр mb10=1 байна.
3.30.  Энэ нормын 3.24 дүгээр зүйлд заасны дагуу бетон бүтээцийн хувьд арматурлаагүй гулдмайг бетон зуурмагаар нэгтгэх тооцоонд ажлын нөхцөлийн илтгэлцүүр mb10- ыг дараах байдлаар авна. Үүнд:
В20 ангийн бетон гулдмайд -0,85;
В25-В35 ангийн бетон гулдмайд - 0,75;
В40 ба түүнээс дээш ангийн бетон гулдмайд 0.70 тус тус байна.
Өрлөг хоорондын заадасны өргөн 1,5 см- ээс ихгүй байх ба заадас хоорондын зуурмагийн нас нь 28 хоногоос багагүй байхад бат бэх нь 19,6МРа байна.
3.31.  Урьдчилан хүчитгэсэн бүтээцийн бетоныг шахалтад оруулахдаа түүний шахалтыг төсөлд зааснаас багаар хийж эхлэхийг зөвшөөрнө.
Бетоны дамжуулгын бат бэх гэдэг нь бетонд шахалтын хүчдэл дамжуулах тэр агшны бетоны бат бэх бөгөөд энэ нь бүтээцийн урьдчилан хүчитгэх үеийн тооцоотой уялдаж хийгдсэн байх ёстой.
Бетоны тооцоот эсэргүүцэлд зориулсан дамжууллагын бат бэхийг 17 дугаар хүснэгтэд заасны дагуу тогтооно. Завсрын утгыг шугаман хамаарлын аргаар авна.
Арматурт бүрэн хүчдэл дамжуулах агшинд бетоны бат бэхийг зохих зааврын дагуу өгөх ба энэ нь В25 ангийн бетоны бат бэхээс багагүйгээр авна.
ХЭВ ГАЖИЛТЫН ШИНЖ ЧАНАРЫН ҮЗҮҮЛЭЛТҮҮД
3.32.  Ердийн аргаар хатаалтыг явуулж байгаа нөхцөлд хийцийн бетоны шахалт ба суналтын уян хатны модулийг, хэрэв туршилтын өгөгдөл байхгүй бол 22 дугаар хүснэгтээс авна.
22 дугаар хүснэгтэд заасан бетоны уян хатны модулийг дараах нөхцөлөөр бууруулна. Үүнд:
бетоныг чийглэг дулаан орчинд бэлтгэх буюу, мөн тэрчлэн хөлдөж ба гэсэж байх хувьсах нөхцөлд ажилладаг бетон хийцийн хувьд 10%-иар,
нарны радиацаас хамгаалагдаагүй буюу манай орны говийн бүсэд хэрэглэх бетон хийцийн хувьд - 15%,
өргийн бетон гулдмайн хэв гажилтын модулийг бетоны ангиас хамааруулан дараах байдлаар авна. Үүнд:
В20-В35 ангийн бетонд 0,5 Еb,
В40 ба түүнээс дээш ангийн бетонд 0,6Еb,
Бетоны шилжилтийн модуль Gb- г 0,4Еb- тэй тэнцүү, хөндлөн чиглэлийн хэв гажилтын илтгэлцүүр (Пуассоны илтгэлцүүр)- ийг n= 0,2-оор авна.
 
22 дугаар хүснэгт
Бетоны шахалтын бат бэхийн анги
В20
В25
В30
В35
В40
В45
В50
В55
В60
Eb103,MPa
27.0
30.0
32.5
34.5
36.0
37.5
39.0
39.5
40.0
 
Арматур
 
3.33.  Барилга барих бүсийн хамгийн хүйтэн 5 хоногийн гаднах агаарын дундаж температурын ба бүтээцийн элементийн ажиллах нөхцөлөөс хамааруулан төмөрбетон гүүр ба хоолойн арматурын гангийн маркийг тогтоож, 23 дугаар хүснэгтээс авна. Нэмэх (+) тэмдгээр тухайн нөхцөлд гангийн маркийг хэрэглэж болохыг тэмдэглэв.
 
23 дугаар хүснэгт
Арматурын ган
Арматурын гангийн анги, стандарт
Гангийн марк
Голч, мм
Тэсвэрлэлтийг тооцоогүй арматуртай элемент
Тэсвэрлэлтийг тооцсон арматурын элемент
Хамгийн хүйтэн 5 хоногийн гаднах агаарын Дундаж температуртай бүс нутагт бүтээцийг хэрэглэх үед, °С
>-30
-30...-40
<-40
>-30
-30...-40
<-40
Халуунаар цувьсан гөлгөр гадаргуутай шилбэ
A-I
ГОСТ 5781-82
ГОСТ 380-71
ВСт3сп2
6-10
+1
+
+
+
+
+
ВСт3сп2
12-40
+
+
+
+
+
-
ВСт3сп2
6-10
+
+
+1,2
+
+1
-
ВСт3сп2
12-16
+
+1
-
+
+1
-
ВСт3сп2
18-40
+
+1
-
+1
-
-
ВСт3Гсп2
6-10
+
+
+1
+
+1
-
ВСт3Гсп2
6-10
+
+1
-
+
+1
-
ВСт3Гсп2
18
+
+1
-
-
-
-
Ст3сп3
6-10
+
+
-
-
-
-
Ст3сп3
6-10
+
+
-
-
-
-
Ст3кп2
6-10
+
-
-
-
-
-
ВСт3кп2
6-10
+
-
-
-
-
-
Халуунаар цувьсан иржгэр гадаргуутай шилбэ
ГОСТ 5781-82
A-II
 
 
 
Ас-II
A-III
 
A-IV
A-V
At-VI6
 
 
At-V6
At-VI6
Ст5сп2
10-40
+
+
+1,2,3
+
+
-
Ст5сп2
10-16
+
+1
-
+
+1
-
Ст5сп2
18-40
+
-
-
+1
-
-
SD295
6-40
+
+1
-
+
+1
-
18Г2С
40-80
+
+
+
+1
+1
+1
10ГТ
10-32
+
+
+
+
+
+
25Г2С
6-40
+
+1
+1
+
+1
+1
35ГС
6-40
+
+4
-
-
-
-
20ХГ2Ц
10-22
+
+
+5
+
+
+5
23Х2Г2Т
10-32
+
+
+5
+
+
+5
25Г2С
10-28
+5
+5
+5,7
-
-
-
10ГС2
10-18
+5
+5
+5,7
-
-
-
20ХГС2
10-18
+5
+5
+5,7
-
-
-
20ХГС2
10-28
+5
+5
+5,7
-
-
-
20ХГС2
10-16
+5
+5
+5,7
-
-
-
MNS JIS
3112-2002
SD345-490
6-40
+
+
+11
+
+
+11
Өндөр бат бэхтэй гөлгөр гадаргуутай утас
ГОСТ 7348-81
B-II
 
 
 
 
 
Bp-II
 
3-8
+
+
+8
+
+
+8
Өндөр бат бэхтэй иржгэр гадаргуутай утас
 
3-8
+
+
+9
+
+
+9
Арматурын мушгиа
K-7
ГОСТ 13840-68
 
9-15
+
+
+
+
+
+
Мушгиа
Спираль:
2 давхар
ГОСТ 3067-74
хаалттай
ГОСТ 3090-73
 
>=3мм
+
+
-
+10
+10
-
 
+
+
-
+10
+10
-
 
 
 
 
 
 
 
 
+
+
-
+10
+10
-
 
 
 
 
 
 
 
 
1- боосон тор ба сараалжийг хэрэглэхийг зөвшөөрнө.
2- алгаслал байгууламжид хомут байдлаар хэрэглэхийг зөвшөөрөхгүй.
3- хэрэв динамик итгэлцүүр 1.1- ээс дээш байвал хэрэглэхийг зөвшөөрөхгүй.
4- хэрэв динамик итгэлцүүр 1.1- ээс дээш байвал зөвхөн боосон тор ба сараалжийг хэрэглэхийг зөвшөөрнө.
5- зөвхөн урт хэмжээтэй бүтэн шилбэний төрөлд
6- зөвхөн С маркийн (гагнах) халуунаар хүчитгэх арматурын ган хэрэглэхийг зөвшөөрнө.
7- жигд уртсалтын хугацаат хэмжигдэхүүн 2%- иас бага байхад хэрэглэхийг зөвшөөрнө.
8- 5-8 мм голчтой утсан арматур хэрэглэх үед зөвшөөрнө.
9- 5 мм голчтой утсан арматур хэрэглэх үед зөвшөөрнө.
10- зөвхөн хавсарсан гүүрийн алгаслалд хэрэглэхийг зөвшөөрнө.
11- хасах 400 С- аас бага байх нөхцөлд гангийн хими найрлагыг 25Г2С гангаар хийсэн арматуртай адилтган авч үзэх ба үйлдвэрлэгч нь энэ шаардлагыг хангасан арматур нийлүүлэх ёстой.
 
3.34.  А-II ангийн ВСт5Псп2 маркийн арматурын ганг алгаслал байгууламжийн хомутыг оролцуулахгүйгээр, гүүрийн тулгуурт тухайн нөхцөлөөс хамааруулан шилбэний голчийг доор зааснаас ихгүйгээр авна. Үүнд:
арматурыг тэсвэрлэлтэд тооцдоггүй хийцэд 20 мм,
арматурыг тэсвэрлэлтэд тооцдог хийцэд 16 мм тус тус байна.
Тулгуур болон хөрсний хөлдөлтийн гүний хагасаас доош байрласан тулгуурын их биеийн хэсэгт 22 ба түүнээс дээш голчтой арматурын ганг хэрэглэнэ.
Халуунаар цувьж бэлтгэсэн урьдчилан хүчитгэх зориулалт бүхий гангаар хийсэн арматурын ган, өндөр бат бэхтэй арматурын утас, К-7 ангийн арматурын татлага, мөн мушгиж хийсэн ган татлагыг гагнаж холбохыг хориглоно.
Хийцийн бетоны бие ангийн хязгаарт байгаа хүчитгэсэн арматурт ямар нэг арматур болон бэхэлгээний хийц гагнаж холбохыг хориглоно.
Шинэ загварын болон гадаадаас импортоор авсан арматурын ганг дагалдах паспорт, ашиглалтын заавар болон зориулалтыг үндэслэн туршилтаар баталгаажуулсны дараа хэрэглэхийг зөвшөөрнө.
3.35.  Угсралтын (өргөх) гогцооны зориулалтаар А-I ангийн Вст3сп2 маркийн ба А-II ангийн 10ГТ маркийн арматурын ганг хэрэглэнэ.
Хэрэв төсөлд 1 хоногийн гаднах агаарын дундаж температур нь хасах 40°С хүртэл байвал А-I ангийн ВСт3Гпс2 ба ВСт3пс2 маркийн гангаар хийсэн арматурыг хэрэглэхийг зөвшөөрнө.
3.36.  Бүх нөхцөлд тооцоот бус нэмэгдэл арматурын зориулалтаар А-I ба А-II ангийн арматурын ганг 23 дугаар хүснэгтэд заасны дагуу хэрэглэхийг зөвшөөрөхөөс гадна В-I ангийн гөлгөр гадаргуутай, Вр-I ангийн иржгэр гадаргуутай арматурын ганг авч болно.
БЭХЭЛГЭЭНИЙ ХИЙЦЭД ХЭРЭГЛЭХ ГАН
3.37.  Барилга барих бүсийн нөхцөлийн ба хамгийн хүйтэн 5 хоногийн гаднах агаарын дундаж температураас хамааруулан гүүр ба хоолойн угсармал эдлэхүүний бэхэлгээний хийцэд 24 дүгээр хүснэгтэд заасан гангийн маркийг хэрэглэхийг зөвшөөрнө.
Түр зуурын босоо ачааллаас ирэх чичирхийллийн илтгэлцүүр нь 1.1- ээс ихгүй байх нөхцөл болон, мөн хамгийн хүйтэн 5 хоногийн гаднах агаарын температур хасах 30°С хүртэл байвал 4-24 мм- ийн зузаантай ВСт3пс2 маркийн ердийн нүүрс хүчлийн ганг хэрэглэхийг зөвшөөрнө.
Хүчний үйлчлэлд тооцдоггүй бэхэлгээний деталийн зориулалтаар 4-30 мм зузаантай ВСт3кп2 ба 4-10 мм- ийн зузаантай, мөн маркийн ганг хэрэглэхийг зөвшөөрнө.
24 дүгээр хүснэгт
Хамгийн хүйтэн 5 хоногийн гаднах агаарын дундаж температур, 0С
Бэхэлгээний эдлэхүүнд хэрэглэх ган
Марк
Цувималын зузаан, мм
Хасах 40 0С
(хасах 400С орно)
16ГС-12
4-60
17ГС-12
4-20
16Д
4-60
16ГС-6*
4-60
17ГС-6*
4-20
ВСт3сп5
12-30
ВСт3сп5
12-30
ВСт3пс6**
4-10
Хасах 40 0С- өөс доош
10ХСНД-2
8-40
15ХСНД-2
8-50
09Г2СД-8*
4-60
09Г2С-14
4-60
10Г2С1-14
4-60
16ГС-14
4-60
09Г2СД-8*
4-60
09Г2С-8*
4-60
10Г2С1-8*
4-60
16ГС-8*
4-60
 
*- Зөвхөн гагнуургүй эдлэхүүнд хэрэглэнэ.
**- 1.1- ээс ихгүй динамик итгэлцүүрт тооцогдсон, түр зуурын босоо ачаалал үйлчилдэг нөхцөлд зөвхөн хэрэглэнэ.
АРМАТУРЫН ТООЦООНЫ ҮЗҮҮЛЭЛТҮҮД
3.38.  Гүүр ба хоолойн төмөрбетон хийцэд хэрэглэхэд зөвшөөрөх суналтад ажиллах арматурын гангийн хэвийн болон тооцоот эсэргүүцлийг 25 дугаар хүснэгтээс авна.
А- I, А- II, Ас- II ба А- III ангийн арматурын гангийн шахалтад байгаа тооцоот эсэргүүцэл (RSC)- ийг өөрийн нь суналтад байгаа эсэргүүцэл ( RS )- ээр авна.
Элементийн огтлол дахь шахалтын бүсэд бетонтой нэгдэн ажиллах хүчитгэсэн арматурын хамгийн их шахах хүчдэлийг (RPC) нэгдүгээр бүлгийн хязгаарын төлөв байдлын тооцоонд 500 МРа- аас ихгүйгээр авч болно.
 
25 дугаар хүснэгт
Арматурын гангийн анги
Голч,
мм
Суналтын нормативт эсэргүүцэл Rsn ба Rpn хязгаарын төлөв байдлын хоёрдугаар бүлгийн суналтын тооцооны эсэргүүцэл Rs,ser ба Rp,ser,МРа
Гүүр хоолойг төсөллөх үед хязгаарын төлөв байдлын нэгдүгээр бүлгийн дагуу чиглэлд тооцох суналтын үеийн болон гулзайлтын момент үйлчлэх жишүү огтлолыг шалгах үеийн хөндлөн арматурын (хомут болон нугалсан шилбэ) тооцооны эсэргүүцэл
Rs Rp, МРа
Хүчитгэдэггүй арматур
1. Шилбэ
 
 
 
а. гөлгөр гадаргуутай: A-I
 
6-40
 
235
 
210
б. иржгэр гадаргуутай:
 
 
 
A-II, Ac-II
SD295
A-III
10-40
295
265
6-40
MNS JIS G 3112-2002- оор зохицуулагдана.
6 ба 8
390
340
10-40
390
350
SD 345-490
6-40
MNS JIS G 3112-2002- оор зохицуулагдана.
Хүчитгэдэг арматур
2. Шилбэ:
 
 
 
а. халуунаар цувьсан
A-IV*
A-V
б.халуунаар хүчитгэсэн
Ат- IV
Ат- V
 
 
 
10-32
590
465
10-32
785
600
 
 
 
10-28
590
465
10-14
785
645
16-28
785
600
АT- VI
10-14
980
775
16
980
745
3. Өндөр бат бэхтэй утас:
а. гөлгөр гадаргуутай
B-II
 
 
 
 
 
 
3
1490
1180
4
1410
1120
5
1335
1055
6
1255
995
7
1175
930
8
1100
865
Иржгэр гадаргуутай:
Bр-II
3
1460
1155
4
1375
1090
5
1255
995
6
1175
930
7
1100
870
8
1020
810
4. Арматуран татлага
9
1375
1090
12
1335
1055
15
1295
1025
5. Ган татлага:
Эргүүлэгтэй буюу давхар ба битүү эргүүлэгтэй
Стандартындагуу
Rrpn бүтэн татлагыг тасдах нормативт эсэргүүцэл
0.57 Rrpn
 
Арматурын ажлын нөхцөлийн илтгэлцүүрүүд
 
3.39.  Босоо хүчний үйлчлэлийн үед жишүү огтлол дахь суналтад байгаа хөндлөн арматурын (хомут, ташуу шилбэ) тооцоонд суналтад байгаа (25 дугаар хүснэгтэд заасны дагуу) арматурын гангийн тооцоот эсэргүүцлийн ажлын нөхцөлийн илтгэлцүүрийг дараах байдлаар авна:
шилбэ хэлбэрийн арматур - 0,8;
өндөр бат бэхтэй арматур, К-7 ангийн цул ган татлага ба мушгимал ган татлага - 0,7;
Хэрэв гагнамал сараалжин дахь хомут нь А-III ангийн арматурын гангаар хийгдсэн бөгөөд хомутын голч нь дагуу шилбэний голчийн 1/3-ээс бага бол хөндлөн хүчний тооцоонд тусгаж байгаа хомутын хүчдэл нь доор дурьдсанаас их байж болохгүй.
хомын голч 6-8 мм бол - 245МРа,
хомын голч нь 10мм ба түүнээс их бол 255МРа,
3.40.  Хос холимог холбоос бүхий залгаасанд А-IV ба А-V ангийн арматурын ганг хэрэглэх тохиолдолд 25 дугаар хүснэгтэд заасан суналтын тооцоот эсэргүүцэлд ma=0,9 ажлын нөхцөлийн илтгэлцүүрийг тусгана.
3.41.  Гулзайлтад байгаа бүтээцийн суналтад байгаа арматурын тооцооны үед гулзайлтын элементийн суналтын талаас огтлолын өндрийн 1/5- ээс их зайд суналтын бүсэд байрлуулсан арматурын гангийн суналтын тооцооны эсэргүүцлийг 25 дугаар хүснэгтэд зааснаар, ажлын нөхцөлийн илтгэлцүүрийг доор зааснаар авна.
ma6 =1,1-0,5[a/(h-x)] £1,
h-x - суналтын бүсийн огтлолын өндөр,
a³1/5(h-x) - огтлолын суналтад байгаа арматурын элементийн тэнхлэг хүртэлх зай.
3.42.  Бүтээцийг урьдчилан хүчитгэх үе шатанд хүчитгэж сунгасан арматурын тооцоонд, мөн тэрчлэн угсралтын ажлын явцад арматурын гангийн тооцоот эсэргүүцлийг доор зааснаар ажлын нөхцөлийн илтгэлцүүрийг тусгаж авна.
шилбэн арматурын ган, мөн өндөр бат бэхтэй утсан арматурын элементэд -1,10;
К-7 ангийн арматуран татлага, давхар ( ороодостой ) ган татлага -1,05.
3.43.  Ороодостой ган татлагыг нугалах үед анкерийн хагас дугуй гулдмайн голч D нь 24d- гээс (d- татлагын голч) бага байх ба бат бэхийн тооцоонд татлагын суналтын тооцоот эсэргүүцэлд дараах байдлаар ажлын нөхцөлийн илтгэлцүүрийг тусгах ба ажлын нөхцөлийн илтгэлцүүрийг D/d гэсэн харьцаа нь 8- аас 24- ийн хооронд байхад дараах томьёогоор олно.
ma10=0.7+0.0125D/d £1,                                         (3-4)
Гулдмайн голч D нь 8d-гээс бага байх нөхцөлд татлагын ажлын нөхцөлийн илтгэлцүүрийг туршилтын үр дүнгээр авна.
 
3.44.  5мм голчтой В- II ангийн гөлгөр гадаргуутай, өндөр бат бэхтэй цайрдсан утсан арматурын бат бэхийн тооцоо хийхэд, хэрэглэх утсан арматурын суналтын тооцооны эсэргүүцлийг 25 дугаар хүснэгтэд заасны дагуу, арматурын ажлын илтгэлцүүр m- ийг дараах байдлаар авна. Үүнд:
"С" бүлгээр цайрдсан ба дунд зэргийн хортой нөхцөлийг хангах -0,94;
мөн "Ж" бүлгээр цайрдсан ба маш их хортой нөхцөлийг хангах - 0,88.
Ган бҮтээцийн тооцооны ҮзҮҮлэлт
3.45.  Төмөрбетон гүүр ба хоолойн ган эдлэхүүнүүд, тэрчлэн түүний тусгай бүтээцийн хэрэгслэл (тулах хэсэг, нугасны элементүүд, хэв гажилтын заадас ба тулах хэсгийн төхөөрөмжүүд гэх мэт) ба хуудсан болон цувимал гангаар хийсэн бэхэлгээний эдлэхүүнүүдийн тооцоот эсэргүүцлийг гүүрийн ган хийцийн элементүүдтэй нэгэн адилаар авна.
Бэхэлгээний детальд хэрэглэдэг арматурын шилбэнүүдийн тооцоот эсэргүүцлийг арматурт хамаарах нөхцөлийн нэгэн адил авна.
 
АРМАТУРЫН ХЭВ ГАЖИЛТЫН ШИНЖ ЧАНАРЫН ҮЗҮҮЛЭЛТҮҮД
БА УЯН ХАРИМХАЙН МОДУЛИЙН ХАРЬЦАА
 
3.46.  Арматурын уян харимхайн модулийн утгыг 26 дугаар хүснэгтээс авна.
26 дугаар хүснэгт
Арматурын гангийн
анги ба төрөл
Арматурын уян харимхайн модуль, МРа
Хүчитгэдэггүй Es
Хүчитгэдэг Ep
A-I, A-II, AC-II
2.06*105
-
A-III буюу SD
1.96*105
-
A-IV, AT-IV, A-V
-
1.86*105
AT-V, AT-VI
-
1.86*105
B-II, BP-II
-
1.96*105
B-II ба BP-II ангийн багц, утсан арматур
-
1.77*105
K-7
-
1.77*105
K-7 ангийн багц мушгиа арматур
-
1.67*105
Ган мушгиа:
 
 
Эргүүлэг
-
1.67*105
Давхар, битүү арматурласан
-
1.57*105
 
3.47.  Ердийн (хүчитгэдэггүй арматуртай) арматуртай гүүрийн тэсвэрлэх чадварын тооцооноос бусад тохиолдолд уян харимхай биеийн томьёогоор бодож байгаа бүх тооцоонд уян харимхайн модулийн харьцаа n ( ES/Eb буюу EP/Eb )- г 26 дугаар хүснэгт ба энэ нормын 3-11- д заасан холбогдох утгуудын харьцаагаар тодорхойлно.
Ердийн арматуртай гүүрийн элементүүдийн тэсвэрлэлтийн тооцоонд бетоны доргиулалтын үеийн гулсалтыг тусгасан уян харимхайн модулийн жишмэл харьцаа n- ийг ашиглана. Бетоны ангиас хамааруулан n- ийн утгыг дараах байдлаар авна.
В20 байхад 22,5;
В22,5 ба В25 байхад 20,0;
В27,5 байхад 17,0;
В30 ба В35 байхад 15,0;
В40 ба түүнээс дээш байхад 10,0 тус тус байна.
 
ХЯЗГААРЫН ТӨЛӨВ БАЙДЛЫН НЭГДҮГЭЭР БҮЛГИЙН ТООЦОО
БАТ БЭХ БА ТОГТВОРЖИЛТЫН ТООЦОО
ЕРӨНХИЙ ЗААВАР
3.48.  Гаднаас үйлчлэх хүчнээс үүсэх тооцоот хүчдэлийг хязгаарынхтай харьцуулан элементүүдийн тооцоог гүйцэтгэх ёстой.
Гулзайлттай, төвийн ба төвийн бус суналттай элементүүдийг бүтээцэд хэрэглэхийг хориглоно.
3.49.  Статикаар үл тодорхойлогдох бүтээцийн тооцоот хүчдэлийг тодорхойлохдоо бетоны суулт ба гулсалтын дахин хуваарилалт, тогтоосон тохируулга, ан цав үүсэлт болон ачааллын 1.1 буюу 0.9- тэй тэнцэх найдварт ажиллагааны илтгэлцүүртэйгээр оруулдаг урьдчилсан хүчитгэл зэргийг харгалзан үзнэ.
3.50.  Бүтээцийн элементүүдэд хязгаарын хүчийг элементийн дагуу тэнхлэгт хэвийн буюу ташуу огтлолд заавал тодорхойлно.
3.51.  Бетон ба төмөрбетон элементийн тооцоонд дагуу шахагч хүч N- ийн үйлчлэл дэх хүчдэлийн тооцоот утгыг бат бэх ба тогтворжилтын тооцоонд авснаас багаар авах шаардлагатай. Бат бэхийн тооцоо хийх үед тохиолдлын эксцентриситет ес,сл= (1/400)LО (LО- элементийн тооцооны бүрэн буюу элементийг бэхэлсэн цэг хоорондын урт, энэ нормын 3.16-р зүйлийн шаардлагын дагуу тооцож авна)- ийг тооцохыг мөрдлөгө болгоно.
Хэв гажилт ба ан цав тэсвэрлэлтийн тооцоонд тохиолдлын эксцентриситетийг заавал тусгах шаардлагагүй.
Статикаар тодорхойлогдох бүтээцийн элементэд эксцентриситет еc нь бүтээцийн статик тооцоо ба тохиолдлын эксцентриситетээр тодорхойлогдох ба тэдгээрийн нийлбэр байдлаар оршино.
Статикаар үл тодорхойлогдох бүтээцийн элементийн хувьд дагуу хүчний эксцентриситетийн хэмжигдэхүүн нь шилжүүлсэн огтлолын хүндийн төвтэй харьцангуйгаар статик тооцоогоор авсан эксцентриситеттэй тэнцүүгээр авах ба тохиолдлын эксцентриситетээс бага байж болохгүй.
3.52.  Шахалтын болон шахалтын бус бетон ба төмөрбетон элементийн бат бэх, тогтворжилтын тооцоог эксцентриситетийн хэмжигдэхүүнээс хамааруулан 27 дугаар хүснэгтийн дагуу хийнэ.
27 дугаар хүснэгт
Тооцооны төрөл
Бүтээц
Бетон
Төмөрбетон
Эксцентриситетийн үед хийх тооцооны харгалзах бүлгийн дугаар
ec £r
ec ³(1/400)Lo
ec £r
ec ³(1/400)Lo
Бат бэхээр
3.68
3.54
3.66
3.56
3.68
3.54
-
-
3.69б
-
3.69а
3.55
3.70;3.71
3.54
-
-
Тогтворжилтоор
eс>(1/400)L0 тооцоот эхний эксцентриситеттэй шахалтад байгаа элемент нь төвийн бус шахалтын тооцоонд хамрагдана.
Элементийн уяншил LО/I>14 байхад бат бэхэд хотойлтын нөлөөллийн эксцентриситетиийг илтгэлцүүр h- ээр үржүүлэх замаар тусгаж, хэв гажилтын бус бүдүүвчээр тооцоо хийхийг зөвшөөрнө. h илтгэлцүүрийг энэ нормын 3.53- р зүйлд заасны дагуу авна.
Тогтворжилтын тооцоонд дагуу гулзайлтын илтгэлцүүрийг энэ нормын 3.54- р зүйлд заасны дагуу авна.
3.53.  Бат бэхэд хотойлтын нөлөөллийг тусгах илтгэлцүүр h- ийг дараах томьёогоор олно.
h=1/(1-N/Ncr),                         (3-5)
Ncr - жишмэл шалгуур хүч, үүнийг дараах томьёогоор олно. Үүнд:
бетон элементэд
Ncr=(6.4EbIb/jL L20 [0,11/(0,1+d))+0,1];                  (3-6)
төмөрбетон элементэд
Ncr=(6,4Eb/L20)*{Ib/jL[(0,11/(0,1+d/jp))+0,1]+n1Is}            (3-7)
(3-6) ба (3-7) томьёонуудад тусгагдсан jL ба jp илтгэлцүүрүүд нь хотойлтод ачааллын удаан хугацааны үйлчлэл, арматурын урьдчилсан хүчдэл ба эксцентриситетийн харьцангуй хэмжигдэхүүн тус тус оролцож байгааг харуулж байгаа юм.
илтгэлцүүрийн утгыг дараах байдлаар олно.
jL=1+ML/M,                                       (3-8)
 
ML - тогтмол ачааллаас ирэх момент,
M - тогтмол ба түр зуурын ачааллаас ирэх момент,
Моментийг холбогдох ачааллын улмаас бий болсон хэвийн (дагуу чиглэлд үйлчлэх) хүч N- ийг элементийн огтлолын хүндийн төвөөс хамгийн их суналтад байгаа буюу хамгийн бага шахалтад (хэрэв огтлол бүрэн хэмжээгээр шахалтад байгаа нөхцөлд) орших шилбэний тэнхлэг хүртэлх зайгаар үржүүлж олох ба харин бетоны хувьд огтлолын суналтад буюу хамгийн бага шахалтад байгаа ирмэгт харьцангуй байна.
Илтгэлцүүр d- гийн утгыг ес/h- тай тэнцүү байхаар авах ба дараах томьёогоор тодорхойлсноос бага байж болохгүй.
dmin = 0,5-(0,01LО/h)-0,01Rb,                                   (3-9)
энд: Rb - бетоны тооцоот эсэргүүцэл, МРа.
Хэрэв бетон элементийн хувьд ML ба M нь хоёр өөр тэмдэгтэй бол d- г дараах байдлаар олно.
ес>0,1h           байхад           jL=1,
ес <0,1h          байхад           jL=jL1 +10(1-jL1) ес/h,
Энэ үед jL1-ийг (3-8) томьёогоор олно.
Элементийн хөшүүн чанарт арматурын урьдчилсан хүчдэлийн нөлөөг тооцож байгаа илтгэлцүүр jp- ийг дараах томьёогоор тодорхойлно.
 
jp=1+12(sbp/Rb)(ес /h),                                (3-10)
 
(3-10) томьёонд тооцоот эсэргүүцэл Rb-г бетоны ажлын нөхцөлийн илтгэлцүүргүй тусгах ба харин ес /h -гийн утга нь 1,5-аас их байж болохгүй.
Шахалтад байгаа төмөрбетон элементүүд нь өөрийн үзүүлэлтүүдтэй байх ба энэ нь N/Ncr< 0,7 байх нөхцөлөөр хангагдана.
Төвийн бус шахалтад байгаа элементүүдийн тооцоонд төвийн бус ачааллын улмаас бий болсон гулзайлтын хавтгайгаас тохиолдлын эксцентриситетийн утгыг ( энэ нормын заалт 3.52- ын дагуу авна ) тусгана.
Холимог буюу дангаар байх тулгууруудтай төмөрбетон элементийн хувьд зайлшгүй хэв гажилтын (жишээ нь температурын тэлэлтийн үед) үед нэг ижил шилжилттэй байхад илтгэлцүүр h- ийн утгыг дараах байдлаар авна.
элементийн уртыг 1/3 хуваасны завсрын хэсгийн огтлолд томьёо (3-5)-аар,
мөн 1/3 хуваасны захын хэсгийн огтлолд завсрын хэсгийн утга ба тулгуурын огтлолын хувьд авдаг 1 гэсэн утгын хооронд шугаман хамаарлын аргаар авна.
3.54.  ес/r£1 эксцентриситеттэй шахалтад ес=0 болон төвийн бус шахалтад байгаа элементүүдийн тооцооны үед дагуу гулзайлтын илтгэлцүүр j- г дараах томьёогоор олно.
j =jm/(Ne/N*jm/je+Nm/N),                          (3-11)
энд: jm - хөдөлгөөнт түр зуурын үйлчлэлийг тооцсон дагуу гулзайлтын илтгэлцүүр,
je- мөн тогтмол ачааллаас,
Ne - бетонтой харилцан үйлчлэлгүй хүчитгэсэн арматурын хүчийг оролцуулсан тогтмол ачааллаас ирэх тооцооны дагуу хүч,
Nm - хөдөлгөөнт түр ачааллаас ирэх тооцооны дагуу хүч,
N=NL+Nm - тооцооны нийлмэл дагуу хүч,
Энэ нормын 3.52-р зүйлийн дагуу тохиолдлын эксцентриситетийг тусгасан тооцооны үед илтгэлцүүр jm ба je-ийн утгуудыг: төмөрбетон элементийн хувьд 28 дугаар хүснэгтээс, бетон элементийн хувьд 29 дүгээр хүснэгтээс тус тус авна.
28 дугаар хүснэгт
Элементийн уяншлын тодорхойлолт
Дагуу гулзайлтын итгэлцүүр
Харьцангуй эксцентриситетийн ec/r үеийн jm
jL
Lo/b
Lo/d
Lo/i
0
0.25
0.5
1
4
3.5
14
1/1
0.90/0.90
0.81/0.81
0.69/0.69
1
10
3.6
35
1/1
0.86/0.86
0.77/0.77
0.65/0.65
0.84
12
10.4
40
0.95/0.95
0.83/0.83
0.74/0.74
0.62/0.62
0.79
14
12.1
48.5
0.90/0.85
0.79/0.74
0.70/0.65
0.58/0.53
0.70
16
13.8
55
0.86/0.78
0.75/0.67
0.66/0.58
0.55/0.47
0.65
18
15.6
62.5
0.82/0.75
0.71/0.64
0.62/0.55
0.51/0.44
0.56
20
17.3
70
0.78/0.70
0.67/0.59
0.57/0.48
0.48/0.40
0.47
22
19.1
75
0.72/0.64
0.60/0.52
0.52/0.44
0.43/0.35
0.41
24
20.8
83
0.67/0.59
0.55/0.47
0.47/0.39
0.38/0.30
0.32
26
22.5
90
0.62/0.53
0.51/0.42
0.44/0.35
0.35/0.26
0.25
28
24.3
97
0.58/0.50
0.49/0.41
0.43/0.35
0.34/0.26
0.20
30
26
105
0.53/0.46
0.45/0.38
0.39/0.32
0.32/0.25
0.16
32
27.7
110
0.48/0.42
0.41/0.35
0.39/0.30
0.31/0.25
0.14
34
29
120
0.43/0.39
0.36/0.32
0.31/0.27
0.25/0.21
0.10
38
33
130
0.38/0.33
0.32/0.28
0.28/0.24
0.24/0.20
0.08
40
34.6
140
0.35/0.32
0.29/0.26
0.25/0.22
0.21/0.18
0.07
43
37.5
150
0.33/0.30
0.28/0.25
0.24/0.21
0.21/0.18
0.06
Тайлбар: Зураасны дээрх тоо нь ердийн арматуртай төмөрбетон элементийн шилжүүлсэн утга ба урьдчилан хүчитгэсэн элементийн үед тухайн ажлын үе шатанд хүчитгэсэн арматур бетонтой барьцалдалт байхгүй үеийн утга. Зураасны доорх тоо нь урьдчилан хүчитгэсэн элементийн хүчитгэсэн арматур бетонтой барьцалдсан үеийн утга.
 
29 дүгээр хүснэгт
Элементийн уяншлын тодорхойлолт
Дагуу гулзайлтын итгэлцүүр
Харьцангуй эксцентриситетийн ec/r үеийн jm
jL
Lo/b
Lo/i
0
0.25
0.50
1.0
4
14
1.00
0.86
0.77
0.65
1.00
6
21
0.98
0.84
0.75
0.63
0.94
8
28
0.95
0.81
0.72
0.60
0.88
10
35
0.92
0.78
0.69
0.57
0.80
12
42
0.88
0.76
0.67
0.55
0.72
14
49
0.85
0.74
0.65
0.52
0.62
16
56
0.79
0.68
0.59
0.48
0.58
18
63
0.74
0.63
0.54
0.43
0.43
20
70
0.67
0.56
0.46
0.37
0.32
22
77
0.63
0.51
0.43
0.34
0.26
24
84
0.58
0.46
0.38
0.29
0.20
26
91
0.49
0.38
0.31
0.22
0.16
 
ЭЛЕМЕНТИЙН ДАГУУ ТЭНХЛЭГТ ХЭВИЙН
ОГТЛОЛЫН БАТ БЭХИЙН ТООЦОО
 
3.55.  Энэ нормын 3.61-3.70 ба 3.74 зүйлүүдийг үндэслэн дараах нөхцөл байдлаас хамааруулан огтлол дахь хязгаарын хүчийг тодорхойлно. Үүнд:
бетоны суналтын эсэргүүцлийг тэгтэй тэнцүүгээр авах,
бетоны шахалтын эсэргүүцлийг хүчдэлээр хязгаарлаж, Rb-тэй тэнцүүгээр авах ба бетоны шахалтын тогтоосон бүсийн хязгаарт жигд хуваарилагдсан байхаар тооцох,
арматурын суналтын эсэргүүцлийг ердийн ( хүчитгэдэггүй ) арматурт суналтын эсэргүүцэл Rs, хүчитгэсэн арматурт Rp- ээр тус тус авах,
ердийн арматурт шахалтын хүчдэлийг шахалтын тооцооны эсэргүүцэл Rsc, харин хүчитгэсэн бол хамгийн их хүчдэл sps- г энэ нормын 3.59-р зүйлд заасны дагуу тус тус авна.
Ерөнхий тохиолдолд арматурын хэв гажилтаар огтлолын тооцоог хийхдээ урьдчилан хүчдэлээс бий болох хэв гажилтыг тусгаж, бетоны шахалтын бүсийн өндрөөс хамааруулан авна.
3.56.  Хэрэв тооцоот огтлолын шахалтын бүсэд өөр өөр ангийн бетон байвал, түүний талбайг аль нэг бетоны тооцоот эсэргүүцэлд пропорциональ байдлаар шилжүүлж авна.
Хэрэв авто замын гүүрийн элементэд янз бүрийн ангийн арматур хэрэглэх тохиолдолд арматурын талбайг анги тус бүрээр авч өөр өөрийн нь тооцоот эсэргүүцлийг тусган тооцно. Энэ үед хүчитгэсэн болон, энгийн арматур нь нэг ангийн байх ба тохирох гангаар хийгдсэн байвал зохино.
3.57.  Хавтан бүхий дам нурууны тооцооны үед шахалтын бүсэд хавтангийн тооцоонд авах далавчийн урт нь хавтангийн зузааныг 6 дахин авснаас хэтэрч болохгүй. Далавчийг хавирганы захаас эхэлж тооцох ба энэ нь дам нуруу хоорондын цэвэр зайны хагасаас ихгүй байна.
Зарим тохиолдолд далавчийг өргөсгөлийн захаас авах ба энэ үед өргөсгөл нь 1:3 ба түүнээс дээш хэвгийтэй байна.
Хэрэв хавтангийн зузаан өөр өөр байх буюу, өргөсгөлийн хэвгий 1:3-аас бага байх тохиолдолд хавтан ба өргөсгөлийн талбайг хамтатган авч үзэж тодорхойлсон хавтангийн шилжүүлэн тооцсон зузаанаас хамааруулан далавчийн уртыг авна.
Двутавр огтлолын тавцангийн суналтад байгаа хэсгийн талбайг тооцоонд тусгахгүй.
3.58.  Хэрэв бүтээцэд хийцлэлтийн шаардлагаар буюу ан цав тэсвэрлэлтийн тооцоогоор тавьсан суналтад ажиллах арматур нь бат бэхийн тооцоогоор гарсан хэмжээнээс хэтэрвэл, тооцоонд бүх арматурыг авч үзэх шаардлагагүй ба харин зөвхөн тооцоогоор шаардагдах хэмжээнд авч үзэж болохыг зөвшөөрнө.
3.59.  Шахалтын бүсэд ба бетонтой нэгдмэл ажиллагаатай хүчитгэсэн арматурын хүчдэлийг тооцоонд дараах байдлаар оруулна.
spc=Rpc - spc1,                                    (3-12)
 
энд Rpc- энэ нормын 3.38-р зүйлийн дагуу зөвшөөрснөөр, хүчитгэсэн арматур дахь тооцоонд тусгасан хамгийн их шахах хүчдэл,
spc1- ачааллын найдварт ажиллагааны илтгэлцүүр gg=1.1 байхад хүчитгэсэн арматур дахь (бүх алдагдлыг оролцуулаагүйгээр) тооцоот хүчдэл, spc1<Rpc байхад spc1=0 байна.
Шахалтад байгаа арматурын талбай AsI-ийг шахалтын бүсийн тооцоот өндөр "х" ба арматурын төвөөс хамгийн их шахалтад байгаа огтлолын ирмэг хүртэлх зай asI-ийн харьцаанаас хамааруулан тооцоонд тусгана.
Хэрвээ x1³aIs байхад талбай AIs- ийг тооцоонд бүрэн хэмжээгээр тусгана.
энд: х- шахалтад байгаа арматурын талбай AIs- ийг тооцоогүйгээр тодорхойлсон шахалтын бүсийн өндөр;
Харин х2³2a’s байхад шахалтын бүсийн өндрийг A’s-ийг оролцуулахгүйгээр тооцно.
Хэрэв x1³a’s, харин x2³2a’2 байхад талбай A’s- ийг К=1-(2a’s-x2)/a’s гэсэн илтгэлцүүртэйгээр авна. Илтгэлцүүр К- гийн утга нь 0<K<1 хооронд байна. К<0 байхад моментийн хязгаарыг дараах нөхцөлөөр тодорхойлно.
 
M£ (RsAs+RpAp)(h01-a’s),                                           (3-13)
 
x1<a’s байхад A’s-ийг тооцохгүй.
3.60.  Гадаад хүчний үйлчлэл нь төвлөрсөн байдлаар, элементийн ирмэгт тэгш өнцгөөр орших , огтлол ба арматурын тэгш хэмийн хавтгайд үйлчилж байхад элементийн дагуу тэнхлэгт хэвийн огтлолын тооцоог шахалтын бүсийн өндрийн харьцангуй утгаас хамааруулан хийнэ. Энэ утга x=x/h0 нь хамаарагдах тэнцвэрийн нөхцөлөөр тодорхойлогдоно.
x нь хийцийн тооцоонд бетоны шахалтын бүсийн харьцангуй өндөр xy- ээс хэтэрч болохгүй. Энэ үед бетоны шахалтын бүсийн хязгаарын төлөв байдал нь суналтад байгаа арматурын хүчдэлээс эрт эхэлж болохгүй. Rs ба Rp -ийг арматурын ажлын нөхцөлийн хамаарагдах илтгэлцүүртэй авна.
энд xy нь дараах томьёогоор тодорхойлогдоно
xy=w/[1+(s1 /s2) (1-w/1,1)],                                      (3-14)
энд w=0,85-0,008Rb- ердийн арматуртай элементэд,
w=0,85-0,008Rb +d£0,9 - хөндлөнгийн арматуртай элементэд,
энэ үед бетоны тооцоот эсэргүүцэл Rb-г МРа-аар авах ба харин d нь 10m- тэй тэнцүү байх ба 0,15-аас хэтэрч болохгүй (энд m- арматурлалтын илтгэлцүүр, энэ нормын 3.71-р зүйлийн дагуу авна).
Арматурын хүчдэлийг МРа-аар авна. Үүнд:
Rs - ердийн арматурт,
Rp+500-sp - хүчитгэсэн арматурт,
хүчитгэсэн арматурын суналтын тооцоот эсэргүүцэл Rp-ийг арматурын ажлын нөхцөлийн хамаарагдах илтгэлцүүртэйгээр авах ба харин арматурын урьдчилсан хүчдэл sp-ийн утгыг авахдаа нэг ба хоёрдугаар алдагдлыг тооцож тусгана.
s2 - шахалтын бүсийн арматурын хязгаарын хүчдэл, 500МРа байна.
Хэрэв бат бэхийн тооцооны үед энэ нормын 3.60 дүгээр зүйлийн дагуу xy- ийн хамгийн их хязгаарын утгаар тооцож гаргасан x= x/h0- ийн утгыг хадгалах үндэслэлтэй ба шаардлагатай гэж үзвэл тусгай зааврыг мөрдлөг болгоно.
ТӨмӨрбетон элементҮҮдийн гулзайлтын тооцоо
3.61.  x=x/h0£ xy байхад дөрвөлжин огтлолын (зураг.2) тооцоог дараах нөхцөлөөр хийнэ.
M£Rbbx(h0-0,5x)+RscA’s(h01-a’s) + spc*A’p(h0- a’p),                        (3-15)
энд: шахалтын бүсийн өндөр х-ийг дараах томьёогоор тодорхойлно.
RpAp+RsAs-RscA’s-spcA’p=Rbbx,                                                        (3-16)
3.62.  x=x/h0£xy байхад тавр, двутавр ба хайрцган огтлолын тооцоог шахалтын бүсийн хязгаараас хамааруулан хийнэ. Үүнд:
а) хэрэв шахалтын бүс нь хавтангийн хязгаарт (зураг 3,а) байвал дараах нөхцөлийг мөрдлөг болгоно.
RpAp+RsAs£Rbb’f x+RscA’s+spcA’p,                                                   (3-17)
 
 
Зураг 2. Хүчдэлийн бүдүүвч ба огтлол дахь хүчдэлийн эпюр
 
Тооцоог хийхдээ энэ нормын 3.61-д заасны дагуу bif өргөнтэй дөрвөлжин огтлолтой адилтгаж авна,
б) хэрэв шахалтын бүс нь хавирганы хязгаарт байх нөхцөлд (зураг 3,б) өөрөөр хэлбэл нөхцөл (3-17) хангагдахгүй тохиолдолд тооцоог дараах нөхцөлөөр хийнэ.
M£Rbbx(h0-0,5x)+Rb(b’f -b)h’f(h0-0,5h’f ) + RscA’s(h01-a’s)+spcA’p(h0-a’p),                        (3-18)
энэ үед бетоны шахалтын бүсийн өндрийг дараах томьёогоор тодорхойлно.
RpAp+RsAs-RscA’s-spcA’p = Rbbx+Rb(b’f-b)h’f,                                 (3-19)
 
 
Зураг 3. Төмөрбетон элементийн огтлол дахь шахалтын бүсийн байдал
а- шахалтын бүс хавтангийн хязгаарт байхад
б- шахалтын бүс хавирганы хязгаарт байхад
 
3.63.  Дотор ба гаднах радиусуудын харьцаа нь r1/r2³0.5 бөгөөд, арматур нь дугуйн уртад жигд (дагуу шилбэний тоо нь зургаагаас багагүй байхад) хуваарилагдсан дугуй огтлолтой элементийн гулзайлтын тооцоог энэ нормын 3.70-р зүйлд заасны дагуу төвийн бус шахалтын элементийн нэгэн адил тооцно.
3-32-р томьёонд Nech- гийн оронд хотойлтын момент М- ийг, 3-33 ба 3-34-р томьёонуудад N=0 гэж авч үзнэ.
3.64.  Хэрэв авто замын гүүрэнд гулзайлтад ажиллах төмөрбетон элементийн хүчитгэсэн ажлын арматур нь бетонтой барьцалдалгаагүй байх нөхцөлд огтлолын бат бэхийн тооцоог энэ нормын 3.59; 3.60-р зүйлийн дагуу хийнэ. Энэ үед хүчитгэсэн арматурын суналтын тооцооны эсэргүүцэл Rp- гийн оронд хүчитгэсэн арматурын хүчдэлийн утга sp1- г жишмэл (бүх алдагдлыг хасаж)-ээр авч хэрэглэнэ.
Үүнээс гадна тусгайлсан хэсгүүдээс бүрдэж нэгдмэл уртыг бүрэлдүүлэх элементийн хувьд урьдчилcан хүчдэлийн хүчийг оролцуулсан тооцоот (найдварт ажиллагааны илтгэлцүүрийг оролцуулан авснаар) ачаалалд уян харимхай материалын томьёогоор жишмэл тооцоог хийнэ.
БЕТОН ЭЛЕМЕНТҮҮДИЙН ТӨВИЙН БУС ШАХАЛТЫН ТООЦОО
3.65.  Төвийн бус шахалтад байгаа бетон элементүүдийн эхний эксцентриситет нь ес£r (энэ нормын 3.54-р зүйлийн дагуу) байхад дараах нөхцөлийг хангахаар бодож, тогтворжилтын тооцоог хийнэ.
N£jRbAb,
энд: j - 3.54-р зүйлийн дагуу авах илтгэлцүүр,
Аb- элементийн огтлолын шахалтад байгаа талбай,
3.66.  ес > 1/400Lo байхад төвийн бус шахалтын бетон элементүүдийн бат бэхийн тооцоог үл оролцох тэнхлэгийн байршил ба а-гийн а=ас-есh утгаас хамааруулан хийнэ.
энд: а- дагуу хүч N-ийн байршлын цэгээс энэ нормын 3.53-р зүйлийн дагуу тодорхойлогдсон (h) илтгэлцүүрийг тусгасан огтлолын хамгийн их шахалтад байгаа ирмэг хүртэлх зай,
ас- элементийн огтлолын хүндийн төвийг дайрч байгаа тэнхлэгээс хамгийн их шахалтад байгаа ирмэг хүртэлх зай,
ес- нийт огтлолын хүндийн төвтэй харьцангуйгаар авсан дагуу (N) хүчний эхний эксцентриситет.
Энэ үед гадаад хүчнүүдийн тэнцүү үйлчлэл нь элементийн хөндлөн огтлолын хязгаарт дараах нөхцөлийг хангах үед оршино.
ес h£ 0,8ас,                                                   (3-20)
3.67.  Хавтан бүхий тавр хэлбэрийн, двутавр ба хайрцган огтлолтой төвийн бус шахалтад (зураг.4) байгаа бетон элементүүдийн тооцоонд шахалтын бүсэд огтлолын бат бэх нь дараах нөхцөлийг мөрдлөг болгосноор хангагдана.
N£Rb bx+Rb (b’f -b) h’f,                                  (3-21)
энэ үед шахалтын бүсийн өндөр дараах байдлаар тодорхойлогдоно.
а>0,5h’f (үл оролцох тэнхлэг хавирганы хязгаарт оршино) байхад
x = a+[a2+(b’f -b)(2a-h’f) h’f / b]0.5;                (3-22)
а£0.5 h’f (үл оролцох тэнхлэг хавтангийн хязгаарт оршино) байхад тооцоонд (3-21) ба (3-22) томьёонуудыг ашиглах ба b- гийн оронд b’f -ийг орлуулж хэрэглэнэ.
 
Зураг 4. Хүчний бүдүүвч ба төвийн бус шахалтын бетон элементийн дагуу тэнхлэгт хэвийн байх огтлолын хүчдэлийн эпюр
 
Дөрвөлжин огтлолтой төвийн бус шахалтын элементүүдийн тооцоонд бат бэх нь дараах нөхцөлийг мөрдлөг болгосноор хангагдана.
N£Rbbx;                                              (3-23)
энд шахалтын бүсийн өндрийг дараах томьёогоор тодорхойлно.
х=h-2ech ; (3-24)
Гулзайлтын моментийн үйлчлэлийн хавтгайд бат бэхийн тооцооноос гадна, элемент нь моментийн үйлчлэлийн хавтгайгаас гулзайлтыг оролцуулсан тогтворжилтын тооцоонд шалгагдсан байна. (3.54-р зүйлийг дагуу)
 
 
 
ТӨВИЙН БУС ШАХАЛТЫН ТӨМӨРБЕТОН ЭЛЕМЕНТҮҮДИЙН ТООЦОО
3.68.  ec£r (3.54-р зүйлийн дагуу) байх тооцоот эксцентриситеттэй төвийн бус шахалтын төмөрбетон элементүүдэд дараах нөхцөлүүдээс хамааруулан тогтворжилтын ба бат бэхийн тооцоог хийнэ.
а) тогтворжилтын тооцоо:
арматур бетонтой барьцалдалгаатай байх үед
N£ j ( RbAb+RscA’s+RpcA’p);                                     (3-25)
 
хүчитгэсэн арматур бетонтой барьцалдалгаагүй байх үед
N£ j (RbAb+RscA’s )-spc1A’p+ sbn1A’p/(1+n1msc);                             (3-26)
б) бат бэхийн тооцоо:
арматур бетонтой барьцалдалгаатай байх үед
N£RbAb+RscA’s- spc1A’p;                                                                   (3-27)
хүчитгэсэн арматур бетонтой барьцалдалгаагүй байх үед
N£RbAb+RscA’s-spc1A’p+sbn1A’p/(1+n1msc);                                      (3-28)
(3-25)- (3-28) томьёонуудад:
N - тооцоот ачааллаас ирэх дагуу шахах хүч (урьдчилсан хүчдэлийн хүчийг тооцохгүйгээр ),
j - дагуу гулзайлтын илтгэлцүүр, 3.54-р зүйлийн дагуу авна,
Rb- бетоны шахалтын тооцоот эсэргүүцэл, бат бэхийн тооцоонд 17 дугаар хүснэгтээс авна,
Ab - огтлолын нийт талбай, хэрэв арматуруудын хөндлөн огтлолын талбай нь 3 хувиас хэтэрч байвал Ab- гээс As+Ap -ыг хасаж тооцно.
Rsc, Rpc- шахалтын арматурын тооцоот эсэргүүцэл, 3.38-р зүйлийн дагуу авна,
spc - 3.59-р зүйлийн дагуу тооцоонд тусгах, шахалтын бүсэд байрласан хүчитгэсэн арматурын хүчдэл,
spc1- хүчитгэсэн арматур дахь тогтворжсон урьдчилсан хүчдэл, бүх алдагдал явагдсаны дараа 3.59-р зүйлийн дагуу авна,
msc=A’s/Ab,                  sb=N/Ab;
A’s, A’p- хүчитгэсэн ба хүчитгэдэггүй бүх арматурын хөндлөн огтлолын талбай,
n1 - уян харимхайн модулийн харьцаа, 3.47-р зүйлийн дагуу авна.
3.69.  x>h’f ба x<xy байхад эксцентриситет нь ес>1/400Lo байх, хавтан нь шахалтын бүсэд хамаарагдах тавр хэлбэрийн, двутавр ба хайрцган огтлолтой төвийн бус шахалтын төмөрбетон элементүүдийн бат бэхийн тооцоог дараах нөхцөлийг ашиглан хийнэ.
Neo<Rbbx(h0-0.5x)+Rb(b’f-b)h’ f (h0 -0.5h’f ) + RscA’s(h01-a’s)+spsA’p(h0-a’p);                   (3-29а)
ба eo-ийн утгыг дараах томьёогоор тодорхойлно.
eo=e+ec(h-1);                                                 (3-29б)
энд N- дагуу хүч,
h - зүйл 3.54-өөр тодорхойлогдох илтгэлцүүр,
e - N хүчний байрлалын цэгээс суналтад байгаа арматурын тэнцүү үйлчлэлийн хүч хүртэлх зай,
eo- мөн, ec-гийн утгад h илтгэлцүүрийг тусгаснаар (5-р зургийн дагуу авах),
ec - бүх огтлолын хүндийн төвтэй харьцангуйгаар авсан N хүчний эхний эксцентриситет,
sps - 3.59-р зүйлийн дагуу, гаднах ачааллын улмаас шахалтын бүсэд байгаа хүчитгэсэн арматурт ирэх шахах хүчдэл.
 
Зураг 5. Төвийн бус шахалтын төмөрбетон элементийн дагуу тэнхлэгт хэвийн байх огтлолын бат бэхийн тооцооны хүчний бүдүүвч ба хүчдэлийн эпюр
 
Бетоны шахалтын бүсийн өндөр х-ийг дараах томьёогоор тодорхойлно.
N+RpAp+RsAs-RscA’s-spcA’p = Rbbx+Rb(b’f –b)h’f                                    (3-30)
3-30-р томьёонд заагдсан хүчнүүдийн тэмдгүүд нь N хүч огтлолын гадна байгаа болохыг гэрчилнэ.
Хавтан бүхий двутавр огтлолын тооцоонд суналтын бүсэд байгаа хавтангийн далавчийг тооцохгүй.
Шахалтад байгаа хүчитгэдэггүй арматурын ажлын оролцоог 3.59- р зүйлд заасны дагуу авна. Хэрэв нэг талаас x>2a’s байхад арматурыг тооцохгүй, харин нөгөө талаас x<2a’s байхад арматурыг тооцох ба бат бэхийн тооцоог дараах нөхцөлийг ашиглан хийхийг зөвшөөрнө.
Ne0£(RpAp+RsAs+N)(h0-a’s);                                     (3-31)
Бүх дагуу арматур ба элементийн нийт огтлолыг оролцуулан тодорхойлсон арматурлалтын хувь хэмжээ нь Lo/I£35 байхад 0,1-ээс багагүй, Lo/I>35 байхад 0,2 байх ба тулгуурыг төмөрбетоны нэгэн адил тооцож, хийхийг зөвшөөрнө (тэмдэглэгээг 3.54-р зүйлээс үзэх)
3.70.  Гадна ба дотор талын радиусуудын харьцаа нь r1/r2>0.5 нийт тойргийн уртад арматур (шилбэний тоо 6-гаас багагүй байна) нь жигд байрласан дугуй огтлолтой элементүүдийн төвийн бус шахалтын тооцоог дараах нөхцөлөөр хийнэ.
Nech£(RbAbrm+RscAs,tot rs)Sinxcir/p + RsAs,tot js Zs;                         (3-32)
энэ үед бетоны шахалтын бүсийн харьцангуй талбайн хэмжигдэхүүнийг дараах томьёогоор тодорхойлно.
xcir=(N+w1RsAs,tot)/[RbAb + (Rsc+w2Rs)As,tot];                                    (3-33)
хэрэв 3-33- р томьёогоор олсон хэмжигдэхүүн xcir< 0,15 бол 3-32-р томьёоны нөхцөлд xcir тавьж, дараах томьёогоор тодорхойлно.
 
xcir=(N+jsRsAs,tot)/ (RbAb+RsAs,tot),                                                   (3-34)
энэ үед js ба Zs-ийн утгыг (3-35) ба (3-36) томьёогоор тодорхойлохдоо xcir=0,15 гэж авна.
(3-32)-(3-34) томьёонд rm=(r1+r2)/2 байна.
Rs- арматурын шилбэнүүдийн хүндийн төвийг дайрч байгаа тойргийн радиус,
Аs.tot- дугуйн нийт уртад тархсан, дагуу байрлалтай бүх арматурын хөндлөн огтлолын талбай,
js- дараах томьёогоор тодорхойлох илтгэлцүүр
js=w1-w2xcir,                                                               (3-35)
Zs- суналтын бүс дэх арматурын тэнцүү үйлчлэлийн цэгээс огтлолын хүндийн төв хүртэлх зай,
Zs=(0,2+1,3xcir)rs,                                                       (3-36)
гэхдээ rs- ээс ихээр авч болохгүй.
w1=1;                                                                          (3-37)
w2=w1d;                                                                      (3-38)
3-38- р томьёонд:
d=1,5+6Rs10-4 (Rs- МРа-аар),                                (3-39)
хэрэв 3-35-р томьёогоор бодоход js£ 0 бол js=0 гэж авахаас гадна, мөн w1=w2=0 байх нөхцөлөөр 3-34-р томьёогоор xcir- ийн утгыг бодож 3-33-р томьёонд орлуулна.
3.71.  Жишүү арматурлагдсан ба хүчитгээгүй арматуртай цул огтлолтой элементийн тооцоог зүйл 3.68-ын б, 3.69-ийн шаардлагын дагуу хийнэ. Тооцоонд хөндлөн арматурын тор буюу ороодсоор (захын шилбэний тэнхлэгээс тооцох) хязгаарлагдсан бетон огтлолын хэсгийг авах ба тооцооны томьёонд Rb-гийн оронд шилжүүлэн тооцсон бат бэх Rb,red-ийг авна. Жишүү арматурлагдсан элементүүдийн уян чанар Lo/Ief нь арматурлалтын үед доор зааснаас хэтэрч болохгүй. Үүнд: тортой–55, ороодостой–35 (Ief тооцоонд орж байгаа огтлолын хэсгийн инерцийн радиус).
Rb,red-ийн утгыг доорх байдлаар тодорхойлно
Rb,red=Rb+jms,xyRs,                                          (3-40)
энд: Rs- торны арматурын суналтын тооцоот эсэргүүцэл,
ms,xy=(nxAsxLx+nyAsyLy)/Aefs,                          (3-41)
ба (3-41) томьёонд:
nxAsxLx- шилбэний тоо, хөндлөн огтлолын талбай, торны нэг чиглэлд байгаа шилбэний урт,
nyAsyLy- мөн эсрэг чиглэлд,
Aef – тороор хязгаарлагдсан (захын шилбэний тэнхлэгээр тооцох) бетон огтлолын талбай,
s – тор хоорондын зай (шилбэнүүдийн тэнхлэгээс эхэлж тооцох),
j- жишүү арматурлалтын үр ашгийн илтгэлцүүр, дараах томьёогоор тодорхойлно.
j=1/(0,23+y),                                                (3-42)
энд:
y=mRs/(Rb+10),                                             (3-43)
(3-43) томьёонд Rs ба Rb- г МРа-аар авна,
m=ms,xy
Торны нэгж уртад байгаа эсрэг чиглэлтэй шилбэнүүдийн хөндлөн огтлолын талбай нь өөр хоорондоо 1,5 дахинаас хэтэрч болохгүй.
Б) ороодос буюу тойрог байдлаар арматурлах үед
Rb,red=Rb+2mRs(1-7,5ec/def),                         (3-44)
энд: Rs- ороодос арматурын тооцоот эсэргүүцэл,
ec- дагуу хүчний эксцентриситет (хотойлтын нөлөөллийг тооцохгүйгээр),
m - арматурлалтын илтгэлцүүр, дараах томьёогоор авна.
m=4As,cir/def s,                                                 (3-45)
As,cir – ороодос арматурын хөндлөн огтлолын талбай,
def- ороодосны дотор талын огтлолын хэсгийн голч,
s- ороодосны алхам,
Жишүү арматурлалттай элементийн даацын чадварт хотойлтын нөлөөллийг тооцохдоо торны захын шилбээр хязгаарлагдсан буюу ороодос доторх огтлолын хэсгийн инерцийн моментыг тодорхойлоод 3.53-р зүйлийг мөрдлөг болгоно. (3-7) томьёогоор олсон Ncr- ийг j1= 0,25+0,05Lo/Cef £ 1 илтгэлцүүрээр үржүүлэх ба, харин d- г тодорхойлохдоо (3-9) томьёоны эхний хэсгийн хоёрдугаар гишүүнийг 0,01 (Lo/Cef)j2 – ээр солино.
Энд j2= 0,1Lo/Cef-1 £ 1 байна.
Aef ба Rb,red- ийн оролцоотойгоор элементийн даацын чадварыг тодорхойлох нөхцөлд жишүү арматурлалтыг тооцоонд авч үзэх ба энэ үед бүрэн хэмжээний огтлол Ab- д Rb- г оролцуулан (жишүү арматурлалтыг оролцуулахгүй) тооцсоноор элементийн даацын чадвар өснө. Үүнээс гадна жишүү арматурлалт нь зүйл 3.152-д заасан бүтээцийн шаардлагыг хангах ёстой.
3.72.  Ташуу арматурлалттай элементийн тооцоонд бат бэхийн тооцооны зэрэгцээ бетоны хамгаалалтын үеийн ан цав тэсвэрлэлтийн тооцоог хийхийг мөрдлөг болгоно. Энэ тооцоог 3.68б, 3.69-д заасны дагуу, ашиглалтын үеийн ачаалалд (gf =1) тооцох ба хязгаарын төлөв байдлын хоёрдугаар бүлгийн тооцоонд бетоны бүх талбайг тооцохын зэрэгцээ Rb,Rs-ийн оронд Rb,ser-ийг тус тус орлуулан авна. Харин шахалтын үеийн арматурын тооцоот эсэргүүцэл Rsc,ser- г 400 МРа-гаас ихгүйгээр авна.
Уян чанарын нөлөөллийг тооцоонд тусгахдаа, Rb-гийн оронд тооцоот эсэргүүцэл Rb,ser-г авч, (3-9) томьёогоор dmin-ийн утгыг тодорхойлж, 3.53-р зүйлийн заавруудыг ашиглахыг мөрдлөг болгоно.
ТӨВИЙН СУНАЛТЫН ЭЛЕМЕНТҮҮДИЙН ТООЦОО
3.73.  Төмөрбетон элементийн төвийн суналтын огтлолын тооцоонд бүх тооцоот хүчийг арматур бүрэн хэмжээгээр хүлээж авахаар тооцох ба энэ үед дараах нөхцөлийг хангах ёстой.
N£RsAs+RpAp,                                    (3-46)
энд N-төвд байрласан сунгах дагуу хүч.
ТӨВИЙН БУС СУНАЛТЫН ЭЛЕМЕНТИЙН ТООЦОО
3.74.  Дагуу хүч N-ийн байрлалаас хамааруулан төвийн бус суналтын төмөрбетон элементүүдийн огтлолын тооцоог доорх байдлаар хийнэ.
А) хэрэв дагуу хүч N нь холбогдох арматуруудтай тэнцүү үйлчлэлийн хүчний хооронд байрлаж, бүх огтлол суналтад байхад, бүх тооцоот хүчийг арматур хүлээн авах ба тооцоог дараах нөхцөлийг ашиглан хийнэ.
Ne£RsA’s(h01-a’s)+RpA’p(ho-a’p);                                           (3-47)
Ne’£RsAs(h01-as-a’s)+RpAp(ho-ap-a’p);                                  (3-48)
б) хэрэв үл хамаарах тэнхлэг хавирганы хязгаарт байрлаж, дагуу хүч N нь холбогдох арматуруудтай тэнцүү үйлчлэлийн хүчнүүдийн хоорондын зайн гадна оршиж байвал огтлолын бат бэхийг дараах нөхцөлөөр тогтооно.
Ne£ Rbbx (h0-0.5x)+ Rb(b’f-bp) h’f(h0-0.5 h’f) + RscA’s(h01-a’s)+spcA’p(ho-a’p);                  (3-49)
Шахалтын бүсийн өндөр х- ийг дараах томьёогоор тодорхойлно.
RpAp+RsAs-RscA’s-spcA’p-N = Rbbx+Rb(b’f-b)h’f;                                         (3-50)
Хэрэв (3-50) томьёогоор бодоход x> xyh0 бол нөхцөл (3-49)- д x=xyh0 гэж үзэх ба, энд xy-ийг 3.60-р зүйлд заасны дагуу тодорхойлно.
Шахалтад байгаа арматурын оролцоог 3.59-р зүйлд зааснаар тооцно. Гэхдээ арматурын оролцоог тооцохгүй бол x>2a’s , харин тооцох үед x<2a’s байх ба энэ үед бат бэхийн тооцоог дараах нөхцөлөөр хийнэ.
Ne£(RpAp+RsAs-N)(h0-a’s);                                                    (3-51)
ЭЛЕМЕНТИЙН ДАГУУ ТЭНХЛЭГТ ТАШУУ ОГТЛОЛЫН БАТ БЭХИЙН ТООЦОО
3.75.  Ташуу огтлолын бат бэхийн тооцоог доор зааснаар хийнэ. Үүнд:
ташуу ан цавуудын хооронд (3.76-р зүйлийн дагуу авах) ба ташуу ан цавд (3.77-р зүйлийн дагуу авах) үйлчилж байгаа хөндлөн хүчний үйлчлэлд ,
хөндлөн арматуртай (3.82-р зүйлийн дагуу авах) ба хөндлөн арматургүй (3.79-р зүйлийн дагуу авах) элементүүдийн ташуу ан цавд үйлчилж байгаа гулзайлтын моментийн үйлчлэлд.
 
Зураг 6. Хүчний бүдүүвч ба бат бэхийн тооцоонд зориулсан, төвийн бус суналтын
төмөрбетон элементийн дагуу тэнхлэгт хэвийн орших огтлол дахь хүчдэлийн эпюр
а. арматурын тэнцүү үйлчлэлийн хүчний хооронд дагуу хүч N байхад
б. арматурын тэнцүү үйлчлэлийн хүчний гадна дагуу N хүч оршиж байхад
 
 
ХӨНДЛӨН ХҮЧНИЙ ҮЙЛЧЛЭЛД ЭЛЕМЕНТИЙН ДАГУУ ТЭНХЛЭГТ ТАШУУ ОГТЛОЛЫН ТООЦОО
3.76.  Хөндлөн арматуртай төмөрбетон элементүүд нь ташуу ан цав хоорондын шахалтын бетоны бат бэхийг хангах нөхцөлийг мөрдлөг болгоно.
Q £ 0.3jw1 jb1Rbbh0;                                                (3-52)
(3-52) томьёонд:
Q - тулгуурын тэнхлэгээс h0- оос багагүй зайд байгаа хөндлөн хүч,
j w1=1+hn1mw
энд h=5 элементийн дагуу тэнхлэгт хэвийн байх хомуттай байхад,
h=10 - мөн, 45° жишүү байхад,
n1- арматур ба бетоны уян харимхайн модулийн харьцаа (зүйл 3.47-гийн дагуу тодорхойлно),
mw=Asw/bSw;
Asw- нэг хавтгайд байрлаж байгаа хомутуудын огтлолын талбай,
Sw - хомут хоорондын алхам, дагуу тэнхлэгт хэвийн байх нөхцөлөөр авна.
b - ханын ( хавирганы ) зузаан,
h0- огтлолын ажлын өндөр,
Илтгэлцүүр jb1-ийг дараах томьёогоор тодорхойлно.
jb1=1-0,01Rb,
энд тооцоот эсэргүүцэл Rb- г МРа- аар авна.
3.77.  Хөндлөн хүчний үйлчлэлд (3ураг.7), хөндлөн арматуртай элементийн, ташуу огтлолын тооцоог дараах нөхцөлийг мөрдлөг болгон хийнэ.
 хүчитгэдэггүй арматуртай элементэд
Q£SRswAsisina+SRswAsw+Qb;                                   (3-53)
хүчитгээгүй хомуттай, хүчитгэсэн арматуртай элементэд
Q£SRpwApisina+SRswAsw+SRpwApw +Qb;    (3-54)
(3-53) ба (3-54) томьёонд:
Q- авч үзэж байгаа ташуу огтлолын нэг талд орших, гадаад хүчний үйлчлэлээс тооцоолсон хөндлөн хүчний хамгийн их утга,
SRswAsisina, SRswAsw- ташуу огтлолын проекц С (хөндлөн арматурын хүлээж авч байгаа хүч нь бетоны хүлээж авах хөндлөн хүчтэй тэнцүү байхад харгалзах нөхцөлд С нь 2h0 ба Co-ийн утгаас ихгүй байх) байхад огтлолоор (элементийн дагуу тэнхлэгт хэвийн буюу ташуу) гарч байгаа хүчитгээгүй бүх арматурын хүчний проекцын нийлбэр,
SRpwApisina, SRpwApw- мөн, бетонтой барьцалдалгаа бүхий хүчитгэсэн арматуртай байхад (хэрэв хүчитгэсэн арматур нь бетонтой барьцалдалгаагүй бол, тооцоот эсэргүүцэл Rpw-ийн утгыг хүчитгэсэн арматур дахь тогтоосон урьдчилсан хүчдэл spw1-тэй тэнцүүгээр авна),
Rsw, Rpw- 3.39-р зүйлээр тодорхойлогдох илтгэлцүүр ma4-ийг тусгасан хүчитгээгүй ба хүчитгэсэн арматурын тооцоот эсэргүүцэл,
a- ташуу огтлолоор гарч байгаа шилбэ (мушгиа)-ний элементийн дагуу тэнхлэгтэй үүсгэх өнцөг,
Qb- ташуу огтлолын төгсгөл дахь бетоны шахалтын бүсийн тооцоонд шилжүүлэн авах хөндлөн хүч,
Qb=2Rbtbh20/c,                                   (3-55)
энд: b,h0-ханын (хавирга) буюу үргэлжилсэн хавтангийн зузаан ба ташуу огтлолын шахалтын бүсийн төвийг дайрч байгаа огтлолын тооцоот өндөр,
с- элементийн дагуу тэнхлэгт, хамгийн тааламжгүй байх ташуу огтлолын проекцын урт, 3.78-р зүйлийн шаардлагыг харгалзан, харьцуулсан тооцоогоор тодорхойлно.
Бетонд шилжүүлж байгаа хүчний утгыг доорх байдлаар хязгаарлана.
хана буюу хавиргатай гулзайлтын элементүүд
Qb £ 0.5Q;                                          (3-56)
хавирганы өргөн 1м ба түүнээс их байх тулгуурын ригель хэлбэрийн гулзайлтын элементүүд
Qb £ 0.7Q;                                          (3-57)
 
Зураг 7. Хөндлөн хүчний үйлчлэлээр бат бэхийн тооцоо хийх үеийн, төмөрбетон элементийн дагуу тэнхлэгт ташуу огтлол дахь хүчний бүдүүвч
а. хүчитгээгүй арматуртай байхад
б. хүчитгэсэн арматуртай байхад
Дээр заасан Qb-ийн утгын хязгаарлалт нь хавтан ба гадаад хүчнээс төвийн бус ачаалагдсан элементүүдэд үл хамаарна.
3.78.  Хамгийн аюултай байх байх ташуу огтлол ба түүнд хамаарагдах элементийн дагуу тэнхлэг дээрх проекцыг бетон ба арматурын хүлээн авах хөндлөн хүчний утга хамгийн бага байх нөхцөлөөр, харьцуулсан тооцоо хийж тодорхойлно. Бетонд шилжиж байгаа хүчний утга нь 3.77-р зүйлийн заавартай уялдаж хязгаарлалт хийгдэнэ. Энэ үед тулгуурын огтлолоос 2h0 зайд жишүү огтлолд шалгалт хийх ба, хүчитгээгүй арматуртай байхад 45° (босоо шугамаас), харин хүчитгэсэн арматуртай байхад 60° байна.
Хүчитгэсэн хомуттай байхад жишүү огтлолд нэмэгдэл шалгалт хийх ба өнцгийг дараах томьёогоор тодорхойлно.
a=arctg (smt/ib),                                             (3-58)
энд smt - ерөнхий сунгах хүчдэлийн утга,
ib- шүргэгч хүчдэлийн утга,
3.79.  Хөндлөн арматургүй төмөрбетон элементэд ташуу ан цавын явцыг хязгаарлах Q £ Qb нөхцөлийг мөрдлөг болгох ба, энэ үед (3-55) нөхцөлөөр Qb-гийн утга нь 2,5Rbtbh0-оос хэтрэхгүй байх ба 0,6Rbtbh0-оос ихгүйгээр авна.
3.80.  Хөндлөн арматургүй хавтангийн тооцоог доорх нөхцөлөөр хийнэ.
Q£1,5 Rbtbh20/c,                                            (3-59)
энэ үед h0/c-гийн харьцааг 0,5-аас багагүй, 1,65-аас ихгүйгээр авна. Проекцын урт Со-ийг 2h0-оос ихгүйгээр сонгоно. Нүхтэй хавтангийн хувьд b-г хавирганы өргөний нийлбэрээр авна.
3.81.  Суналтын ба төвийн бус суналтын элементүүдэд шахалтын бүс байхгүй бол бүх хөндлөн хүч Q-г хөндлөн арматур хүлээж авна гэж үзнэ.
Төвийн бус суналтын элементүүдийн тооцоонд, шахалтын бүс байх нөхцөлд (3-55) томьёогоор тодорхойлогдсон Qb-гийн утгыг илтгэлцүүр kt-ээр үржүүлнэ.
kt=1-(0,2N/Rbtbh0),                                        (3-60)
гэхдээ 0,2-оос ихгүй (N-дагуу сунгах хүч)
ГУЛЗАЙЛТЫН МОМЕНТИЙН ҮЙЛЧЛЭЛД, ЭЛЕМЕНТИЙН ДАГУУ ТЭНХЛЭГТ ТАШУУ ОГТЛОЛЫН ТООЦОО
3.82.  Гулзайлтын моментын (зураг.8) үйлчлэлд, жишүү огтлолын тооцоог доорх нөхцөлийг баримтлан хийнэ.
 
 
 
Зураг 8. Гулзайлтын моментийн үйлчлэлээр төмөрбетон элементийн бат бэхийг
Тооцох тооцоонд авах, дагуу тэнхлэгт ташуу байх огтлол дахь хүчний бүдүүвч
а. хүчитгээгүй арматуртай байхад
б. хүчитгэсэн арматуртай байхад
хүчитгээгүй арматуртай элементэд
M£RsAsZs+SRsAswZsw+SRsAsiZsi,                                           (3-61)
хүчитгээгүй хомут оролцсон, хүчитгэсэн арматуртай элементэд
M£RpApZp+SRpApwZpw + SRsAswZsw+SRpApiZpi,                 (3-62)
энд: М- огтлолын шахалтад байгаа төгсгөлөөс нэг чиглэлд байрласан тооцоот ачааллаас, ташуу огтлолын шахалтын бүсийн хүндийн төвийг дайрч гарах тэнхлэгтэй харьцангуйгаар ирэх момент,
Zsw, Zs, Zsi, Zpw, Zp, Zpi- хүчитгэсэн ба хүчитгээгүй арматурын хүчнээс, огтлол дахь бетоны шахалтын бүсэд байрласан тэнцүү үйлчлэлийн хүчний цэг хүртэлх зай,
Энэ зайгаар момент тодорхойлогдоно.
Бусад тэмдэглэгээ нь зүйл 3.77-гийн дагуу байна.
Хамгийн аюултай байх ташуу огтлолын байрлалыг харьцуулсан тооцоо хийх замаар тодорхойлно.
3.83.  Элементийн суналтын ирмэгийг дайрч байгаа огтлолд, хэвийн ан цав үүсэлт хангагдаж байвал, моментийн үйлчлэлийн тооцоог хийхгүй байхыг зөвшөөрнө.
Моментийн үйлчлэлд бат бэхийг тооцоход, бетонтой барьцалдалгаагүй хүчитгэсэн хөндлөн арматурыг 3.77-д заасан, хөндлөн хүчний тооцооны нэгэн адил авч үзнэ.
3.84.  Хөндлөн хүчний үйлчлэлийн тооцоонд огтлолын өөрчлөлтийг тусгана.
ШИЛЖИЛТЭД ЗАЛГААСЫГ ТООЦОХ
3.85.  Бүрэлдэхүүний уртыг үүсгэх, гулзайлтын үйлчлэлд байгаа бүтээцийн наамал буюу бетондсон (хавтгай буюу шаталсан) залгаасны шилжилтийг дараах томьёогоор тооцно.
Q £ mshmfNd,                                                   (3-63)
энд: Q - залгаасны хавтгай дахь хамгийн их шилжилт үүсгэх хүч,
msh- шилжих үеийн залгалтын залгаасны ажлын нөхцөлийн илтгэлцүүр, 3.86-р зүйлийн дагуу тодорхойлно,
mf- залгаасны үрэлтийн ажлын нөхцөлийн илтгэлцүүр, 3.87-р зүйлийн дагуу тодорхойлно,
Nd- ачааллын найдварт ажиллагааны хамгийн бага илтгэлцүүрийн оролцоотойгоор тодорхойлогдсон, залгаасны хавтгайг шахах тооцоот хүч (2.17-р зүйлийн дагуу авах).
Гулзайлтын бүтээцэд Nd-гийн утгыг тодорхойлохдоо зөвхөн элементийн огтлолын хавиргаар дамжиж байгаа хэвийн хүчний хувь хэмжээг авч тооцно. Консолийн дээд ба доод бүсийн консолийн хавирганд тулж байгаа хэсгийг тооцоонд авахыг зөвшөөрнө. Энэ хэмжээ нь хавирганд тулж байгаа өргөнтэй тэнцүү байна.
Тавцан бүхий залгаастай байхад (3-63) томьёоны баруун талын хэсгийг Q хэмжээгээр ихэсгэх ба энэ нь тавцангийн хүлээн авч байгаа хүч бөгөөд богино консолийн томьёогоор тооцоологдоно. Тооцож байгаа Q-гийн утга нь 0,5Q-гээс хэтэрч болохгүй.
3.86.  Авто замын гүүрийн дам нурууны бетонон залгаасны шилжилтийн тооцоонд m=0,65 гэсэн ажлын илтгэлцүүрийг авна. Энэ тохиолдолд залгаасны тооцооны зэрэгцээ, бүсийн консолийн ажлын оролцоотойгоор зөвхөн хавирганы хэмжээнд, шилжилтийн нэмэгдэл тооцоо хийх шаардлагатай (энд ажлын нөхцөлийн илтгэлцүүр 0,8 байна). Цавуу нь хатаж бэхжсэн залгаасанд msh=1 байх ба бүсийн консолийг тооцоонд авахгүй.
3.87.  Угсралтын үе шатанд залгаасны шилжилтийн тооцоонд (3-63) томьёонд үрэлтийн илтгэлцүүр mf-г доорх байдлаар авна. Үүнд:
а) цавуу нь бэхжээгүй залгаасанд
залгаж байгаа гулдмайнуудын залгагдах гадаргуунууд нь гөлгөр байвал- 0,15;
залгагдах гулдмайнуудын залгагдах гадаргуунуудын аль нэгийг нь барзайлгасан байвал- 0,20;
мөн, хоёуланг нь барзайлгасан байвал- 0,30;
б) бетондсон ба цавуу нь хатаж бэхэжсэн залгаасанд- 0,55.
ОрЧны шахалт ( бЯцралт )- ын тооцоо
3.88.  Туслах ороодос арматурлалтгүй элементийн хэсгийн шахалтын тооцоо нь доорх нөхцөлийг хангасан байна.
N £ jloc Rb,loc Aloc,                                                     (3-64)
энд: N- орчны ачааллаас ирэх дагуу шахах хүч,
jloc- дараах байдлаар авах илтгэлцүүр. Үүнд:
хэсгийн ачааллыг жигд хэмжээгээр хүлээн авах шахалтын талбайд-1,00;
жигд бус хүлээн авах шахалтын талбайд- 0,75;
Aloc- шахалтын талбай,
Rb,loc- бетоны орчны шахалтын үеийн тооцоот эсэргүүцэл, дараах томьёогоор тодорхойлогдоно.
Rb,loc=13,5jloc1 Rbt;                                                   (3-65)
jloc1= (Ad/Aloc)1/3 £1,5;                                             (3-66)
(3-65) ба (3-66) томьёонд:
Rbt- бетон хийцийн бетоны суналтын тооцоот эсэргүүцэл,
Ad- орчны шахалтын талбайд харьцаагаараа тэгш хэмтэй байх, тооцоонд авах (зураг.9-д зааснаар авна) талбай,
 
Зураг 9. АLOC хэсгийн талбайн байршлаас хамаарах Аd тооцоот талбайнуудын байршлын бүдүүвч
3.89.  Гагнаасан холбоос бүхий хөндлөн тор хэлбэрийн туслах ороодсон арматурлалттай элементийн хэсгийн шахалтын тооцоонд, дараах нөхцөл хангагдсан байх ёстой:
N£ Rb,red Aloc;                                                             (3-67)
 
энд: Aloc- орчны шахалтын талбай,
Rb,red- дараах томьёогоор тодорхойлогдох, бетоны тэнхлэгийн шахалтын шилжүүлсэн бат бэх,
Rb,red=Rbjloc,b+jmRsjloc,s;                                                                 (3-68)
Томьёо (3-68)-д: Rb, Rs- МРа- аар,
jloc,b= (Ad/Aloc )1/3 £3;                                                                       (3-69)
j,m - хөндлөн арматурлалтын үр ашигтай байх илтгэлцүүр ба огтлолыг тор болон ороодсоор арматурлах илтгэлцүүр (3.71-р зүйлийн томьёо 3-41, 3-42, 3-45 ),
jloc,s=4.5-3.5(Aloc/Aef);
Aef- хөндлөн арматурын тороор хязгаарлагдсан бетоны талбай, зай хэмжээг торны захын шилбэний тэнхлэгээр авах ба энэ үед Aloc< Aeф £ Ad байх нөхцөлийг хангах ёстой.
Ad- орчны шахалтын талбайд харьцаагаараа тэгш хэмтэй байх, тооцоонд авах талбай, (зураг.9-д зааснаас ихгүй байна)
Бусад тэмдэглэгээг 3.88-д заасан шаардлагын дагуу авна.
Хийцийн бетоныг төвлөрсөн хүч дамжих бүсийн хэсэгт бий болох орчны шахалтад, мөн тэрчлэн орчны сунгах хүчдэлд ан цав (3.110-ийн зааврын дагуу) тэсвэрлэлтийг тус тус тооцно.
ТЭСВЭРЛЭЛТИЙН ТООЦОО
 
3.90.  Тэсвэрлэлтийн тооцоо нь хосломол гүүрнүүдийн элементүүд, мөн ригель, тэрчлэн (ханын уулзварыг оролцуулан авснаар) асгаасын зузаан 1 м-ээс бага байх дөрвөлжин хоолойн хучилтад хамаарна.
Тэсвэрлэлтэд дараах бүтээцийг тооцохгүй. Үүнд:
бетон тулгуур,
бүх төрлийн суурь,
дугуй хоолойн хэсэглэл,
дөрвөлжин хоолой болон 1 м ба түүнээс их асгаастай байх дөрвөлжин хоолойн хучилт,
алгаслал байгууламжийн дам нурууны хана,
суналтын бүсийн бетон,
шахалтад ажиллах арматур,
хүчдэлийн давтамжийн асимметрийн илтгэлцүүр нь бетонд 0,6; арматурт 0,7- гоос давж гарах төмөрбетон тулгуурууд.
Хэрэв тэсвэрлэлтийн тооцоонд төмөрбетон тулгуур ба хоолойн хучилтын арматурын хүчдэл нь тогтоосон тооцоот эсэргүүцлийн 75 %- иас хэтрэхгүй бол (3.26 ба 3.39-р зүйлийн дагуу ажлын нөхцөлийн илтгэлцүүрийг тусгах), хамгийн хүйтэн 5 хоногийн гаднах агаарын дундаж температур хасах 40°C-аас бага байх нөхцөлд тэсвэрлэлтэд тооцдог арматурын хувьд 3.33-р зүйлд заасан арматурын ангилал, гангийн маркийн хязгаарлалт нь биелэгдэхгүй байхыг зөвшөөрнө.
3.91.  Ан цав тэсвэрлэлтийн шаардлагын зэрэглэлээр 2а буюу 2б болон огтлолоороо дагуу тэнхлэгт хэвийн байх нөхцөлд хамаарагдаж байвал урьдчилан хүчитгэсэн төмөрбетон бүтээцийн элементийн тэсвэрлэлтийн тооцоог доорх томьёогоор хийж, томьёонд хүчдэлийн абсолют утгыг орлуулах ба элементийн огтлолыг ан цавгүйгээр авч үзнэ.
а) суналтын бүсийн арматурын тооцоонд:
sp,max=(sp1-sel,c)+spg+spg£map1Rp;                                      (3-70)
sp,min=(sp1-sel,c)+spg;                                                            (3-71)
б) гулзайлтын төвийн бус шахалтын ба төвийн бус суналтын элементүүдэд:
шахалтын бүсийн бетоны тооцоонд
sbc,max=spc1+sbcg+sbcv£ mb1Rb;                                           (3-72)
sbc,min=spc1+sbcg,                                                                   (3-73)
(статикийн тодорхой бус бүтээцийн тооцоонд, хүчдэлийн тэмдэг нь эсрэгээр өөрчлөгдөж болно).
(3-70)-(3-73) томьёонд:
sp,max sp,min- хүчитгэсэн арматур дахь хамгийн их ба хамгийн бага хүчдэл,
sp1- суналтын бүсийн хүчитгэсэн арматур дахь тогтоосон (бүх алдагдлыг хассанаар) урьдчилсан хүчдэл,
sel,c- шахалтын үед бетоны уяншлаас (3.92-р зүйлийн дагуу авна) суналтын бүсийн хүчитгэсэн арматур дахь хүчдэлийн бууралт,
spg =n1sptg- тогтмол ачааллаас арматурт ирэх хүчдэл,
spv= n1sptv- түр ачааллаас арматурт ирэх хүчдэл,
n1- 3.47-р зүйлийн дагуу авах, уян харимхайн модулийн харьцаа,
map1- 3.39-д заасны дагуу, олон дахин давтагдах ачааллын нөлөөллийг тусгах, арматурын ажлын нөхцөлийн илтгэлцүүр,
Rp- 3.38-д заасны дагуу, хүчитгэсэн арматурын тооцоот эсэргүүцэл,
sbc,max ,sbc,min- бетоны хамгийн их ба хамгийн бага шахах хүчдэл,
sbc1- шахалтын бүсийн бетоны тогтворжсон (бүх алдагдлыг хассанаар) урьдчилсан хүчдэл,
sbtv ,sbcv- түр ачааллын үйлчлэлээс суналтын ба шахалтын бүсийн бетонд ирэх хүчдэл,
sbtg ,sbcg- тогтмол ачааллын үйлчлэлээс суналтын ба шахалтын бүсийн бетонд ирэх хүчдэл,
mb1- олон дахин давтагдах ачааллын (зүйл 3.26-гийн дагуу) нөлөөллийг тооцох, бетоны ажлын нөхцөлийн тооцох илтгэлцүүр,
Rb - бетоны шахалтын тооцоот эсэргүүцэл (3.24-д зааснаар),
3.92.  Хүчитгэсэн арматурын хүчдэлийг тооцохдоо, шахалтын бетоны уяншлийг тусгана. Бетоныг, цоожлогчийн тусламжтайгаар бүх хүчитгэсэн арматураар, нэг зэрэг шахахад суналтын бүсийн хүчитгэсэн арматурын хүчдэлийн бууралтыг (sel,c) дараах томьёогоор тодорхойлно.
sel,c=n1 sbp,                                                                (3-74)
Бетонд арматурыг сунгахад арматурын урьдчилсан хүчдэл нь нилээд хэдэн үе шатаар буурах ба эхэлж сунгахад гарах алдагдлыг дараах томьёогоор тодорхойлно.
sel,c=n1 Dsb m1,                                 (3-75)
 
(3-74) ба (3-75) томьёонд:
n1- уян харимхайн модулийн харьцаа, 3.47-р зүйлийн дагуу авна.
sbp- огтлолыг бүх арматураар шахахад, хүчитгэсэн арматурын хүндийн төвийн түвшинд харгалзах, бетоны урьдчилсан хүчдэл,
Dsb- нэг мушгиа буюу шилбийг сунгахад, ажлын үе шат бүрд гарах алдагдлыг тооцсон, арматурын хүндийн төвийн түвшинд харгалзах бетоны хүчдэл,
m1- хүчдэлийн алдагдлыг тодорхойлж байгаа мушгиа (шилбэ)-ны дараа нь сунгасан нэг ижил мушгиа (шилбэ)-ны тоо.
3.93.  Хүчитгээгүй арматуртай хийцийн төмөрбетон элементүүдийг тэсвэрлэлтэд, бетоны суналтын бүсийн ажлын оролцоогүйгээр, материалын эсэргүүцлийн томьёогоор тооцно. Энэ тооцоог 30 дугаар хүснэгтэд заасан томьёоны дагуу гүйцэтгэнэ.
Гулзайлтын үед, x’-ийн утгыг элементийн огтлолын ( бетоны суналтын бүсийн талбайг оролцуулаагүйгээр ) шилжүүлсэн талбайн статик момент нь үл оролцох тэнхлэгийн хувьд харьцангуй тэгтэй тэнцүү байх нөхцөлөөр, харин төвийн бус шахалтын үед дагуу хүч N- ийн байрлалтай харгалзах тэнхлэгтэй харьцангуй авах моментийн тэгшитгэлээр тус тус тодорхойлно.
Төвийн бус суналтын элементүүдийн тооцоог дээрхтэй адилтгах байдлаар гүйцэтгэнэ. Төвийн суналтын элементүүдийн тооцоонд сунгах бүх хүч нь арматурт шилжинэ.
Огтлол нь тэсвэрлэлтийн тооцооноос гадна бат бэхэд тооцогдсон байх ёстой.
30 дугаар хүснэгт
Элементийн ажлын байдал
Тооцооны томьёонууд
Бетоны хяналт
Арматурын хяналт
(M/Ired)xI <=mb1Rb          (3-76)
nI(M/Ired)(h-xI-au)<=mas1Rs     (3-77)
Бетоны тэнхлэгийн шахалт
N/Ared<=mb1Rb           (3-78)
Төвийн бус шахалт:
 
Бетоны шахалт
N/Ared+M/Jredx<=mb1Rb       (3-79)
Арматурын хяналт
NIN/Ared+nIM/Ired(h-xI-au)<=mas1Rs   (3-80)
 
30 дугаар хүснэгт дахь (3-76)-(3-80) томьёонд:
M; N - момент ба хэвийн хүч,
Ired- үл хамаарах тэнхлэгт харьцангуй шилжүүлсэн огтлолын инерцийн момент (бетоны суналтын бүсийг оролцуулахгүй ба харин арматурын бүх талбайд n-ийн харьцааг 3.47-д зааж тусгаснаар),
x’- бетоны суналтын бүсийг оролцуулахгүйгээр, уян биеийн томьёогоор тодорхойлогдох бетоны шахалтын бүсийн өндөр,
mb1, mas1- бетон ба хүчитгээгүй арматурын (гагнаасан холболтыг тооцсоноор) хүчдэлийн давтамжийн асимметрийг тооцох илтгэлцүүр. Тооцоонд Rb, Rs-ийг тооцоот эсэргүүцлээр авна,
au, a’u- суналтын ба шахалтын талын гаднах ирмэгээс хамгийн ойр байгаа арматурын эгнээний тэнхлэг хүртэлх зай,
Ared- элементийн шилжүүлсэн хөндлөн огтлолын талбай (n-ийн харьцаа ба бүх арматурын хөндлөн огтлолын талбайг зүйл 3.47-д заасны дагуу оролцуулан тооцсоноор).
Уншиж байна... Уншиж байна...
Зохиогчийн эрх хуулиар хамгаалагдсан © 2012.
Дээр очих