БАРИЛГЫН БҮТЭЭЦИЙГ ЗЭВРЭЛТЭЭС ХАМГААЛАХ ТӨЛӨВЛӨЛТ
Зам, тээвэр, барилга, хот байгуулалтын сайдын
2011 оны 256 дугаар тушаалын 1 дүгээр хавсралт
 
                              МОНГОЛ УЛСЫН БАРИЛГЫН НОРМ БА ДҮРЭМ
 

БАРИЛГЫН БҮТЭЭЦИЙГ ЗЭВРЭЛТЭЭС ХАМГААЛАХ ТӨЛӨВЛӨЛТ
 
Protection of building structures from corrossion
 

1.      ХАМРАХ ХҮРЭЭ
 
1.1. Энэхүү барилгын норм ба дүрэм нь -70°С-аас 50°С-ийн температур, идэмхий  орчинд ашиглагдах барилга, байгууламжийн бүтээц (бетон, төмөр бетон, ган, хөнгөн цагаан, мод, өрөгт)-ийг зэврэлтээс хамгаалах, зураг төсөл боловсруулахад мөрдөнө.
1.2.  Цацраг идэвхит бодисоос үүсэх зэврэлтээс барилгын бүтээцийг хамгаалах, түүнчлэн тусгай бетон (полимер, хүчилд тэсвэртэй, халуунд тэсвэртэй бетон) бүтээцийн зураг төсөл зохиоход энэ норм дүрэм хамаарахгүй.
1.3.  Барилга байгууламжийг шинэчлэх зураг төсөл зохиоход ашиглалтын шинэ нөхцөлд орчны идэмхий үйлчлэлийн зэрэг, төрлийг бодолцож бүтээцийн зэврэлтийн төлөв байдлыг болон хамгаалах бүрээсийг авч үзэх шаардлагатай.
 
2.      НИЙТЛЭГ ҮНДЭСЛЭЛ
 
2.1. Барилгын бүтээцийг тухайн орчны нөхцөлөөс хамааруулан зэврэлтэд тэсвэртэй  материал сонгож түүний хийцийн шаардлагыг хангахуйцаар (анхан шатны хамгаалалт); материал бүтээцийн гадаргууг ислийн, лак будгийн,  металжуулсан лак будгаар будах, түрхлэг, ялтсан болон өнгөлгөөний будаг материалаар бүрхүүл хийн (хоёрдахь шатны хамгаалалт) мөн түүнчлэн цахилгаан химийн аргаар зэврэлтээс хамгаалах аргуудын аль оновчтойг сонгоно.
2.2.  Барилгын бүтээцэд  үйлчлэх нөлөөллөөр орчныг:
–        идэмхий бус,
–        сул идэмхий,
–        дунд зэргийн идэмхий,
–        их идэмхий гэж зэрэглэнэ.
Физикийн төлөв байдлаар нь : хийн, хатуу, шингэн  гэж хуваана.
Орчны үйлчлэлийн шинжээр нь: химийн, биологийн идэвхитэй орчин гэж хуваана.
2.3. Барилгын бүтээцийг үйлдвэрлэлийн аргаар хийж гүйцэтгэх үед гадаргуугийн хамгаалалтыг үйлдвэрлэлийн технологийн нөхцөлийг (гадна орчинд биш) баримтлан гүйцэтгэнэ. 
2.4.   Барилгын бүтээцийн зураг төсөл боловсруулах үе шатаар нь үйлчлэх орчны идэмхий үйлчлэлийн зэргийг бууруулахын тулд дараахи арга хэмжээг авах шаардлагатай:
-          Салхины эрчим ("Барилгад хэрэглэх уур амьсгал ба геофизикийн үзүүлэлт" БНбД /23-01-09/ тухайн бүс нутгийн салхины эрчмийг тогтоосон график);
-          хөрсний усны урсгалыг бодолцож үйлдвэрийн ерөнхий төлөвлөгөө, эзлэхүүн төлөвлөлт, бүтээцийн шийдлийг боловсруулах;
-          технологийн тоног төхөөрөмжийг дээд зэргийн битүүмжлэлтэй төсөллөхөөс гадна цех тасагт агааржуулалтын систем, идэмхий уур ба хий, тоос ялгаруулах хэсэгт орчны агаар сорох систем байрлуулах;
2.5.  Барилгын бүтээцийг идэмхий хий хуралдахгүй, гадаргуу дээр шингэн, тоос тогтох нөхцөл аль болох бага байхаар төссөлөнө.
2.6.  Хүн, амьтан байрлах өрөө тасалгаа, хүнсний болон амьтны тэжээлд хэрэглэх бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх барилгын бүтээцийг зэврэлтээс хамгаалах арга хэмжээг төлөвлөх үед хамгаалах материалд тавигдах эрүүл ахуй, ариун цэврийн шаардлагыг хангасан байх, орчны идэмхий үйлчлэлийг саармагжуулж байх боломжийг  тусгасан байна. 
 
3.      БЕТОН,  ТӨМӨР БЕТОН БҮТЭЭЦ
 
Нийтлэг үндэслэл
 
3.1.  Идэмхий орчинд ашиглах бетон ба төмөр бетон бүтээцийн зураг төсөл зохиоход гэж нэмээд үед гэдгийг хасах түүний зэврэлтийн тэсвэршлийг хангуулахын тулд зэврэлтэд тэсвэртэй материал,хас хэрэглэж, ган арматурын гадагууг зэврэлтээс хамгаалах чадварыг дээшлүүлэх нэмэлт хэрэглэж бетоны нэвтрүүлэлтийг технологийн аргаар бууруулах, ан цав тэсвэршлийн зэрэглэл, ан цавын нээгдэлтийн тооцооны өргөн, арматурыг хамгаалах бетон үеийн зузаанд тавигдах шаардлагыг хангах зэрэг арга хэмжээг авна.
Дээр дурьдсан аргууд шаардлага хангахгүй тохиолдолд бүтээцийн гадаргууг хамгаалах дараахи арга хэмжээг авна. Үүнд:
-          лак, будгаар будах;
-          хуудсан болон ялтсан материал нааж тусгаарлах;
-          керамик, шаарган ситал, шил, байгалийн болон хиймэл чулуу хэрэглэн өнгөлөх;
-          цемент, полимер барьцалдуулагч, шингэн шил, битум суурьтай бүрхүүл тавьж шавардах;
-          химийн тэсвэртэй материал шингээн нягтруулах.
3.2.  Төмөр бетон бүтээцийг зэврэлтээс хамгаалах арга хэмжээг зураг төсөлд тусгахдаа бүтээцийг хамгаалах арга, онцлог, үйлдвэрлэх болон барилгын  ажил гүйцэтгэх технологи, ашиглалтын нөхцөлийг бодолцох  хэрэгтэй.
3.3. Бетон, төмөр бетон бүтээцийн бетоны нэвтрүүлэлтийг үзүүлэлтэд нормчилж өгнө.
Бетоны нэвтрүүлэлтийг шууд үзүүлэлт (ус нэвтрүүлэлтээр тогтоосон бетоны марк буюу  шүүрэлтийн илтгэлцүүрээр)- ээр илэрхийлнэ. Бетоны нэвтрүүлэлтийн шууд бус үзүүлэлтийг (бетоны ус шингээлт ба ус цементийн харьцаа) шууд үзүүлэлтэд нэмэлт болгох эсвэл баримжаа авахад хэрэглэнэ.
 
Бетоны ус нэвтрүүлэлтийн үзүүлэлтийг 1-р хүснэгтээр үзүүлэв.
1-р хүснэгт
Бетоны нэвтрүүлэлтийн үзүүлэлтийн тэмдэглэгээ
Бетоны нэвтрүүлэлтийн үзүүлэлт
шууд
урвуу
бетоны ус үл нэвтрүүлэлтийн марк
шүүрэлтийн илтгэлцүүр, см/с (адил чийглэгтэй үед) К(f)
ус шингээлт, жингийн %-иар
ус цементийн харьцаа, У/Ц
Н- хэвийн нэвтрүүлэлттэй бетон
W4
2х10-9-ээс 7х10-9 хүртэл
4,7-оос 5,7 хүртэл
0,6
П- бага нэвтрүүлэлттэй бетон
W6
6х10-10-ээс 2х10-9 хүртэл
4,2-оос 4,7 хүртэл
0,55
О- онцгой бага нэвтрүүлэлттэй бетон
W8
1х10-10-ээс 6х10-10 хүртэл
4,2 хүртэл
0,45
Тайлбар: 1. Шүүрэлтийн илтгэлцүүр, бетоны  ус үл нэвтрүүлэлт, ус шингээлтийг MNS2122:85 -аар тодорхойлно.
2.1-р хүснэгтэнд бичсэн ус шингээлтийн үзүүлэлт, ус цементийн харьцаа нь зөвхөн хүнд бетонд хамааралтай. Хөнгөн бетоны ус шингээлт нь хүнд бетоны дундаж нягтыг хөнгөн бетоны дундаж нягтад харьцуулсан харьцаагаар үржүүлсэнтэй тэнцүү байна. Хөнгөн бетоны ус цементийн харьцаа нь 1-р хүснэгтэд байгаа утгыг 1,3-аар үржүүлсэнтэй тэнцүү байна.
3. Энэ нормд бетоны нэвтрүүлэлтийн үнэлгээг ус нэвтрүүлэлтийн үзүүлэлтээр цаашид илэрхийлнэ. 
 
ОРЧНЫ ИДЭМХИЙ ҮЙЛЧЛЭЛИЙН ЗЭРЭГ
 
3.4. Бетон, төмөр бетон  бүтээцийн орчны идэмхий үйлчлэлийн зэргийг  нь дараахи байдлаар тогтооно. Үүнд:
-          хийн орчинг 2-р хүснэгтийн дагуу;
-          хатуу орчинг 3-р хүснэгтийн дагуу;
-          хөрсний усны түвшнээс дээшхи хөрсийг 4-р хүснэгтийн дагуу;
-          органик биш шингэний орчинг 5; 6; 7 –р хүснэгтийн дагуу;
-          органик шингэний орчин ба биологийн идэвхтэй орчинг 8-р хүснэгтийн дагуу тус тус тогтоосон.
Армоцементэн бүтээцийн орчны идэмхий үйлчлэлийн зэрэг нь 2; 3-р хүснэгтийн төмөр бетон бүтээцтэй адил байна.
 
2- р хүснэгт
 
Өрөөний чийгшлийн горим
--------------------
Чийглэгийн бүс БНбД/23-02-09/-ийн дагуу
1-р хавсралтын дагуу тогтоосон хийн бүлэг
Хийн орчны идэмхий үйлчлэлийн зэрэг
 
бетон
 
төмөр бетон
Хуурай
--------------
хуурай
А
В
С
D
Идэмхий бус
"
"
"
Идэмхий бус
"
Сул идэмхий;
Дунд зэрэг идэмхий
Хэвийн
------------
Хэвийн
А
В
С
D
Идэмхий бус
"
"
Сул идэмхий
Идэмхий бус
Сул идэмхий
Дунд зэрэг идэмхий
Их идэмхий
Чийглэг эсвэл нойтон
----------
чийглэг
А
В
С
D
Идэмхий бус
"
Сул идэмхий
Дунд зэрэг идэмхий
Сул идэмхий
Дунд зэрэг идэмхий
Их идэмхий
"
Тайлбар: 1. Халаалттай барилгад гадаргуу дээр хөлрөлт үүсэхийг зөвшөөрсөн бүтээцийн хувьд орчны идэмхий үйлчлэлийн зэргийг чийгтэй горимтой өрөөний орчин дахь бүтээцтэй адил авна.
2. Хэд хэдэн төрлийн идэмхий хийтэй орчинд идэмхий хийн орчны зэргийг хамгийн их идэмхий хийгээр авна.
                                                                                                                                   
 
3-р хүснэгт
 
Өрөөний чийгшлийн горим
--------------------
Чийгшлийн бүс БНбД/23-02-09/-ийн дагуу)
Хатуу орчны усанд уусалт 1* ба 2*; түүний чийг татах чанар
Хатуу орчны идэмхий үйлчлэлийн зэрэг
 
бетон
 
төмөр бетон
 
Хуурай
--------------
хуурай
Сайн уусдаг бага чийг татах чанартай
Сайн уусдаг чийг татах чанартай
Идэмхий бус
 
Сул идэмхий
 
Сул идэмхий
 
Дунд зэрэг идэмхий
Хэвийн
 
------------
 
Хэвийн
Сайн уусдаг бага чийг татах чанартай
 
Сайн уусдаг чийг татах чанартай
Сул идэмхий
 
 
 
"
Сул идэмхий
 
 
Дунд зэрэг идэмхий 3*
Чийглэг эсвэл нойтон
----------
чийглэг
Сайн уусдаг бага чийг татах
 
Сайн уусдаг чийг татах чанартай
Бага идэмхий
 
 
Дунд зэрэг     идэмхий
Дунд зэрэг идэмхий 4*
 
Их идэмхий
Тайлбар: 1*-Усанд уусдаг хамгийн тархмал давсны шинжийг 2-р хавсралтад үзүүлсэн. Түүнчлэн бетон, төмөр бетонд идэмхий байдаг хлорид, сульфат, нитратын шинжийг 2-р хавсралтаас үзнэ үү.
2*- Бага уусдаг эрдэс нь идэмхий байж чадахгүй гэж үзнэ.
3*-Идэмхий уусмал болж үйлчилдэг бодисын идэмхийн зэргийг 5; 6; 7-р хүснэгтээр авна.
4*-Хлори агуулсан давс нь их идэмхий орчинд тооцогдоно.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
4-р хүснэгт
Чийгшлийн
 бүс
БНбД/23-02-09/
1 кг хөрсөнд байх идэмхийн үзүүлэлт, мг
Бетон, төмөрбетон бүтээцэд  хөрснөөс үйлчлэх идэмхий үйлчлэлийн зэрэг
Бетоны SO42-д тооцсон сульфат, цементийн төрлөөр
Доорхи цементтэй  бетоны Сl-д тооцсон хлорид
Портланд цемент (MNS 0974:2008)
Портландцементийн C3S<65%, C3A<7%, C3A+C4AF<22% болон шааргат портланд цемент
 
Сульфатад тэсвэртэй цемент
шааргат портланд цемент (сульфатад тэсвэртэй цемент
Хуурай
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Хэвийн ба чийглэг
500-аас 1000 хүртэл
 
1000-аас 1500 хүртэл
 
1500-аас их
 
250-аас 500 хүртэл
 
 
500-аас 1000 хүртэл
 
1000-аас их
3000-аас 4000 хүртэл
 
 
4000-аас5000 хүртэл
 
 
5000-аас их
 
 
1500-аас 3000 хүртэл
 
 
3000-аас 4000 хүртэл
 
 
4000-аас их
 
6000-аас 12000 хүртэл
 
12000-аас 15000 хүртэл
 
15000-аас их
 
3000-аас 6000    хүртэл
 
6000-8000 хүртэл
 
 
8000-аас их
400-аас 750 хүртэл
 
 
750-аас 7500 хүртэл
 
 
7500-аас их
 
 
250-аас 500 хүртэл
 
 
500-аас 5000 хүртэл
 
 
5000-аас их
Сул идэмхий
 
 
Дунд зэрэг идэмхий
 
 
Их  идэмхий
 
Сул  идэмхий
 
 
Дунд зэрэг  идэмхий
 
Их  идэмхий
Тайлбар: 1. Төмөр бетон бүтээцийн хувьд бетоны ус үл нэвтрүүлэлтийн маркаас хамааралгүйгээр хлорид (CI-1)-ын идэмхийн үзүүлэлтийг  тооцно. Сульфатын агуулга, түүний тоо хэмжээг хлоридын агуулгад шилжүүлэн тооцох үед 0,25-аар үржүүлэх ба хлоридын агуулгын нийлбэрээр авна.
2. Сульфатын хөнөөлт үйлчлэлийн үзүүлэлтийг бетоны ус үл нэврүүлэлтийн марк W4-д заасан.  Идэмхий үйлчлэлийн зэргийг тодорхойлох үед ус үл нэврүүлэлтийн W6 маркийн бетонд 1,3-аар, W8 маркийн бетонд 1,7-оор тус тус үржүүлнэ.
3. Хөрсний устай үед орчны идэмхий үйлчлэлийн үнэлгээг хөрсний усны химийн найрлагаас хамааруулан 5; 6; 7-р хүснэгтээр хийнэ.  
 
 
 
5-р хүснэгт
 
Идэмхий үйлчлэлийн үзүүлэлт
Бетоны ус үл нэвтрүүлэлтийн марк (W4, W6, W8) доорхи утгатай байхад, шүүрэлтийн илтгэлцүүр нь 0,1м/хоногоос их байх хөрсөнд, задгай усан санд байрлах байгууламж, болон даралтад ажиллах байгууламжийн хувьд шингэн
орчны идэмхий үзүүлэлт,
Органик биш шингэн орчны бетонд идэмхий үйлчлэлийн зэрэг
 
W4
W6
W8
 
Бикарбонатын шүлтлэг, мг-экв/л(град)*
0-оос1,05(3) хүртэл
-
-
Сул идэмхий
*-ус үл нэвтрүүлэлтийн марк нь W6 болон үүнээс дээш, түүнчлэн хөрсний ус шүүрэлтийн илтгэлцүүр K(f) нь 0,1 м/хоног –ээс бага үед ус үл нэвтрүүлэлтийн марк нь  W4 байх бетоны хувьд орчны бикарбонатын шүлтийн дурын утгын үед идэмхий бус байна.
Ус төрөгчийн илтгэгч рН**
5,0-аас 6,5 хүртэл
 
4,0-өөс 5,0 хүртэл
 
0,0-оос 4,0 хүртэл
4,0-өөс 5,0 хүртэл
3,5-аас 4,0 хүртэл
0,0-оос 3,5 хүртэл
3,5-аас 4,0 хүртэл
 
3,0-аас 3,5 хүртэл
 
0,0-оос 3,0 хүртэл
-
 
Дунд зэрэг ид.
Их идэмхий
**- рН ус төрөгчийн илтгэгчээр орчны хөнөөлт үйлчлэлийг үнэлэхэд өндөр агууламжтай органик хүчлийн уусмал, нүүрстөрөгчид хамаарахгүй. 
Идэмхий
нүүрстөрөгчийн агууламж, мг/л
10-аас 40 хүртэл
40***-өөс их
40***-өөс их
 
-
-
 
-
Сул идэмхий
Дунд зэрэг ид.
***- Идэмхий үйлчлэлийн үзүүлэлтийн утга 5-р хүснэгтэд зааснаас их үед орчны идэмхий үйлчлэлийг зэрэг өгөгдсөн үзүүлэлтээр өсөхгүй.
  Mg2+ ионд тооцсон магнийн давсны агууламж, мг/л
1000-аас 2000 хүртэл
2000-аас 3000 хүртэл
3000-аас их
2000-аас 3000 хүртэл
3000-аас 4000 хүртэл
4000-аас их
3000-аас 4000 хүртэл
4000-аас 5000 хүртэл
5000-аас их
Сул идэмхий
Дунд зэрэг ид.
Их идэмхий
NH4-5 –ионд тооцсон аммоны давсны агууламж, мг/л.****
100-аас 500 хүртэл
500-аас 800 хүртэл
800-аас их
500-аас 800 хүртэл
800-аас 1000 хүртэл
1000-аас их
800-аас1000 хүртэл
1000-аас 1500 хүртэл
1500-аас их
Сул идэмхий
Дунд зэрэг ид. Их идэмхий
 
Na+, K+- ионд тооцсон идэмхий шүлтийн агууламж, мг/л
50000-аас 60000 хүртэл
60000-аас
80000хүртэл
80000-аас их
60000-аас 80000 хүртэл
80000-аас
100000хүртэл
100000-аас их
80000- аас 10000 хүртэл
100000-аас
150000хүртэл
150000-аас их
Сул идэмхий
Дунд зэрэг ид. Их идэмхий
 
Уурших гадаргуутай үед хлор, сульфат, нитрит, болон бусад давсны нийт агууламж, мг/л*****
10000-аас 20000 хүртэл
20000-аас 50000 хүртэл
 
50000-аас их
20000-аас
 50000 хүртэл
50000-аас 60000 хүртэл
 
60000-аас их
50000-аас
60000 хүртэл
60000-аас 70000 хүртэл
 
70000-аас их
Сул ид.
 
Дунд зэрэг ид.
 
Их идэмхий
**** - Хөрсний ус шүүрэлтийн илтгэлцүүр K(f)- 0,1 м/хоногоос бага,  сул шүүрэлттэй хөрсөнд байрлах барилга байгууламжийн орчны идэмхий үйлчлэлийн зэргийг үнэлэх үед дээрх хүснэгтийн үзүүлэлтийг 1,3 –аар үржүүлнэ.
*****- цементийн төрөл, минералын бүтцээс хамааран сульфатын агуулга 4, 6 –р хүснэгтэнд байх утгаас хэтрэхгүй байх ёстой.
 
6-р хүснэгт
 
 
Цемент
Задгай усан сан, ус шүүрэлтийн илтгэлцүүр K(f) 0,1 м/хоногоос  их хөрсөнд байрлах байгууламжид SO42 ионд тооцсон  сульфатын агууламж мг/л-ээр, даралтанд ажиллах байгууламжид НСО3 –ионы агууламж мг-экв/л байхад шингэн орчны идэмхийн үзүүлэлт
Ус үл нэвтрүүлэлтийн W4*марктай бетонд органик биш шингэн орчны идэмхий үйлчлэлийн зэрэг
0,0-оос 3,0  хүртэл
3,0-аас 6,0 хүртэл
6,0-аас их
 
Портланд цемент (MNS0974:2008)
250-аас 500 хүртэл
500-аас 1000 хүртэл
1000-аас их
500-аас 1000 хүртэл
1000-аас 1200 хүртэл
1200-аас их
1000-аас 1200 хүртэл
1200-аас 1500 хүртэл
1500-аас их
Сул идэмхий
 
Дунд зэрэг идэмхий
Их идэмхий
Портланд цементийн клинкер буюу чулуунцар  дэх C3S нь 65%-ээс ихгүй, C3A нь 7%-иас ихгүй, C3A+C4AF нь 22% -иас ихгүй болон шаарган портланд цемент
1500-аас 3000 хүртэл
 
3000-аас 4000 хүртэл
 
4000-аас их
3000-аас 4000 хүртэл
 
4000-аас 5000 хүртэл
 
5000-аас их
4000-аас 5000 хүртэл
 
5000-аас 6000 хүртэл
 
6000-аас их
Сул  идэмхий
 
 
Дунд зэрэг идэмхий
 
Их идэмхий
Сульфат тэсвэртэй цемент
3000-аас 6000 хүртэл
6000-аас 8000 хүртэл
8000-аас их
6000-аас 8000  хүртэл
8000-аас 12000 хүртэл
12000-аас их
8000-аас 12000 хүртэл
12000-аас 15000 хүртэл
15000-аас их
Сул идэмхий
 
Дунд зэрэг идэмхий
Их идэмхий
*- Хөрсний ус шүүрэлтийн илтгэлцүүр K(f) 0,1 м/хоног –оос бага, сул шүүрэлттэй хөрсөнд байрлах барилга байгууламжийн орчны идэмхий үйлчлэлийн зэргийг үнэлэх үед дээрх хүснэгтийн үзүүлэлтийг 1,3 –аар үржүүлнэ.
**- Ус үл нэвтрүүлэлтийн W6 марктай бетонд орчны идэмхий үйлчлэлийн зэргийг тодорхойлоход дээрх хүснэгтийн тоог 1,3-аар, W8 маркийн бетонд 1,7 –оор үржүүлнэ.
 
7-р хүснэгт
 
Cl- -д шилжүүлсэн  хлоридын агуулга, мг/л
Төмөр бетон бүтээцийн арматурт шингэн органик биш идэмхий үйлчлэлийн зэрэг
Тогтмол ачаалалтай
Үечилсэн
500 хүртэл
500-аас 5000хүртэл
5000-аас их
Идэмхий бус
         "
Сул идэмхий
  Сул идэмхий
 Дунд зэрэг идэмхий
 Их идэмхий
Тайлбар: 1. Үечлэн тослох гэдэг нь шингэн орчны түвшин нь өөрчлөлттэй байдаг болон капиляр шингэлттэй байна.
2.сульфат, хлоридын хамтарсан шингэн орчинд байх үед сульфатын тоо хэмжээг 0,25-аар үржүүлэн хлоридын агуулгад шилжүүлэхдээ хлоридын агууламжийг нэмж тооцно.
3. Идэмхий үйлчлэлийн дунд болон их зэрэгтэй нуурын давсны үйлчлэлтэй устай харьцах бүтээцийн зэврэлт тэсвэршлийг хангахын тулд анхны хамгаалалтыг хийнэ. 
 
8- р хүснэгт
 
 
Орчин
Бетоны шингэн органик орчны идэмхий үйлчлэлийн зэрэг, бетоны ус үл нэвтрүүлэлтийн маркаар
W4
W6
W8
Тос:
-эрдсийн
-ургамлын
-амьтны
 
Бага идэмхий
Дунд зэрэг ид.
"
 
Сул идэмхий
Дунд зэрэг ид.
"
 
Идэмхий бус
Сул идэмхий
"
Газрын тос, газрын тосны бүтээгдэхүүн:
-түүхий нефть*
-хүхэрлэг нефть*
-хүхэрлэг мазут*
-дизелийн түлш*
-керосин*
-бензин
 
 
 
 "
"
"
Сул идэмхий
"
Идэмхий бус
 
 
 
"
Сул идэмхий
"
"
"
Идэмхий бус
 
 
 
 
"
 "
"
Идэмхий бус
"
"
*- 3.57-д бичсэн газрын тос, газрын тосны бүтээгдэхүүн хадгалах эзлэхүүнт ган сав (резервуар)-ны бүтээцийн эдлэхүүний идэмхий үйлчлэлийн зэрэг
Уусгагчид:
-  хязгаарын нүүрс-устөрөгч (гептан, октан, декан г.м).
-  аргуун нүүрсустөрөгч (бензол, толуол, ксилол, хлорбензол г.м).
-  кетонууд (ацетон, метил-этилкетон, диэтилкетон г.м).
 
-"-
 
 
Сул идэмхий
 
 
 
 
-"-
 
 
-"-
 
 
-"-
 
 
 
 
Сул идэмхий
 
 
-"-
 
 
 -"-
 
 
 
 
-"-
 
 
Хүчлүүд:
-0,05 г/л –ээс их агууламжтай хүчлийн усан уусмалууд  (уксу-сын, лимоны, сүүний г.м)
-усанд уусдаггүй  тосон хүчлүүд (каприл, капрон г.м)
 
Их идэмхий
 
 
 
 
 
-"-
 
Их идэмхий
 
 
 
 
 
Дунд зэрэг идэмхий
 
Их идэмхий
 
 
 
 
 
Дунд зэрэг идэмхий
Спиртүүд:
-нэг атомтай
 
-олон атомтай
 
Сул идэмхий
 
Дунд зэрэг идэмхий
 
Идэмхий бус
 
Дунд зэрэг идэмхий
 
Идэмхий бус
 
сул идэмхий
Мономерүүд:
-хлорбутадиен
-стирол
 
Их идэмхий
Сул идэмхий
 
Их идэмхий
Сул идэмхий
 
Дунд зэрэг ид.
Идэмхий бус
Амидүүд:
-карбамид (50-150 г/л хүртэл агууламжтай усан уусмалууд).
 
-150 м/г-аас их агууламжтай усан уусмалууд
 
-Дициандиамид (10 г/л хүртэл агууламжтай усан уусмалууд).
 
-Диметилформам
ид (20-50 г/м агууламжтай усан уусмалууд).
 
-50  г/л –ээс их агууламжтай усан уусмалууд
 
 
"
 
 
 
Дунд зэрэг  идэмхий
 
 
Сул идэмхий
 
 
 
 
 
Дунд зэрэг идэмхий
 
 
Их идэмхий
 
 
"
 
 
 
Дунд зэрэг идэмхий
 
 
Сул идэмхий
 
 
 
 
 
"
 
 
 
Дунд зэрэг идэмхий
 
 
"
 
 
 
Сул идэмхий
 
 
 
"
 
 
 
 
 
"
 
 
 
 Дунд зэрэг идэмхий
 
Бусад органик бодисууд:
-фенол (10 г/м хүртэл агууламжтай усан уусмалууд).
-формальдегид (20-50 г/м хүртэл агууламжтай усан уусмалууд).
-50 г/м-аас их агууламжтай усан уусмалууд
 
-дихлорбутен
 
-тетрагидрофуран
 
- сахар (0,1 г/л –аас их агууламжтай усан уусмалууд)
 
 
Дунд зэрэг идэмхий
 
 
 Сул идэмхий
 
 
 
Дунд зэрэг идэмхий
 
 
"
 
"
 
Сул идэмхий
 
 
 
Дунд зэрэг идэмхий
 
 
Сул идэмхий
 
 
 
Дунд зэрэг идэмхий
 
 
"
 
Сул идэмхий
 
"
 
 
Дунд зэрэг идэмхий
 
 
Идэмхий бус
 
 
 
Сул идэмхий
 
 
 
"
 
 "
 
Идэмхий бус
 
Мөөгөнцрүүд
Тионын бактерүүд
 
Сул идэмхий
2- р хүснэгт, 1-р хавсралтанд заасан хүхэрт устөрөгчийн агууламжаас хамаараад сулавтараас хүчтэй хүртэл байна.
Тайлбар: Урсгал усны бүтэц, коллекторын хийц бүтээцийн шинжээс хамааруулан хүхэрт устөрөгчийн агууламжыг зураг төслийн байгууллага тооцно.
 
3.5.  Халаалттай, чийглэг горимтой барилгын бүтээцийн хувьд "Барилгын дулаан хамгаалалт" /БНбД 23-02-09/-ийн 1-р хүснэгтийн дагуу хөрсний усны түвшнээс дээш хөрсөнд задгай агаарт дулаалгагүй барилгын дотор байрлах бүтээцийн хувьд БНбД 23-02-09-ийн хавсралтын 1-р хүснэгтийн дагуу тус тус орчны идэмхий үйлчлэлийн зэргийг тодорхойлно.
3.6.  MNS 0974:2008 шаардлагыг хангах бүх төрлийн цементээр хийсэн бетоны орчны идэмхий үйлчлэлийн зэргийн үнэлгээг 5-р хүснэгтэд заасан.
3.7.  Арматурын орц багатай том хэмжээтэй бүтээцийн бетоны (0,5 м-ээс зузаан, 0,5% хүртэл арматурласан) хувьд 5; 6-р хүснэгтэд бичсэн орчны идэмхий үйлчлэлийн зэргийг нэгээр бууруулж авна.
3.8.   0,1 МПа (1 aтм) хүртэл шингэний даралттай байгууламжийн хувьд орчны идэмхий үйлчлэлийн зэргийг 5; 6; 7-р хүснэгтэд бичсэн.
 
МАТЕРИАЛ, БҮТЭЭЦЭД ТАВИГДАХ ШААРДЛАГА
 
3.9.  Идэмхий орчинд ашиглах барилга байгууламжийн төмөр бетон бүтээцийн бетон нь, 5-11-р хүснэгтэд бичсэн ус үл нэвтрүүлэлтийн W4 ба түүнээс дээш марктай байна.
 Идэмхий шингэн (хлор, сульфат, нитрит болон бусад төрлийн давснууд) орчны үйлчлэлд 5-р хүснэгтийн дагуу уурших гадаргуутай болон хөлдөж гэсэлт явагдах төмөр бетон бүтээцийн бетонд БД 52-105-10-ийн 5.1.3-т  заасан хүйтэн тэсвэрлэлтийн шаардлага тавигдана. Хүйтэн тэсвэрлэлтийн туршилтыг MNS1918:85 -ын дагуу явуулна.
3.10.  Идэмхий орчны үйлчлэлд ашиглах барилга байгууламжийн бетон, төмөр бетон бүтээцийн хувьд цементийн дараах төрлүүдийг ашиглавал зохино. Үүнд:
-          портланд цемент ба эрдсэн нэмэлттэй портландцемент (MNS974:2008), шааргат портландцемент
-          сульфатад тэсвэртэй цемент
-          хөнгөн цагаант цемент нь (МNS5174:2002);
-          хүчитгэсэн цемент.
3.11.  Хий болон хатуу орчинд (2; 3-р хүснэгтийг үз.) шааргат портландцемент хэрэглэнэ.
            Сульфат агуулсан шингэн, хатуу орчинд (3; 4; 6- р хүснэгтийг үз) сульфат тэсвэртэй цемент, шаарган портланд цемент, портландцементийг хэрэглэнэ.
Бикарбонатын шүлтийн үзүүлэлтээр (5- р хүснэгтийг үзээрэй) идэмхий шингэн орчинд эрдсэн нэмэлттэй портланд цемент, шаарган портланд цемент, пуццолан портландцементийг хэрэглэнэ.
            Давсны нийт агууламжаар идэмхий шингэн орчинд, бетоныг бэхжүүлэх температурын горимд тавигдах шаардлага нөхцөлийг мөрдсөн нөхцөлд хөнгөн цагаант цемент хэрэглэхийг зөвшөөрнө. 
9- р хүснэгт
 
Арматурын гангийн  бүлэг
Арматурын анги
Төмөр бетон бүтээцийн ан цав тэсвэрлэлтэнд тавигдах категор ба ан цавын удаан ба түр үргэлжлэх нээгдэлтийн хязгаарын зөвшөрөгдөх өргөн мм, төмөр бетон бүтээцэд хий болон хатуу орчны идэмхий үйлчлэлийн зэргээр; зураас
Сул идэмхий
Дунд зэрэг идэмхий
Их идэмхий
 
I
SR235, SR295, SD345,
SD390,
A-I(A230), A-II(A300),
A-III(A400),
B-I, Bp-I
 
SD490, A-IIIB (A400),
A-IV(A500),
AT-IVK(500)
 
 
AT-III(400),
AT-IIIC(400)
 
3
---------------
0,25(0,20)
 
 
3
---------------
0,25(0,20)
 
 
3
---------------
0,25(0,20)
 
 
 
3**
---------------
0,20(0,15)
 
 
3**
---------------
0,15(0,10)
 
 
Хэрэглэхийг зөвшөөрөхгүй
 
3
---------------
0,15(0,10)
 
 
2
---------------
0,10
 
 
Хэрэглэхийг зөвшөөрөхгүй
 
II
AТ-IVС(A500),
AT-VСK(600), АТVIK(700)
 
 
B-II, Bp-II, K-7, K-19
3
---------------
0,15(0,10)
 
2
---------------
0,10
2*,**
---------------
0,10
 
2
---------------
0,05
 
 
1
 
 
1
 
III
A-V(A600), A-VI(700),
AT-V(600), АТVI(700)
 
 
 
B-II, Bp-II, K-7, K-19,
3,5 –аас бага голчтой
утсан арматуртай үед
 
2*
---------------
0,10
 
 
2*
---------------
0,05
 
 
1
 
 
 
1
Хэрэглэхийг зөвшөөрөхгүй
 
 
 
1
зураас-зураасны дээд талд ан цав тэсвэршлийн категор, зураасны доор ан цавын үргэлжлэх  (хаалтан дотор), үргэлжлэхгүй нээгдэлтийн зөвшөөрөгдөх өргөн.
*-хлор, хлорлог тоос, азотын ислийн, роданы давсны тоос, хлорт устөрөгч, хүхэрт ус төрөгч агуулсан орчинд байх бүтээц нь ан цавын шаардлагаар 1-р категорит хамаарна.
 **- чийгшлээр болон нүүрс хүчлийн хий байгаагаар үйлчлэлийн дунд зэргийг тодорхойлох үед ан цавын шаардлагын категорыг болон ан цавын нээгдэлтийн өргөнийг бага идэмхий орчинтой адил авахыг зөвшөөрнө.
Тайлбар: илчийн боловсруулалтаар бэхжүүлсэн "К"-тэмдэглэгээтэй  арматур нь зэврэлт тэсвэртэй, "С" тэмдэглэгээтэй  нь ширээж болох, "СК" тэмдэглэгээтэй арматур нь ширээж болох ба зэврэлтэд тэсвэртэй байна. 
 
10- р хүснэгт
 
Арматурын гангийн бүлэг (9-p хүснэгтийг үз)
Угсармал бүтээц, эдлэхүүний хамгаалалтын бетон үеийн зузаан (хүртвэрт) мм, бетоны ус үл нэвтрүүлэлт (хуваарьт), хий болон хатуу орчны идэмхий үйлчлэлийн зэргээр
Сул идэмхий
Дунд зэрэг идэмхий
Их идэмхий
 
I
20
------
W4
20
------
W6
25
------
W8
 
II
25
------
W4
25
------
W6*
25
------
W8
 
III
25
------
W6*
25
------
W8
25
------
W8
*-B-II, Bp-II, K-7, K-19 ангийн арматур, канат хэрэглэсэн үед бетоны ус үл нэвтрүүлэлтийн марк нь W8 байна.
 
            Урьдчилан хүчитгэсэн арматуртай бүтээцэд хөнгөнцагаант цементийг хэрэглэж болохгүй.
            Ус үл нэвтрүүлэлтийн марк  W6-аас дээш шаардлага тавигдсан бүтээцийн бетонд НЦ10 -маркийн налархай цементийг хэрэглэнэ.
3.12. Жижиг дүүргэгчид кварцын элсийг (MNS 2803:2004 ба MNS0392:98 стандартын дагуу хэмхдэс болон тоос, шаварлаг хэсгийн хэмжээ нь нийт жингийн  1%-иас ихгүй байх), түүнчлэн MNS 2371:1984 ба MNS2917:84 –ийн шаардлагыг хангасан сүвэрхэг элсийг хэрэглэнэ.
3.13. Том дүүргэгчээр ашиглах MNS 2803:2004, MNS 03465:79, MNS 0390:98 стандартын шаардлага хангасан ширхэглэж ангилсан хайрганы бат бэх БУ12-оос;  буталсан хайрга, оргилмол чулуулгаар бэлтгэсэн дайрга М600-гаас багагүй маркын бат бэхтэй  байвал зохино.
            Нэгэн төрлийн бөгөөд үйрмэг хэсэг  агуулаагүй тунамал гаралтай чулуулгийн хайрга (600 –аас багагүй маркийн 2%-иас дээшгүй ус шингээлттэй) –ыг идэмхий үйлчлэлийн ямарч зэрэгтэй хий, шингэн, хатуу орчинд (5-р хүснэгтийг үз; сул идэмхий орчинд байгаагаас бага ус төрөгчийн илтгэгчтэй шингэн орчноос бусад) хэрэглэж болно.
            Хөнгөн бетон бүтээцэд MNS2917:2009 стандартын  шаардлага хангасан дүүргэгчийг хэрэглэх  ёстой.
Дүүргэгч доторх хортой хольцын тоо, хэмжээг харгалзах баримт бичигт заасан байх ба түүнийг бетон, төмөр бетон бүтээцийг төсөллөх үед бодолцох хэрэгтэй. 
3.14.  Жижиг, том дүүргэгчийн   потенциал урвалжих чадварыг  шалгах хэрэгтэй. Потенциал урвалжих чадвартай  дүүргэгч болон цементийн харилцан үйлчлэлийг бодолцон бетон дотор явагдах өгөршилтөөс хамгаалах дараах арга хэмжээг авах хэрэгтэй. Үүнд:      
-        бетоны найрлагыг сонгохдоо цемент хамгийн бага орох нөхцөлөөр тооцох;
-        азотын исэл (Na2O) 0,6%-иас ихгүй шүлт агуулсан цемент хэрэглэх;
-        эрдэс нэмэлттэй портланд цемент, шааргат портланд цемент, портланд цементийг түлхүү хэрэглэх;
-        ус түлхэх, хий үүсгэх нэмэлтийг бетоны найрлагад оруулах;
-        потенциал урвалжих чанартай  дүүргэгчтэй бетонд натри болон калийн давстай  нэмэлтийг хэрэглэхийг зөвшөөрөхгүй. 
3.15. Бетон хольц зуурахад ус нь MNS3821:85 стандартын шаардлагыг хангасан байна.
3.16.   Идэмхий орчинд ашиглагдах төмөр бетон бүтээцийн бетоны тэсвэршлийг дээшлүүлэхийн тулд бетоны нэвтрүүлэлтийг бууруулах, химийн тэсвэршлийг дээшлүүлэх нэмэлт хэрэглэх, түүнчлэн арматурыг хамгаалахын тулд бетоны хамгаалах чадварыг дээшлүүлэх хэрэгтэй.
Дараахи төмөр бетон бүтээцийн бетоны найрлагад орох барьцалдуулагч, дүүргэгч ба  усны найрлагад хлорын давс байхыг хориглоно. Үүнд:
-        xүчитгэсэн арматуртай;
-        5 ба түүнээс бага голчтой В-I ангийн хүчитгээгүй утсан арматуртай;
-        чийглэг, нойтон горимд ашиглах;
-        автоклаваар  бэхжүүлсэн;
-        цахилгаан зэврэлт явагдах боломжтой;
            Тариурын аргаар (шпириц) шахаж дүүргэх сувагт зориулсан болон угсармал, угсармал-цутгамал бүтээцийн  заадлын уулзварт хэрэглэх бетон хольцын найрлагад хлорын давс  хийхийг хориглоно.
3.17. Идэмхий орчны үйлчлэлд байх төмөр бетон бүтээцийн тооцоог энэ нормын ан цав, ан цавын нээгдэлтийн хязгаарын зөвшөөрөгдөх өргөнд тавигдах шаардлагыг бодолцож "Бетон ба төмөр бетон бүтээц" /БНбД 52-01-10/, "Бетон ба урьдчилан хүчитгээгүй арматуртай төмөр бетон бүтээц" /БД 52-105-10/ норм, дүрмийг баримтална. Энэ тохиолдолд төмөр бетон бүтээцийн ан цав, ан цавын нээгдэлтийн хязгаарын зөвшөөрөгдөх өргөнд тавигдах шаардлагын категорыг бүтээцэд хэрэглэж буй арматурын анги, орчны идэмхий үйлчлэлийн зэргээс хамааруулж авна.
   Хий болон хатуу идэмхий орчинд ашиглагдах бүтээцэд тавигдах шаардлагыг 9 –р хүснэгтэд, шингэн идэмхий орчинд ашиглагдах бүтээцэд тавигдах шаардлагыг 11 –р хүснэгтэд заав.
9 ба 11 –р хүснэгтэд заасан нэмэгдэхгүй ан цавын өргөнийг тодорхойлох үед ачааны үйлчлэлийг дараахь байдлаар зөвшөөрнө. Үүнд:
-        салхины ачааг нормын утгын 30%-аар;
-        краны зам бүр дээр нэг гүүрэн буюу  дүүжин краны ачааг тооцно.
 
Тайлбар: цамхаг хэлбэрийн байгууламж, утааны яндан, өндөр хүчдэлийн тулгуурын тооцоонд салхины ачааг иж бүрэн тооцох шаардлагатай.
 
 
 
 
 
 
 
11-р хүснэгт
 
4; 7; 8*-р хүснэгтийн дагуу орчны идэмхий үйлчлэлийн зэрэг
Шингэн идэмхий орчны үйлчлэлд ажиллах төмөр бетон бүтээцэд тавигдах шаардлага 
Төмөр бетон бүтээцийн ан цав тэсвэрлэлтэд тавигдах категор ба үл нэмэгдэх ба үргэлжлэн нэмэгдэх ан цавын1 зөвшөөрөгдөх өргөн, мм (9-p хүснэгтийг үз)
Хамгаалах бетон үеийн зузаан, мм-ээс багагүй
Арматурын гангийн бүлгээс хамаарсан ус үл нэвтрүүлэлтийн марк, багагүй (9-p хүснэгтийг үз)
I
II
III
I
II
III
Сул идэмхий
 
 
Дунд зэрэг идэмхий
 
 
Их идэмхий
3
0,2(0,15)
 
 
3
0,15(0,1)
 
 
3**
0,15(0,1)
 
3
0,15(0,10)
 
 
3
0,1(0,05)
 
 
2
0,05
 
2
0,1
 
 
      1
-
 
20
 
 
 
30
 
 
 
30
W4
 
 
 
W6
 
 
 
W6
 
 
W6
 
 
 
W6
 
 
 
W6
W6
 
 
 
W6
 
 
 
-
1 -  зураасны дээд талд ан цав тэсвэрлэлийн категор, зураасны доор ан цавын нэмэгдэх (хаалтан дотор), үл нэмэгдэх зөвшөөрөгдөх өргөн.
*- 8 –р хүснэгтийн дагуу идэмхий шингэн орчны зэрэг нь зөвхөн түүхий, хүхэрлэг нефть болон хүхэрлэг мазутын хувьд тооцно.
** -  АТ-IIIC (A400C) ангийн ганд хэрэглэхийг зөвшөөрөхгүй.
Тайлбар: энэ хүснэгтийн шаардлагууд нь газар доорх шугамын төмөр бетон хоолойн төсөллөлтөнд хамаарахгүй.
 
 3.18. Зэврэлтээс үүдсэн эвдрэлийн аюулын зэргээр нь арматурын ганг 3 бүлэгт хуваана (9; 10-p хүснэгтийг үз).
Идэмхий орчинд ашиглагдах урьдчилан хүчитгэсэн бүтээцийн арматурчлалд II бүлгийн арматурыг сонгох нь тохиромжтой.
         3.19. Хий болон хатуу идэмхий орчны үйлчлэлд ажиллах бетоны ус үл нэвтрүүлэлт, арматурын хамгаалах бетон үеийн зузаанд тавих шаардлагыг 10–р хүснэгтэд, шингэн орчны үйлчлэлд ажиллах бетоны ус үл нэвтрүүлэлт, арматурын хамгаалах бетон үеийн зузаанд тавих шаардлагыг 1–р хүснэгтэд тус тус үзүүлэв.
          3.20. Хүнд, хөнгөн бетонон хавиргат болон ханын хавтангийн арматур хамгаалах бетон үеийн зузааныг хийн орчны үйлчлэлийн сул, дунд зэрэг идэмхий зэрэгтэй  үед 15 мм, их зэрэгтэй үед 20 мм-ээр тус тус авна.
Цутгамал бүтээцийн хувьд арматур хамгаалах бетон үеийн зузааныг дээрхээс 5 мм илүү авна.
Ан цав тэсвэршлийн 2-р категорийн урьдчилан хүчитгэсэн төмөр бетон бүтээцийн хувьд арматурын хамгаалах бетон үеийн зузаан 10 мм ихсэхэд ан цавын үргэлжлэхгүй нээгдэлтийн өргөнийг 0,05 мм ба түүнээс илүү авч болно.
           3.21.  Идэмхий үйлчлэлийн сул болон дунд зэргийн орчинд ажиллах цайрдсан арматуртай бүтээцийн арматур хамгаалах бетон үеийн зузааныг дээрхээс 5 мм-ээр багасгаж, бетоны ус үл нэвтрүүлэлтийг нэг шат дээшлүүлнэ. Энэ үед бетоны ус үл нэвтрүүлэлтийн марк нь W4 багагүй байна.
3.22. 3–р категорийн ан цав тэсвэрлэлтийн бүтээцэд В-I, Bp-I ангийн 4 мм-ээс бага голчтой арматур хэрэглэхийг хориглоно.
2.23. Идэмхий орчинд ашиглах барилгын урьдчилан хүчитгэсэн бүтээцийг бетон бэхэжсэний дараа  арматурыг хүчитгэх арга (бетонд нь хүчитгэх)-аар үйлдвэрлэхийг хориглоно.
3.24. Урьдчилсан хүчитгэсэн төмөр бетон бүтээцэд хэрэглэх  канатын гадна үеийн  утасны голч нь 2,5 мм-ээс, дотор үеийн утасны голч нь 2,0 мм-ээс тус тус бага байж болохгүй.
3.25. Хөнгөн бетоноор хийсэн бетон, төмөр бетон бүтээцийг ус үл нэвтрүүлэлтээр, 10 ба 11-р хүснэгтийн шаардлагыг хангасан нөхцөлд идэмхий орчинд хэрэглэхийг зөвшөөрнө.
        3.26. Эзлэхүүнээрээ 14%-иас их ус шингээх сүвэрхэг дүүргэгчтэй хөнгөн бетоноор хийсэн даацын бүтээцийг идэмхий орчинд хэрэглэхийг хориглоно.
        3.27. Хий, хатуу идэмхий орчинд үйлдвэрлэл явуулахад зориулсан барилгад  хөнгөн болон сийрмэг бетоноор хийх хашлага бүтээцийг 12-р хүснэгтэд заасан шаардлагыг хангасан байвал зохино.
        3.28. Армоцементээр хийсэн бүтээцийг сул идэмхий, хий болон хатуу идэмхий орчинд хэрэглэхийг зөвшөөрнө. Хийн орчинд бүтээцийн арматур хамгаалах бетон үеийн зузаан 4 мм-ээс багагүй, бетоны ус шингээлт нь 8%-иас ихгүй, торны арматур болон утсан арматурыг 30 мкм –ээс багагүй зузаан цайран бүрхүүлтэй хийх эсвэл бүтээцийн гадаргыг III бүлгийн лак-будган бүрхүүлээр хамгаалах хэрэгтэй. Хатуу идэмхий орчинд ажиллах бүтээцийн хувьд дээр заасан арга хэмжээтэй хамт арматурын болон бүтээцийн гадаргууг нэгэн зэрэг хамгаалах нэмэлт арга хэмжээ авна.
3.29. Хамгаалалтын бүрхүүлгүй холбогч эдлэхүүний ган суулгах нарийвчийг бетондох үед хамгаалалтын бетон үеийн зузаан ба  ус үл нэвтрүүлэлтийн маркийг тухайн бетонд тавигдах шаардлагад харгалзуулан авна.            
 
12-р хүснэгт
 
 
Өрөөн дэх орчны идэмхий үйлчлэлийн зэрэг
Хашлага бүтээцийн хамгаалалтад тавигдах шаардлага
Хөнгөн бетон (нягт болон сүвэрхэг)
   Автоклавд бэхжүүлсэн, цемент 
   болон холимог  
   барьцалдуулагчтай хөндийт
   бетон
 
Сул идэмхий
Идэмхий орчин үйлчлэх талаас нь хүнд эсвэл даацын хөнгөн бетоноор тусгаарлалтын үе хийсэн үед тухайн бүтээцийг хэрэглэхийг зөвшөөрнө
Арматурыг тусгай бүрхүүлээр эсвэл бетоны гадаргууг уур тусгаарлах лак-будгаар будсан үед уг бүтээцийг хэрэглэхийг зөвшөөрнө
 
Дунд зэрэг идэмхий
Идэмхий орчин үйлчлэх талаас нь хүнд эсвэл лак- будгаар будсан даацын хөнгөн бетоноор хийсэн тусгаарлалтын үетэй үед тухайн бүтээцийг хэрэглэхийг зөвшөөрнө
 
 
Хэрэглэхийг
зөвшөөрөхгүй
Их идэмхий
Хэрэглэхийг зөвшөөрөхгүй
Хэрэглэхийг
Зөвшөөрөхгүй
 
Тайлбар: 1. Хүнд эсвэл хөнгөн бетоноор хийсэн тусгаарлалтын үеийн ус үл нэвтрүүлэлтийн марк нь 10–р хүснэгтийн шаардлага хангасан байх ёстой.
2. Барилга байгууламж доторх өрөө, чийгтэй ба нойтон горимтой эсвэл нүүрс хүчлийн хийтэй байвал түүнийг идэмхий орчинтой гэж үзнэ. Ийм орчинд лак- будаг түрхээгүй хөнгөн бетон эсвэл сул идэмхий орчноос хамгаалттай хөндийт бетоныг хэрэглэж болно. Бүрхүүлийн бүлгийг 13–р хүснэгтэд үзүүлэв.   
 
      БЕТОН, ТӨМӨР БЕТОН БҮТЭЭЦИЙН ГАДАРГУУГ
ЗЭВРЭЛТЭЭС ХАМГААЛАХ
 
3.30. Орчны идэмхий үйлчлэлийн зэрэг ба  төрлөөс хамааруулан бүтээцийн гадаргуун хамгаалалтыг 13–р хүснэгтэд зааснаар тогтоох хэрэгтэй.
3.31. Бүтээцийн зураг төслийг зохиоход дараахи хамгаалалтын бүрхүүлээс сонгох хэрэгтэй. Үүнд: 
-        лак- будгаар будах: хий болон хатуу орчны үйлчлэлийн үед;
-        лак-будгаар зузаан шавах: хамгаалалтын бүрхүүл нь шингэн болон хатуу идэмхий орчинтой шууд харьцах үед;
-        наамал бүрхүүл: хөрсний нойтон идэмхий орчны ус өнгөлгөөний бүрхүүлийг нэвтлэхгүй байхаар гүйцэтгэнэ;
-        өнгөлөх бүрхүүл: хөрсний нойтон идэмхий орчны ус өнгөлгөө бүрхүүлд механик эвдрэл бий болгохоос хамгаалж плимербетон зэрэг материалаар гүйцэтгэх;
-        химийн тэсвэртэй материалаар нэвчүүлэх: хөрсөн дэх шингэн идэмхий орчин бүтээцэд үйлчлэх үед;
-        гидрофобизаци–хөрсний ус болон хурын усанд  үе үе нордог болон хөлрөлт бий болдог гадаргууд лак-будган бүрхүүл хийхийн өмнөх хөрсжүүлэг тавих бэлтгэл болгож гүйцэтгэх;
-        биоцит материал түрхэх: хүчил ялгаруулагч бактер болон мөөгөнцөр үйлчлэх үед;  
3.32. Хамгаалах чанараас нь хамааруулж лак-будган бүрхүүлийг дөрвөн бүлэгт хуваана (хамгаалах чадвар нь нэгээс дөрөв хүртэл дээшилнэ).
Төмөр бетон бүтээцийн гадаргууг хамгаалахад ашигладаг лак-будган  материалыг лавлах хавсралтын  3–р хүснэгтэнд үзүүлэв.
Хэв гажилтад орохдоо 9, 11–р хүснэгтэд заасан хязгаарт багтах ан цав үүсгэх бүтээцэд ан цавд тэсвэртэй лак-будган бүрхүүл хэрэглэнэ.
Шингэн идэмхий орчинтой харьцах төмөр бетон бүтээцийн гадаргыг хамгаалахад зориулсан лак-будган зузаан шаваасын нэр төрлийг хавсралтын 4-р хүснэгтэнд үзүүлэв. Шингэн органик орчинд (масло, нефтийн бүтээгдэхүүн, уусгагчууд) битум дээр суурилсан лак- будган бүрхүүл ба хуйлмал, хуудсан түүнчлэн гермит материалуудыг хэрэглэхийг хориглоно.
Зэврэлтээс  хамгаалах бүх материал нь чанарын баталгаажуулалттай байна.
3.33. Байгууламжийн бетон, төмөр бетон суурийн улыг  идэмхий орчинд тэсвэртэй материалаар тусгаарлавал зохино.
3.34. Хөрсний идэмхий үйлчлэлтэй устай эсвэл хөрстэй харьцах газар доорх бетон, төмөр бетон бүтээцийн хажуу гадаргууг хамгаалах аргыг  5-р хавсралтад заав.
Халуун саруудын дундаж температур нь 25°С-аас дээш болон агаарын харьцангуй чийгшил 40%-иас бага байх бүс нутгийн газрын хөрсөн дэх усанд уусах давсны хэмжээ 1%-иас их үед суурийн бүх гадаргууд ус тусгаарлалт хийх шаардлагатай.  
 
13-р хүснэгт
 
 
Орчин
Орчны идэмхий үйлчлэлийн зэрэг
Бүрхүүлийн бүлэг (хүртвэрт), бүрхүүлийн зузаан1(зураасны доор),  мм
Лак- будаг
Наамал
Өнгөлөх
ердийн
зузаан
 
Хийн болон хатуу
Сул идэмхий
I*, II*
------------- 
0,1-0,15
-
-
-
Дунд зэрэг идэмхий
III**
------------- 
0,15-0,2
-
-
-
Их идэмхий
IV
--------------
0,2-0,25
-
-
-
 
шингэн
Сул идэмхий
-
II
--------------
1,0-1,5
-
II
Дунд зэрэг ид.
-
III
--------------
1,5-2,5
III-IV
III
Их идэмхий
-
IV
------------- 
2,3-5,0
IV
IV
1- Бүрхүүлийн зузаанд бүрхүүлийн бүх материал эд анги хамаарна.
*- I, II бүлгийн бүрхүүлийг, будаж өнгөлөхөөс бусад шаардлагаар хийнэ.
** - III бүлгийн бүрхүүлийг, В бүлгийн хий, тасалгааны чийглэг болон нойтон горимд түүнчлэн хөнгөн болон үүрлэг бетоноор хийсэн хашлага бүтээцийн дотор талын гадрагууг хамгаалахад тус тус хэрэглэнэ. 
 
3.35. Метал багана, тоног төхөөрөмжийн доорх бетон, төмөр бетон суурь түүнчлэн шалан дээр тулж байх бусад бүтээцийн гадаргуун хэсэг идэмхий шингэн орчинд байвал шалны түвшнээс 300 мм-ээс багагүй өндөрт химийн тэсвэртэй материалаар хамгаална. Суурин дээр дунд болон их идэмхий үйлчлэлийн зэрэгтэй шингэн гоождог хэсэгт тосгуур хийх шаардлагатай. Бүтээцийн гадаргуу дээр идэмхий үйлчлэлтэй шингэн асгарах болон цацагдах хэсэгт наамал буюу өнгөлөх зэрэг бусад тохиромжтой аргаар нэмэлт хамгаалалт хийнэ. 
3.36. Бетон, төмөр бетонд идэмхий үйлчлэлтэй шингэнийг газар доогуур тээвэрлэх шугам сүлжээний хоолойг байнга хянаж байх шаардлагатай бөгөөд үзлэгийн худгийг шуудуу, суваг, хонгилд заавал төлөвлөнө. Идэмхий үйлчлэлтэй шингэнийг зайлуулах бохир усны суваг, хог баригч нүх, цуглуулагчийг барилгын багана, хана, тоног төхөөрөмжийн сууриас 1 м-ээс багагүй зайд  байлгана.
3.37.  Цохих болон доргиож ачаалах гадсан суурийн гадаргууг бат бэх бүрхүүлээр хучих эсвэл хамгаалах шинж чанартай нэвчүүлэгчээр хамгаална.
 Ийм гадсан суурийн бетоны ус үл нэвтрүүлэлтийн марк нь W6-аас багагүй байна.  Гадсан суурийн гадаргууг лак, будгаар будах эсвэл нэвчүүлэх замаар хамгаалсан бол бүрхүүлийн тогтцыг туршилтаар шалгана.
3.38. Гадаргууг нь хамгаалахад түвэгтэй бүтээцийн (өрмийн дүүргэмэл гадас, хөрсөнд ханалах аргаар гүйцэтгэх бүтээц г.м) хувьд бетоны найрлага сонгох цемент, дүүргэгчйин тусгай төрлүүд болон бетоны тэсвэршлийг нэмэгдүүлэх нэмэлт гэх мэт анхны хамгаалалт хэрэглэх хэрэгтэй.
3.39. Хашлага бүтээцийн хэв гажилтын заадсанд цайрдсан ган, зэвэрдэггүй ган, (гуммированной) ган, полиизобутиленбусад материалаар хийж  химийн тогтвортой шаваасан дээр нягт бэхэлж суулгана. Хэв гажилтын заадлаар идэмхий хий, шингэн орчин нэвтрэхгүй байх нөхцөлийг хангавал зохино. Заадал ба уулзварыг, гермит болон бусад төрлийн дүүргэгч, чигжих материал ажиглан маш нягт гүйцэтгэвэл зохино.
3.40. Төмөр бетон бүтээцийн бетондоогүй ган ба метал суулгах нарийвийг  зэврэлтээс хамгаалахад дараах технологиос сонгож төсөллөвөл зохино. Үүнд:
-          идэмхий бус ба сул идэмхий орчинтой хуурай буюу хэвийн чийгтэй өрөө тасалгаанд байх бүтээцэд лак-будгаар будах (хавсралтын 3-р хүснэгтийн дагуу);
-          идэмхий бус ба сул идэмхий орчинтой чийгтэй буюу нойтон өрөө тасалгаанд байх бүтээцэд цайр буюу хөнгөн цагаан бүрхүүл; 
-          дунд болон их идэмхий үйлчлэлтэй орчинд нийлмэл (металаар бүрээд лак-будган нэмэлт хамгаалалт хийх) бүрхүүл.
Төмөр бетон бүтээцийн ган суулгах нарийвчийн ширээсээр холбогдсон хэсэгт хамгаалалтын бүрхүүлгүй байхыг зөвшөөрнө.
3.41.  Хурын ус, агаарын чийг,  хөлрөлт, үйлдвэрийн усны үйлчлэлд байнга орж байдаг гадна хашлага ханын уулзварын ган суулгах нарийвчийг орчны идэмхий үйлчлэлийн зэргээс үл хамааруулан   метал буюу нийлмэл бүрхүүлээр хамгаална.
3.42. Орчны идэмхий үйлчлэлийн зэргээс үл хамааруулан гүйцэтгэсэн ган суулгах нарийвчийн  будаг-лакан бүрхүүлийг ашиглалтын явцад дахин шинэчлэх, будах бүрэн боломжтой байх ёстой.
3.43.   Их идэмхий зэрэгтэй орчинд ажиллах бүтээцийн бетондоогүй ган суулгах  нарийвчийн нийлмэл бүрхүүлийг (цайр, хөнгөн цагаан, будаг-лак) шаардлага хангахгүй гэж үзвэл  ган суулгах нарийвчийг тэрхүү орчинд химийн тэсвэртэй гангаар хийх хэрэгтэй.  
3.44.  Автоклавын нөхцөлд ажиллах ган суулгах нарийвч хөнгөн цагаанаар бүрхэж хамгаалахаар зурагт тусгавал зохино.
Хүхэрийн хий, хүхэрт ус төрөгч агуулсан идэмхий хийн орчинд байх төмөр бетон бүтээцийн ган нарийвчийг хөнгөнцагаанаар бүрхэж хамгаална. Хөнгөн цагаан бүрхүүлийн бетонтой харьцах хэсэгт нэмэлт хамгаалалт хийх хэрэгтэй.
3.45.  Нийлмэл бүрхүүлийн (хөнгөн цагаан ба цайр, будаг-лак) зузаан нь 120 мкм-ээс багагүй байна.
Цайран хучлагыг халуун аргаар хийвэл зузаан нь 50 мкм-ээс, гальваник аргаар хийвэл 30 мкм-ээс багагүй байна.
Тайлбар: 120 мкм-ээс илүү зузаан хөнгөн цагаан бүрхүүлтэй ган суулгах нарийвчийг ширээх бол ширээлт  хийх хэсгийн хөнгөн цагаан бүрхүүлийг хуулж авна.
3.46.  Бетон, төмөр бетон бүтээцийг зэврэлтээс хамгаалах талаар энэ нормд заасан арга хэмжээг хэрэглэх боломжгүй бол химийн тэсвэртэй бетон–полимер бетон, хүчилд тэсвэртэй бетоныг хэрэглэнэ.
 
 
 
 
 
 
 
ШАЛ
 
3.47. Шалан дээрх шингэн орчны үйлчлэлийн эрчим болон энэ орчны идэмхий үйлчлэлийн зэргээс хамааруулан шалны ус тусгаарлалтыг сонгож авна.
 
Шингэн орчны үйлчлэлийн бага эрчимтэй, сул идэмхий үйлчлэлийн зэрэгтэй бол шалны тусгаарлалтыг будгаар хийнэ.
 
Шингэн орчны үйлчлэлийн дунд болон их эрчим, сул идэмхий үйлчлэлийн зэрэгтэй эсвэл шингэн орчны үйлчлэлийн бага эрчимтэй, дунд зэрэг болон их идэмхий зэрэгтэй үйлчлэлийн үед хуйлмал материал буюу хуудсан полимерийг битумээр нааж тусгаарлах хэрэгтэй.
 
Шингэн орчны үйлчлэлийн их эрчимтэй, их идэмхий үйлчлэлийн зэрэгтэй үед хүчлэсэн наамал тусгаарлалт хэрэглэнэ. Үйлдвэрийн ашигласан ус урсгах суваг, шуудууны доод талын хүчитгэсэн наамал тусгаарлалтын өргөнийг сувгийн ёроолын өргөнөөс тал тал руу нь 1 м нэмж өгнө.
 
Шалны хамгаалалтанд зориулсан материалыг хавсралтын 6; 7 –р хүснэгтэнд үзүүлэв. Шалнаас угаалгын ус, технологийн идэмхий шингэнийг зайлуулах гаргалгаанд зориулсан сувгийн шулуун хэсгийг аль болохоор урт гаргаж, сувагт засвар болон үзлэг хийх  боломжтойгоор төсөллөнө.
3.48. Үйлчлэлийн дунд, их эрчимтэй ба дунд, их идэмхий орчинд  хөрсөн дээр шал төсөллөхөд шалны дэвсгэрийн доор хөрсний ус байх, мөн усны түвшнээс үл хамааруулан тусгаарлалт нэмж өгвөл зохино.
3.49. Шалны түвшинд болон түүнээс дээш байрлах тоног төхөөрөмжийн  суурийг шалтай  хамтад нь нэг бүтээц болгон төсөллөх бөгөөд нийтэд нь нэг ус тусгаарлалт хийнэ. Шалны бүрэн бүтэн байдлыг хадгалахын тулд шалны заадсанд конпенсатор үүсгэхгүй байх арга хэмжээг авна.
 
УТААНЫ, ХИЙ-УТААНЫ ЯНДАН, АГААР СЭЛГЭЛТ, АРИУТГАХ ТАТУУРГЫН  ХООЛОЙ, ЭЗЛЭХҮҮНТ БАЙГУУЛАМЖ  БОЛОН ТЕХНОЛОГИЙН ДАМЖУУЛАХ ХООЛОЙ
 
3.50.  Дотроо идэмхий хийн орчинтой төмөр бетон хоолойд В30 ангиас өндөр бат бэхтэй, F200-гаас багагүй маркын хүйтэн тэсвэрлэлттэй, W8-аас багагүй маркийн ус үл нэвтрүүлэлттэй  бетоноор төсөллөнө. 
3.51.  Утааны ба хий-утааны яндангийн төмөр бетон их бие, хүхрийн нэгдэл агуулсан идэмхий хийн үйлчлэлтэй ариутгах татуургын хоолойг цутгахад сульфатат тэсвэртэй буюу эрдэс нэмэлттэй сульфатад тэсвэртэй портландцемент хэрэглэнэ. Эрдэс нэмэлттэй сульфатад тэсвэртэй портланд цементийн клинкер буюу доторх гурван кальцат алюмнат (С3А)-ийн хэмжээ нь 7%-иас хэтрэхгүй байх ёстой.
3.52.  Идэмхий орчинд ажиллах төмөр бетон хоолой цутгах бетоны дүүргэгчид  оргилмол чулуулгаас бэлдсэн ширхэглэсэн дайрга ба кварцын болон хээрийн жоншны элс хэрэглэвэл зохино. Ариутгах татуургын төмөр бетон хоолой цутгахад энэхүү нормын 3.13-д заасан шаардлагыг хангах карбонатын дүүргэгч хэрэглэх хэрэгтэй. 
3.53.  Утааны болон хий-утааны төмөр бетон яндангийн их биеийн дотор тал ба гадна талын  80°С хүртэл халах гадаргуун хэсгийн хамгаалалтыг орчны идэмхий үйлчлэлийн зэргээс хамааруулан 13–р хүснэгт, 3-р хавсралт (лавлах)-ын дагуу лак-будгаар будна.
3.54.  Цанталт үүсэж болох төмөр бетон яндангийн суурийн  дотор талыг түрхлэгээр хамгаалахаас гадна доторлогооны дотроос нь шахах ажиллагаатай төхөөрөмж бүхий наамал хамгаалалтаар хамгаална.
Их идэмхий үйлчлэлтэй орчинд ажиллах ариутгах татуургын төмөр бетон хоолойн дотор талд полиэтиленээр хийсэн гэр (чихoл) хоолой тавьж хамгаална.
3.55.  Утааны янданг доторлоход хүчилд тэсвэртэй тоосго, шавар, шаваас, зуурмагтайгаар хэрэглэнэ. Хийн утааны яндангийн доторлогоонд хүчилд тэсвэртэй тоосго болон шаваасыг хэрэглэнэ.
Агаар сэлгэлтийн төмөр бетон яндангийн доторлогоонд хүчилд тэсвэртэй  керамик  тоосго, полимер болон хүчилд тэсвэртэй шаваас хэрэглэнэ.
3.56. Яндан болон хий дамжуулах хоолойн суурийн гадна гадаргууг хамгаалахад газар доорх бүтээцийг зэврэлтээс хамгаалах шаардлагатай уялдуулж хийнэ.
3.57.   Эзлэхүүнт байгууламж ба  газар доорх дамжуулах хоолойн шингэн орчны идэмхий үйлчлэлийн зэргийг 5; 8–р хүснэгтийн дагуу тодорхойлно.
 
Газрын тос, газрын тосны бүтээгдэхүүн хадгалах босоо ба хэвтээ ган цилиндр сав (резервуар)- ны ёроол, дотор ханын гадаргууд түүхий газрын тос болон мазутыг дунд зэрэг идэмхий үйлчлэлээр, мазут, дизелийн түлш, керосиныг сул идэмхий үйлчлэлээр тооцно.
 
3.58. Идэмхий үйлчлэлийн орчны зэргээс хамааруулан эзлэхүүнт сав, байгууламжийн төмөр бетон бүтээцэд тавигдах шаардлагыг 11-р хүснэгтэд заав.
 
Газрын тос, газрын тосны бүтээгдэхүүн хадгалах босоо ба хэвтээ ган цилиндр байгууламжинд хэрэглэх бетоны  ус үл нэвтрүүлэлтийн марк W8 –аас багагүй байна. 
 
3.59. Босоо ба хэвтээ ган цилиндр байгууламжийн бүтээцийн дотор талыг зэврэлтээс хамгаалах аргуудыг 13-р хүснэгт, 4-р хавсралтаас  авна.
 
3.60.  Хөрсөнд суулгасан босоо ба хэвтээ цилиндр байгууламжуудын төмөр бетоны гадаргууд хөрсний чийг хүрэхгүй байхаар тусгаарлалт хийнэ. 
 
3.61.   Газар доорхи төмөр бетон хоолойг зэврэлтээс хамгаалахад, хөрсний ус хлорт нэгдэлтэй ( MNS ISO 11047:2001) буюу түүний агууламж дараахи хэмжээнд (мг/л-ээр) байвал   цахилгаан-химийн аргыг хэрэглэнэ. Үүнд:
 
-  доргионт усан шахуургат хоолойны хувьд........................... 500 –аас их;
-  ган зүрхэвчтэй төмөр бетон хоолой:
хамгаалалтын бетон үеийн ус үл нэвтрүүлэлтийн марк W4,
ан цавын нээгдэлтийн зөвшөөрөгдөх өргөн 0,1 үед................" 300;
-     хамгаалах үеийн ус үл нэвтрүүлэлтийн марк нь W4,
  ан цавын нээгдэлтийн зөвшөөрөгдөх өргөн 0,2 үед.................." 150;
Цахилгаан химийн хамгаалалтыг төсөллөх үед төмөр бетон дамжуулах шугам хоолойн металын цахилгаан дамжуулалтыг тасралтгүй хангах арга хэмжээг авах хэрэгтэй.
 
 
ТӨМӨР БЕТОН БҮТЭЭЦИЙГ ЦАХИЛГААНЫ ЗЭВРЭЛТЭЭС
ХАМГААЛАХ ОНЦЛОГ
 
3.62.  Дараахи нөхцөлд цахилгааны зэврэлтээс хамгаалах ажлыг гүйцэтгэнэ.
Үүнд: тогтмол гүйдлийн тоног төхөөрөмжөөс сарнисан гүйдэл байх үед:
 
-        электролиз салбарын гэдгийг юу гэж ойлгох юм бэ?? Ямар салбар гэх юм?Засах??барилга байгууламжийн төмөр бетон бүтээцэд;
-        тогтмол гүйдлийн рельсэн зам тээврийн төмөр бетон дэр ба бусад эдлэхүүнд;
-        тогтмол гүйдлийн үүсгүүрийн нөлөөний хүрээнд байрлах дамжуулах хоолой,  
-        цуглуулагч, суурь зэрэг болон газар доорх урт барилга байгууламжид;
-        хувьсах гүйдлийн газардуулгын төхөөрөмж болгон ашиглах төмөр бетон бүтээц.
 
3.63.  Сарнисан  гүйдлийн улмаас үүсэх зэврэлтийн аюулыг арматур-бетоны потенциалын хэмжээ  эсвэл арматураас алдагдах гүйдлийн нягтаар тодорхойлно. Сарнисан гүйдлээс үүсэх зэврэлтийн аюулын үзүүлэлтийг 14-р хүснэгтэнд үзүүлсэн.
 
3.64.  Электролизийн салбарын Ямар салбар гэх юм?Засах??барилга байгууламжийн төмөр бетон бүтээц ба тогтмол гүйдлийн рельсэн зам тээврийн төмөр бетон бүтээцийн төлөв байдал аюултай байвал эдгээр бүтээцэд цахилгаан зэврэлтээс хамгаалах арга хэмжээг заавал авна. 
Үүсгүүрийн тогтмол гүйдлийн талбайд байрлах газар доорх төмөр бетон бүтээцийн цахилгааны зэврэлтийн аюул, түүнийг цахилгааны зэврэлтээс хамгаалах шаардлагыг тооцоогоор эсвэл хөрсөн дэх болон ойролцоо орших ижил төстэй бүтээц дээрх сарнисан гүйдлийн хүчдэлийг хэмжих замаар тогтоох ёстой.
 
3.65. Үйлдвэрийн давтамжтай хувьсах гүйдлийн нөлөөгөөр газардуулгын төхөөрөмжөөр ашиглах бүтээцийн зэврэлтийн аюулыг газар доорх бүтээцийн арматурын гадаруугаас хөрсөнд 10 мА/дм2-аас их алдагдах гүйдлийн нягтаар тодорхойлно.
 
3.66. Сарнисан гүйдлээс үүсэх зэврэлтээс төмөр бетон бүтээцийг хамгаалах аргыг дараах бүлэг болгоно. Үүнд:
 
I  -  сарнисан гүйдлийн үүсгүүр дээр алдагдах  гүйдлийг хязгаарлах арга;
II -  төмөр бетон бүтээцэд идэвхигүй хамгаалалт хийх арга;
III-  төмөр бетон бүтээцэд идэвхгүй хамгаалалт хийх боломжгүй, хийсэн ч хангалтгүй тохиолдолд (цахилгаан химийн) идэвхтэй хамгаалалт хийх.
 
Электролизийн салбарын барилга байгууламжийн төмөр бетон бүтээц, тогтмол гүйдлийн рельсэн тээврийн байгууламжийг төсөллөх үед цахилгааны зэврэлтээс хамгаалах  I, II бүлгийн аргыг хэрэглэх хэрэгтэй.
 
3.67. Тогтмол гүйдлийн рельсэн тээврийн байгууламж, электролизийн салбарын барилга байгууламжийн төмөр бетон бүтээцийн  идэвхгүй хамгаалалтад дараах шаардлагыг баримтална. Үүнд:
-  бетоны ус үл нэвтрүүлэлтийн марк нь W6-аас багагүй байх;
-  бетоны цахилгааны эсэргүүцлийг бууруулах түүн дотор гангийн зэврэлтийг бууруулах, нэмэлттэй бетоныг  хэрэглэхгүй байх;
-  хамгаалах бетон үеийн зузаан 20 мм-ээс,  тулгуурын торон арматур хүртэлх зай  16 мм-ээс тус тус багагүй байх;
-  ан цавын нээгдэлтийн хязгаарын өргөн урьдчилан хүчитгэсэн бүтээцэд 0,1 мм, ердийн бүтээцэд 0,2 мм байна. 
 
14-р хүснэгт
 
 
Бүтээц
 
Барилга байгууламж
Анод ба тэмдэг солих бүсийн цахилгаан коррозын аюулын үндсэн үзүүлэлтүүд1
Зэс-сульфатын элект-родын харьцаагаар арматур-бетоны потенциал, B
Арматураас алдагдах гүйдлийн нягт, мА/дм2
 
Газар доорх
Хөрсний усан дахь СI-ийн агуулга 0,2* г/л хүртэл байхад 3.62 –д заасны дагуу
 
0,5 –аас илүү
 
 
0,6-аас илүү
 
Газар дээрх
Хайлшын электролизийн салбар, үйлдвэрийн рельсэн тээврийн байгууламж
 
Усан уусмалын электролизын салбар
 
0,5 аас илүү
 
 
 
 
0,0–аас илүү
 
 
0,6 аас илүү
 
 
 
 
0,6 аас илүү
1 – ан цавын нээгдэлтийн өргөн 3.67-д зааснаас бага бүтээцийн арматурыг бетоноор хамгаалах нөхцөлийн бодит шилжүүлсэн үзүүлэлт. Ан цавын нээгдэлтийн өргөн 3.67-д зааснаас их байх бүтээцийн хувьд цахилгааны коррозын аюулын үзүүлэлтийг MNS ISO 11047:2001-ийн дагуу авна.
*- хөрсний усан дахь хлорын ионы агуулгыг MNS ISO 11047:2001-тэй уялдуулж авна.  
 
3.68. Тогтмол үүсгүүрийн талбайд байрлах бүтээцийн бетонд хлорын давс нэмэхийг, SD490, А500 (АТ-IV), A600 (AT-V), A700 (AT-VI), A600(A-V), A700(AVI) ангийн арматуртай урьдчилсан хүчитгэсэн бүтээцийн бетонд хлорын давс нитрат, нитритийн нэмэлт хэрэглэхийг хориглоно.
3.69. Электролизийн салбарын барилга байгууламжийн бүтээц эдлэхүүнийг цахилгааны зэврэлтээс  хамгаалж дараахи арга хэмжээ авна. Үүнд:                                                                                       
-  төмөр бетон хучилт ба төмөр бетон тавцан түүнчлэн газар доорхи төмөр бетон бүтээцэд электролизийн үйлчилгээ  гүйцэтгэгчдэд зориулж цахилгаан тусгаарлах заадал  гаргах;
-  цахилгаан тоног төхөөрөмж суурилах (тулгуур, электролизерийн доорхи суурь ба дамнуруу, шон болон электролизертэй холбогдсон тоноглолын доод суурь ба тулгуур дамнуруу г.м) хэсгийн электролизийн усан уусмалд өртөх бүтээц эдлэхүүнийг полимер бетоноор хийх;
-  бүтээц эдлэхүүний, уусмалд норж угаагдах хэсгийг саравч босгох, бүрэх мэтээр хамгаалах;
-  газар доор орших бүтээцийг цахилгааны зэврэлтээс хамгаалахын тулд будаг болон түрхлэгэн бүрхүүлээр бүрэх;
-  электролизийн усан уусмалд өртөх усны суваг ба ховилийг түүнчлэн электролизер байрлах суурийг газрын түвшинд болон газрын түвшнээс доош байрлуулах үед гангаар арматурчилахыг хориглоно.
3.70.  Рельсэн замтай тээврийн (цахилгаан галт тэрэг, метро г.м) хэрэгсэлийн төмөр бетон бүтээцийг цахилгааны зэврэлтээс хамгаалахын тулд 10000 Ом-оос багагүй цахилгааны эсэргүүцлийг даах цахилгааныг тугаарлагч эд анги тоног хэрэгслийг (газардуулгын холбоос, сүлжээний тулгуур ба сүлжээний шугамыг гүүр ба дээд тавцан, тоннелийн бүтээц эдлэхүүнтэй холбох эд анги) ашиглах хэрэгтэй.
3.71. Төмөр бетон бүтээц эдлэхүүнийг газардуулгын хэрэгсэл болгож ашиглахын тулд уг бүтээц эдлэхүүний (ган торгоовч, тууш арматур г.м) болон угсралтын арматурыг сүлжээний үл тасрах шугам болгон ширээж холбоно. Энэ тохиолдолд барилгын бүтээцийн тооцооны бүдүүвчийг өөрчлөхийг хориглоно.
2.72.  Дунд зэрэг, их идэмхий орчинд орших төмөр бетон суурийг түүнчлэн тогтмол гүйдлийн тоног төхөөрөмжийн хувьд төмөр бетон бүтээцийг газардуулга болгон ашиглахыг хориглоно.  
   15-р хүснэгт
 
Бүтээцийн ашиглалтын нөхцөл
Модон бүтээц эдлэхүүн түүний элементүүд
Чийглэг байдал
Барилга доторх чийгийн горим (зураасны дээгүүр), БНбД /23 02-09/-ээр тогтоосон чийгшилийн бүстэй (зураасны доогуур) байхад биологийн идэмхий үйлчлэлийн зэрэг
Хуурай, хэвийн
Чийгтэй, нойтон
Хуурай, хэвийн
Чийгтэй
Барилга дотор эсвэл саравчинд
Даацын бүтээц, эдлэхүүн, эд анги (холбоос дам нуруу, хөндөл, хамар хана ба хана, дүүжин тааз, г.м)
Хийн орчинд
Идэмхий бус
Сул идэмхий
Тулгуур бүтээцийн эдлэхүүнтэй нийлж зөрөх өөр материалаар (тулгаар бүтээцийн материалаас) хийсэн модон шал түүний дэр мод, цонх хаалганы хайрцаг, хаяавч болон хашлага хана г.м
 
Улирлаар хөлдөж гэсэж байдаг
Дунд зэрэг
идэмхий
 
Даацын бүтээц түүний эдлэхүүн, холбоос дам нуруу ба хөндөл, хашлага бүтээц
Хөлрөлтийн чийг
Дунд зэрэг
идэмхий
 
Хучилтын хавтан ба хашлага ханын бүтээц, эдлэхүүн
Хөлрөлтийн чийг
Их идэмхий
 
Задгай агаарт
Барилга байгууламжийн ил байх дээвэр, гүүрний тавцан
Хур бороо, цас
Дунд зэрэг идэмхий
 
Цахилгаан дамжуулах шугамын тулгуур, шон, гадсан суурь ба гүүрийн эд анги
Хөрсөнд орших хэсэг
Их идэмхий
 
Усны эргийн байгууламж, градирн, гүүрийн эд анги
Улирлаар өөрчлөгдөх түвшний норж хатах хэсэг
"
 
 
4. МОДОН БҮТЭЭЦ
 
4.1. Модон бүтээцэд идэмхий үйлчлэл биологийн зэврэлт үүсгэх, модыг эвддэг мөөг, хөгц түүнчлэн химийн идэмхий орчин, хий, шингэн, хатуу бодисын бий болгодог идэмхий нөлөөллийг 4-р бүлэгт авч үзнэ.
4.2. Биологийн идэмхий үйлчлэлийн зэргийг 15-р хүснэгтээр үзүүлэв. Модон бүтээцэд нөлөөлөх хийн үйлчлэлээс идэмхий байдлын зэргийг 16-р, хатуу бодисын идэмхийн зэргийг 17-р, органик бус шингэний нөлөөллийг 18-р, органик шингэний нөлөөллийн зэргийг 19-р хүснэгтээр тус тус үзүүлэв.
4.3. Идэмхий үйлчлэлийн дунд болон их зэрэгтэй химийн орчинд ашиглагдах модон бүтээцийг төсөллөх үед биологийн үйлчлэлийг тооцохгүй байж болно.
4.4.  Барилга байгууламжийн бүтээцлэлийн шийдэл түүний эдэлгээ ашиглалтын болон өмхрөлтийн нөхцөл байдлыг тогтмол (графикт хугацаанд нь) ажиглаж үзэж байх нөхцөлийг мөн хамгаалах бүрхүүлийг шинэчлэх боломжийг хангасан байвал зохино.
4.5. Идэмхий үйлчлэлийн дунд болон их зэрэгтэй химийн орчинд өндөр зэрэг бүхий нөхцөлд  ашиглах модон бүтээцийн хувьд дараахи нэмэлт арга хэмжээ авбал зохино. Үүнд:
-        шилмүүст модыг (нарс, хар мод, хуш г.м) хэрэглэх;
-        модон эдлэхүүнийг наахад фенолын болон резорцин, феноль-резорцины цавуу хэрэглэх;
-        даацын бүтээц эдлэхүүнд цул огтлолтой мод хэрэглэх;
-        хашлага бүтээцэд наамал фанер хавтан, дээвэр буюу модон бүрхүүл түүнчлэн ханын өнгөлгөөнд өмхрөлтөөс хамгаалсан эдлэхүүн эд анги хэрэглэх.
4.6. Модон эдлэхүүн эд ангийг холбоход метал суулгах нарийвчийг аль болох цөөн оруулах, харин химийн хувьд тэсвэртэй материалыг (нийлэг ба хуванцар, шилэн пластик г.м) түлхүү хэрэглэх хэрэгтэй. Метал суулгах нарийвчийг хэрэглэх үед зэврэлтээс хамгаалах хэрэгтэй.
4.7. Модон бүтээц, эдлэхүүнийг өмхрөлтөөс хамгаалахын тулд зэврэлтэнд  тэсвэртэй болгох бодисоор будах, нэвчүүлэх аргыг хэрэглэнэ.
4.8. Модон бүтээцийг биологийн өмхрөлтөөс хамгаалах аргыг 20-р хүснэгтэд үзүүлсэн. Хий болон хатуу бодис, шингэний идэмхий үйлчлэлээс хамгаалах аргыг 21-р хүснэгтэнд хэрэглэх будаг ба лакны төрлийн материалыг 8-р хавсралтад, модыг өмхөрөлтөөс  хамгаалах бодисын  жагсаалтыг 9-р хавсралтад, модны гадаргууд нэвчүүлэх аргаар хамгаалах бодисын жагсаалтыг хавсралтын 10-р  хүснэгтэд тус тус үзүүлсэн.
 
16-р хүснэгт
 
Өрөөний чийгшилт 
Чийгшлийн бүс
Хийн бүлэг
(хавсралтын 1-р хүснэгт)
Модонд хий байдлаар нөлөөлөх идэмхийн зэрэг
Хуурай
 
A
B
C
D
Идэмхий бус
Идэмхий бус
Идэмхий бус
Сул идэмхий
Хэвийн
 
A
B
C
D
Идэмхий бус
Идэмхий бус
Сул идэмхий
Дунд зэргийн идэмхий
Чийгтэй буюу нойтон
 
A
B
C
D
Идэмхий бус
Сул идэмхий
Сул идэмхий
Дунд зэргийн идэмхий
Тайлбар: 1. Халаалттай барилгын бүтээцийн гадаргууд хөлрөлт бий болж байвал идэмхий зэргийг чийгтэй буюу нойтон өрөөтэй адилтгаж авна
2. Бүтээцийн орчинд идэмхий олон хий нөлөөлөхөөр байвал орчны идэмхий зэргийг хамгийн их идэмхий хийгээр авна.
 
17-р хүснэгт
 
Өрөөний чийгшил
 
 
Хатуу бодисын усанд уусалт * ба түүний шингээх чанар
Хатуу бодисын модонд нөлөөлөх идэмхий байдлын зэрэг
Чийгшлийн бүс
БНбД 23-02-09   
Хуурай
 
Усанд бараг уусдаггүй
Идэмхий бус
Усанд сайн уусдаг
Бага ус татах буюу гигроскоп чанартай
Идэмхий бус
Усанд сайн уусдаг ус татах буюу гигроскоп чанартай
Сул идэмхий
Хэвийн
 
Усанд бараг уусдаггүй
Идэмий бус
Усанд сайн уусдаг
Бага ус татах буюу гигроскоп чанартай
Сул идэмхий
Усанд сайн уусдаг
ус татах гигроскоп чанартай
Сул идэмхий
Чийгтэй буюу нойтон
 
Усанд бараг уусдаггүй
Идэмхий бус
Усанд сайн уусдаг
Бага ус татах буюу гигроскоп чанартай
Сул идэмхий
 
Усанд сайн уусдаг
ус татах буюу гигроскоп чанартай
Дунд зэргийн идэмхий
*- Хамгийн өргөн хэрэглэгдэх уусдаг давс түүний шинжийг лавлах хавсралтын 2-р хүснэгтэд заасан 
 
   18-р хүснэгт
 
Орчны байдал
Агууламж, %
Органик бус шингэн орчны идэмхий үйлчлэлийн зэрэг *
Орчны байдал
Агууламж,  %
Органик бус шингэн орчны идэмхий үйлчлэлийн зэрэг *
Ус:
 
-         Гол
-         Нуур
-         далай
 
 
-
-
-
Идэмхий бус
Хүчил:
 
Хүхрийн
Азотын
Давсны
Фосфорын
Аммиак
Шүлт
 
 
5-аас 10 хүртэл
5-аас 10 хүртэл
5 хүртэл
10-аас их
5-аас 10 хүртэл
2 хүртэл ба 30-аас их
 
 
Дунд зэргийн идэмхий байдалтай
Хүчил:
фосфорын Хүхрийн
Азотын аммиак
 
10 хүртэл
5 хүртэл
5 хүртэл
5 хүртэл
 
Сул идэмхий
Хүчил:
Хүхрийн
Азотын
Давсны
Шүлт
 
10-аас их
10-аас их
5-аас их
2-оос 30 хүртэл
 
Сул хөнөөлтэй
Тайлбар: *- 45...50оС-ийн температурт идэмхий байдлын зэргийг нэг шат ахиулж авна.
 
19-р хүснэгт
 
Орчны байдал
Органик шингэн орчны идэмхий үйлчлэлийн зэрэг
Орчны байдал
Органик шингэн орчны идэмхий үйлчлэлийн зэрэг
Нефт ба нефтийн төрлийн бүтээгдэхүүн
Тос:
-        Эрдсийн
-        Ургамлын
-        Амьтны
Идэмхий бус
 
 
 
Идэмхий бус
Органик хүчлийн уусмал:
 
 
-        Цууны
-        Лимоны
-        Шавелын
Уусгагч:
Бензол, ацетон
Сул идэмхий
 
 
 
 
 
 
"
 
 
20-р хүснэгт
Идэмхий байдлын зэрэг, 15-р хүснэгтээр
Модон бүтээц, эдлэхүүний нэр төрөл
 
Хамгаалалт
Шингээж хамгаалах
Нэвчүүлж хамгаалах
Бүрж хамгаалах
Идэмхий бус
Даацын наамал ба наамал бус эдлэхүүн, холбоос, хөндөл, дотор хамар хана дүүжин тааз
Хамгаалалтгүй
Сул идэмхий
Даацын наамал бүтээц, хөндөл, ханын бүрээс
-
-
Будаг ба лакаар будах эсвэл үжил эсэргүүцэгч нэвчүүлэх
Даацын наамал бус бүтээц ба ханын зангидлага
Үжил эсэргүүцэх усан уусмал буюу түрхлэгээр хамгаалах
-
-
Дунд зэрэг идэмхий
Даацын наамал бүтээц ба хөндөл
-
-
Будаг ба лакаар будах эсвэл үжил эсэргүүцэгч нэвчүүлэх
Дунд зэрэг идэмхий
Даацын бүтээц эдлэхүүний тулж суух хэсэг (гадна хананд буюу багананд бэхлэх), ханын бүрээс
Үжил эсэргүүцэх, усан уусмал буюу түрхлэгээр хамгаалах
-
Будаг ба лакаар будах
Даацын бус наамал эдлэхүүн, дэр мод шалны банз, цонх хаалганы хайрцаг, холбоос, хөндөл, ханын модон зангидлага, бүтээц, модон гүүрийн эд анги
Үжил эсэргүүцэх үл угаагдах уусмал болон түрхлэг
-
-
Их идэмхий
Хучилтын эдлэхүүн, ханын зангидлага
-
Үл угаагдах үжил эсэргүүцэгчээр нэвчүүлэх
-
Цахилгааны шугамын шон, гадсан суурь, гүүрийн эд анги
-
Үжил эсэргүүцэх тосон болон үл угаагдах түрхлэгээр нэвчүүлэх
-
* - үл угаагдах үжил эсэргүүцэгч түрхлэг хэрэглэхийг зөвшөөрнө.
 
21-р хүснэгт
 
Идэмхий нөлөөллийн зэрэг, 16,17,18-р хүснэгтээр
Өрөөний чийгшлийн бүс
 
 
Хамгаалалтын байдал
Идэмхий бус
Хэвийн, хуурай
Хамгаалахгүй
чийгтэй, нойтон
Чийгэнд тэсвэртэй будаг, лакаар будна
Сул идэмхий
Хуурай, хэвийн
Хамгаалахгүй
Чийгтэй, нойтон
 
Химийн болон чийгэнд тэсвэртэй будаг лак буюу чийг биологийн тэсвэртэй үжил эсэргүүцэгчээр нэвчүүлнэ
Дунд зэрэг идэмхий
Хуурай, хэвийн
Химийн тэсвэртэй будаг лакаар будна
Чийгтэй, нойтон
 
Химийн болон чийгэнд тэсвэртэй будаг лак эсвэл химийн болон чийгэнд тэсвэртэй үжил эсэргүүцэгчээр нэвчүүлнэ
Их идэмхий
Шингэн орчин
Химийн болон чийгэнд тэсвэртэй будаг лак эсвэл химийн болон чийгэнд тэсвэртэй үжил эсэргүүцэгч нэвчүүлнэ
 
5.      ӨРӨГТ БҮТЭЭЦ
 
5.1. Шавар болон царууц тоосгоор хийсэн өрөгт бүтээц, эдлэхүүнд энэхүү бүлэгт заах шаардлагыг баримтална.
5.2.  Тоосгон бүтээцэд хий болон хатуу байдлаар нөлөөлөх идэмхий зэргийг 22 ба 23-р, давс ба хужирлаг хөрсний идэмхий үйлчлэлийн зэргийг 4-р хүснэгтэд тус тус үзүүлэв. Хэрэв тоосгон бүтээцэд нөлөөлөх шингэн орчинд ууссан хлорт ба сульфат, нитрат болон бусад давс түүнчлэн идэмхий (едкий) шүлтийн хэмжээ нь 10-аас 15 г/л хүртэл хэмжээнд байвал сул идэмхий, 15-аас 20г/л хүртэл бол дунд зэргийн идэмхий харин 20г/л-ээс их байвал их идэмхий гэж зэрэглэнэ. Царууц тоосгон бүтээцийг идэмхий шингэн орчинд байлгахыг зөвшөөрөхгүй.
5.3.  Өргийн цементэн зуурмагт шингэн байдлаар нөлөөлөх идэмхийн зэргийг 5 ба 6, харин ус үл нэвтрүүлэлтийн марк W4 үед 8-р хүснэгтээр тус тус авна. Өргийн зуурмагийг налархайжуулах зорилгоор шохойн төрлийн нэмэлт хольсон бол идэмхий зэргийг энэхүү хүснэгтүүдэд зааснаас нэг шат дээшлүүлэн авах хэрэгтэй. Шингэн байдлаар нөлөөлөх идэмхий орчинд шавар болон үнсэн зуурмаг хэрэглэхийг  хориглоно.
22-р хүснэгт
 
Өрөөний чийгшлийн горим
Хийн бүлэг (1-р хавсралтаар)
Тоосгон бүтээцэд нөлөөлөх хийн орчны идэмхийн зэрэг
Чийгшлийн бүс
БНбД/23-02-09/-ээр
Шавар тоосго
Царууц тоосго
Хуурай
(хуурай)
В
С
D
Идэмхий бус
"
"
Идэмхий бус
"
"
Хэвийн
(хэвийн)
В
С
D
Идэмхий бус
 "
"
Идэмхий бус
"
Сул идэмхий
Чийгтэй, нойтон
(чийгтэй)
В
С
D
Идэмхий бус
 "
"
Идэмхий бус
Сул идэмхий
Дунд зэргийн идэмхий
 
23-р хүснэгт
Өрөөний чийгшлийн горим
Хатуу орчны усанд *  **  уусах байдал ба ус татах буюу гигроскоп чанар
Тоосгон бүтээцэд нөлөөлөх хатуу орчны идэмхийн зэрэг
Чийгшлийн бүс
БНбД/23-02-09/-ээр
Энгийн шавар тоосго
 
Царууц тоосго
 
Хуурай
_____
 
(хуурай)
Сайн уусдаг, сул ус татах буюу гигроскоп чанартай
 
Идэмхий бус
 
Идэмхий бус
(сайн уусдаг, ус татах буюу гигроскоп чанартай)
 
 
"
 
 
"
 
Хэвийн
_____
 
(хэвийн)
Сайн уусдаг, сул  ус татах буюу гигроскоп чанартай
 
Идэмхий бус
 
 
Сул идэмхий
Сайн уусдаг, угигроскоп чанартай
Сул идэмхий
Дунд зэрэг
идэмхий
 
Чийгтэй, нойтон
_____
 
(чийгтэй)
Сайн уусдаг, сул сул  ус татах буюу гигроскоп чанартай
Сул идэмхий
Дунд зэрэг
идэмхий
Сайн уусдаг, сул сул  ус татах буюу гигроскоп чанартай
Дунд зэрэг
 идэмхий
 
"
Тайлбар: * -2-р хавсралтад заасан шинж бүхий хамгийн өргөн тархсан уусдаг давс, аэрозоль ба тоосны жагсаалт
             ** - 3-р хүснэгтийн 2-р зүүлтийг үз
 
5.4.   Улирлын байдлаар үе үе чийгийн идэмхий нөлөөлөлд орж хөлдөж гэсэж байдаг өрөгт бүтээцэд F50-ээс багагүй хүйтэн тэсвэрлэлттэй тоосго хэрэглэвэл зохино.
5.5.  Зуурмагийн цемент, элс, ус нь гуравдугаар бүлэгт бичсэн зохих шаардлагыг хангана. Үйлчлэлийн их идэмхий зэрэгтэй, хүчиллэг орчинд шингэн шил буюу полимер холбогч дээр суурилсан хүчилд тэсвэртэй зуурмаг хэрэглэнэ.
5.6. Шавардлага бүхий арматурласан тоосгон ханын гадаргууг өгөршилт (зэврэлт)-ээс будаг ба лакаар будаж хамгаалахаас гадна шавардлагагүй бол шууд тоосгон гадаргуу дээр будаг болон лакан түрхлэгийг зузаан түрхэж өгнө.
5.7. Тоосгон өрөгт байгаа ган суулгах нарийвч ба эд ангийг энэ нормын гуравдугаар бүлэгт заасны дагуу өгөршилтөөс хамгаална.
 
6 . МЕТАЛ БҮТЭЭЦ
 
Орчны идэмхий үйлчлэлийн зэрэг
 
6.1.   Метал бүтээцэд орчны идэмхий үйлчлэлийн зэргийг доорхи заалтын дагуу тодорхойлж болно. Үүнд:
-        задгай агаарт: 24; 25-р хүснэгтээр;
-        органик бус шингэн орчинд: 26-р хүснэгтээр;
-        органик шингэн орчинд: 27-р хүснэгтээр
 
6.2.  Нормын 24 ба 25-р хүснэгтээр метал бүтээцийн орчны идэмхий зэргийг тогтоохдоо: дулаан байранд байгаа хэсгийг өрөөний чийгшлийн горимын шинжээр; халаалтгүй байр, гадаа ил орших болон саравчинд байх чийгшлийн бүсээр тус тус авна. Чийгтэй ба нойтон горимтой дулаан байранд байгаа ган бүтээцийн орчны идэмхийн зэргийг чийгтэй бүсэд оршихоор төсөллөсөн халаалтгүй байранд байгаатай адилтган авна. Өрөөний болон гадна агаарын бохирдолтын (давс, тоос, аэрозоль г.м) жилийн дундаж агууламжийг 0.3мг/(м2/өдөр)-өөс багагүй байх хэмжээнд тооцно.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
24-р хүснэгт
 
Өрөөний чийгшлийн горим
-------------------
чийгшлийн бүс
БНбД/23-02-09/
Идэмхий хийн бүлэг (1-р хавсралт)
Төмөр бүтээцэд нөлөөлөх орчны идэмхийн зэрэг
Халаалттай барилгын дотор талд
Халаалтгүй барилга буюу саравчинд
 
Гадна агаарт
Хуурай
(хуурай)
А
В
С
D
Идэмхий бус
"
Сул идэмхий
Дунд зэрэг ид.
Идэмхий бус
Сул идэмий
Дунд зэрэг ид.
"
Сул идэмхий
"
Дунд зэрэг ид.
Их идэмхий
Хэвийн
(хэвийн)
А
В
С
D
Идэмхий бус
Сул идэмхий
Дунд зэрэг ид.
"
Сул идэмхий
Дунд зэрэг ид.
"
Их идэмхий
Сул идэмхий
Дунд зэрэг ид.
"
Их идэмхий
Чийгтэй, нойтон
(чийгтэй)
А
В
С
D
Сул идэмхий
Дунд зэрэг ид.
"
"
Дунд зэрэг ид.
"
Их идэмхий
"
Дунд зэрэг ид.
"
Их идэмхий
"
Тайлбар: 1. Орчны идэмхий үйлчлэлийн  зэргийг тодорхойлоход нүүрсхүчлийн хийн нөлөөг тусгахгүй.
                2. Хөнгөн цагаан бүтээцэд нөлөөлөх орчны идэмхий үйлчлэлийн  зэргийг тодорхойлоход хүхэрлэг хийн ба хүхэрт устөрөгч, азотын ислийн А ба В бүлгийн концентрацад аммиакийн нөлөөг тус тусад нь тооцохгүй. Чийгтэй бүсэд А бүлгийн хийн орчны идэмхийн зэргийг тогтооход сул идэмхийн нөхцөлөөр авна.
 
25-р хүснэгт
 
Өрөөний чийгшлийн горим
чийгшлийн бүс БНбД/ 23-02-09/
Давс ба аэрозоль, тоосны шинж
Төмөр бүтээцэд нөлөөлөх орчны идэмхийн зэрэг *
Халаалттай барилгын дотор талд
Халаалтгүй барилга буюу саравчинд
Гадна агаарт
 
 
 
Хуурай
 
 
(хуурай)
Бага уусдаг
 
Сайн уусдаг, бага сул  ус татах буюу  гигроскоп чанартай
 
Сайн уусдаг, сул  ус татах буюу гигроскоп чанартай
Идэмхий бус
 
"
 
 
 
 
Сул идэмхий
 
Идэмхий бус
 
Сул идэмхий
 
 
 
 
"
 
Сул идэмхий
 
"
 
 
 
 
Дунд зэргийн идэмхий
 
 
Хэвийн
 
 
(хэвийн)
Бага уусдаг
 
Сайн уусдаг, бага сул  ус татах буюу гигроскоп чанартай
Сайн уусдаг, сул  ус татах буюу гигроскоп чанартай
Идэмхий бус
 
Сул идэмхий
 
 
 
Дунд зэрэг идэмхий
"
 
Дунд зэрэг идэмхий
 
 
 
"
Сул идэмхий
 
Дунд зэрэг идэмхий
 
 
 
"
Чийгтэй, нойтон
(чийгтэй)
Бага уусдаг
 
Сайн уусдаг, бага сул  ус татах буюу гигроскоп чанартай
 
Сайн уусдаг, сул  ус татах буюу гигроскоп чанартай
Идэмхий бус
 
Сул идэмхий
 
 
 
 
Дунд зэрэг идэмхий
Сул идэмхий
 
Дунд зэрэг идэмхий
 
 
 
"
 
Сул идэмхий
 
Дунд зэргийн идэмхий
 
 
 
Их идэмхий
Тайлбар: * Хлоридийн уналтын нийлбэр нь 25мг/м2 хоногоос их  байвал хөнгөн цагаан бүтээцийн орчны их идэмхий зэрэг; 5мг/м2 хоногоос их бол дунд зэргийн идэмхий зэрэгтэй гэж үнэлнэ. Хөнгөн цагаанд нөлөөлөх сульфат болон нитрат, нитрит, фосфат түүнчлэн исэлдүүлэх бусад давсны хувьд идэмхий зэргийг тодорхойлохдоо зөвхөн хлоридуудтай хамтдаа нөлөөлөх нөхцөлд л холоридийн хэмжээг дээр заасантай нийцүүлэн авч үзнэ
-Өрөөн дотор оршиж байгаа хашлага метал ханын хэсгийн идэмхий зэргийг тогтооход чийгтэй буюу нойтон горимтой өрөөний нөхцөлөөр авна. 
 
26-р хүснэгт
Органик бус шингэн орчин
Ус төрөгчийн илтгэгч, PH
Сульфат ба хлоридын нийлбэр агууламж, г/л
Метал бүтээцэд 0...50оС температуртай хүчил төрөгч 1м/с хүртлэх хурдтай шууд хүрч нөлөөлж байх идэмхий зэрэг
Байгалийн цэвэр ус
3-аас 11 хүртэл
3-аас 11 хүртэл
3 хүртэл
5 хүртэл
5-аас их
Хамаагүй
Дунд зэрэг идэмхий
Их идэмхий
Их идэмхий
Нуурын ус
6-аас 8.5 хүртэл
20-иос 50 хүртэл
Дунд зэрэг идэмхий
Үйлдвэрийн эргэлтийн ус
3-аас 11 хүртэл
5 хүртэл
5-аас бага
"
Их идэмхий
Цэвэрлээгүй урсгал ус
 
5-аас их
Дунд зэрэг идэмхий
Мал аж ахуй фермийн хаягдал ус
5-аас 9 хүртэл
5 хүртэл
Дунд зэрэг идэмхий
Органик бус хүчлийн уусмал
3 хүртэл
Хамаагүй
Их идэмхий
Шүлтийн уусмал 50г/л-ээс их агууламжтай давсны уусмал
11-ээс их
3-аас 11 хүртэл
Хамаагүй
Хамаагүй
Дунд зэрэг идэмхий
Их идэмхий
Тайлбар. 1. Хлороор эсвэл хүхэрт ус төрөгчөөр ханасан усны идэмхий зэргийг энэхүү хүснэгтийн зэргээс нэг шат ахиулж авна.
2. Ус болон давсны уусмалын хүчил төрөгчийг зайлуулж гаргах үед орчны идэмхий үйлчлэлийн зэргийг нэг шат бууруулж авна.
3. Идэмхий орчны усны хурд 1-10 м/с хүрч байх түүнчлэн боригоо буюу давалгаан, юүлэлтийн улмаас норж эгшиж байдаг гадаргуу; тагтай босоо ба хэвтээ цилиндр сав (резервуар)-ны дотор талын идэмхий зэргийг энэхүү хүснэгтийн хамаарах зэргээс нэг шат ахиулж авбал зохино.
МАТЕРИАЛ, БҮТЭЭЦЭД
ТАВИГДАХ ШААРДЛАГА
 
6.3.  Дунд  болон их идэмхий орчинд үйлвэрлэл явуулдаг барилгын ган багана, татангын алхам 12м ба түүнээс их байх ёстой. Их идэмхий орчин бүхий үйлдвэрийн барилгын метал бүтээцийг цул огтлолтой ханатай төсөллөнө.
6.4. Идэмхий орчинд үйлдвэрлэл явуулдаг ган хоолой болон битүү хайрцагласан ган элементтэй  бүтээцийн хажуу талыг бүтүүлж тасралтгүй ширээж  төсөллөнө. Энэ үед дотор талын гадаргууг  зэврэлтээс хамгаалахгүй.  Задгай агаарт сул идэмхий орчинд байх битүү хайрцагласан эдлэхүүн дотор ус хуралдах хэсгийн орчинд ус юүлж авах хоолой төхөөрөмжлөнө.
6.5. Дунд зэрэг болон их идэмхий орчинд байрлах барилга байгууламжийн метал бүтээцийг хоёр булан төмөрөөр хийсэн тавр, дөрвөн булан төмөрөөр хийсэн хэрээс, задгай тэгш өнцөгт огтлолтой дан ховилт төмрөөр эсвэл нугалмал огтлолоор хийсэн тавр хийхийг зөвшөөрөхгүй.
6.6.  Идэмхий бус болон сул идэмхий орчинтой халаалт бүхий үйлдвэрийн дан барилгын хашлага бүтээцийг хэлбэржүүлсэн ган хуудастай нийлмэл хавтгаалжаар төсөллөхийг зөвшөөрнө. Идэмхий орчны дунд зэрэгтэй ийм барилгын даацын бүтээцийг 14-р хавсралтын  "а" ба "б" заалтын  дагуу зэврэлтээс хамгаалах бол дээрхтэй адилаар төсөллөнө. Их идэмхий орчинтой үйлдвэрлэлийн барилгад хэлбэржүүлсэн ган метал хуудас бүхий нийлмэл хавтгаалжыг хэрэглэж болохгүй.
6.7.  Дараахи нөхцөлд ган бүтээц төсөллөхийг  хориглоно. Үүнд:
- дунд болон их идэмхий зэрэг бүхий барилга байгууламжид;
-сул идэмхий орчинтой боловч хүхрийн ангидрит,  хийн "В"- бүлэгт хамаарах хүхэрт устөрөгч бүхий орчинд 09Г2 ба 14Г2 маркийн ганг;
-хүхрийн ангидрит буюу хийн "В" ба "С, D" бүлэгт хамаарах ангиллын идэмхий орчинд 18Г2-АФпс-маркийн ганг.
6.8. Хүхрийн ангидрит ба хүхэрт ус төрөгч агуулсан сул идэмхий орчин буюу хийн "В" ба "С" бүлгийн хлорт устөрөгч агуулсан дунд болон их идэмхий орчин түүнчлэн дунд болон их идэмхий шингэн орчин буюу хөрсөнд барих барилга байгууламжид 12ГН2МФАЮ, 12Г2СМФ ба урсалтын хязгаар нь 588 МПа –аас багагүй байх 14ГСМФР маркийн ган хэрэглэхийг зөвшөөрнө. Эдгээр гангаас илүү өндөр бат бэхтэй ган хэрэглэхийг тухайн идэмхий орчинд уг ган ба ширээсэн холбоосын нөхцөл байдалд туршилт судалгаа явуулсны дараа зураг төслийн байгууллага шийдвэрлэнэ.
6.9.  Дараахи орчинд байрлах барилга байгууламжид хөнгөн цагаан, цайрдсан ган болон төмөрлөгийн хольц бүхий хамгаалалтын бүрхүүл хэрэглэхийг зөвшөөрөхгүй. Үүнд:
-        рH-нь 3 хүртэл  болон 11-ээс их шингэн орчин ба хөрсөнд ;
-        зэс, мөнгөн ус, цагаан тугалга, диц, хар тугалгын болон бусад хүнд металын давсны уусмал бүхий орчинд;
-        хатуу шүлт, кальцжуулсан сод нь шүлтийн урвалд орохдоо усанд сайн уусаж металын гадаргад шингэх хужир, марз ургуулдаг бүх төрлийн давс, хужир ургуулахгүй ч эцэстээ дунд болон их идэмхий зэрэг бүхий орчин үүсгэдэг.
Хэрэв барилгын явцад сая дурьдсан хужир, бетон хольц, хөнгөн цагаан бүтээц дээр илэрвэл тухайн орчин нөхцөлийг даруй арилгах арга хэмжээ авах бөгөөд зураг төслийн үе шатанд ч ийм орчин үүсгэх нөхцөлийг бий болгохгүй байх арга хэмжээ авна.
12ГН2МФАЮ, 12Г2СМФ гэх мэтийн  үсэг зэргийг  тайлбар бичиж өгөх нь дээр байх?? Тэр бүр хүн ойлгохгүй юм байна????  
27-р хүснэгт
Органик шингэн орчин
Бүтээцийн метал гадаргууд бий болох идэмхийн зэрэг
Тос (эрдсийн, ургамал ба амьтны)
Газрын тос, газрын тосны бүтэээгдэхүүн
Уусгагч (Бензол, ацетон)
Органик хүчлийн уусмал
Идэмхий бус
Сул идэмхий
 
Сул идэмхий
Их идэмхий
Тайлбар: Газрын тос, газрын тосны бүтээгдэхүүн хадгалах босоо болон хэвтээ ган цилиндр сав (резервуар)-ны гадаргууд тоноглосон төмөр эд ангийн идэмхий байдлын зэргийг энэхүү 27-р хүснэгтэд хамруулна. Газрын тос, газрын тосны бүтээгдэхүүн хадгалах эзэлхүүнт савны дотор талын идэмхий байдлын зэргийг 32-р хүснэгтээр тодорхойлно.
 
28-р хүснгэт
 
Жилийн агаарын дундаж температур, oC *
Хөрсний усны шинж **
Хөрсний усны түвшнөөс доорхи
хөрсний идэмхий үйлчлэлийн зэрэг
Хөрсний усны түвшнөөс дээрх хөрсний идэмхий байдлын зэрэг * * *
pH
Сульфат ба хлоридын нийлбэр агууламж, г/л
БНбД /23-02-09/-ээр тогтоосон чийгшлийн бүсэд
Хөрсний хувийн эсэргүүцлийн доорхи утгын үед, Ом
20 хүртэл
20-оос дээш
0 хүртэл
5 хүртэл
 
 
5-аас дээш
5-аас дээш
Хамрахгүй
 
 
5 хүртэл
 
5-аас дээш
Дунд зэрэг идэмхий
 
Сул идэмхий
Дунд зэрэг идэмхий
Чийгтэй
 
 
Хуурай
 
Хэвийн
Дунд зэрэг идэмхий
 
Сул идэмхий
Дунд зэрэг идэмхий
Дунд зэргийн идэмхий
Сул идэмхий
Сул идэмхий
0-оос 6 хүртэл
5 хүртэл
 
 
5-аас дээш
 
5-аас дээш
Хамрахгүй
 
 
1 хүртэл
 
 
1-ээс дээш
Их идэмхий
 
 
Сул идэмхий
 
Дунд зэрэг идэмхий
Чийгтэй
 
 
Хуурай
 
 
Хэвийн
Их идэмхий
 
 
Дунд зэрэг идэмхий
 
Их идэмхий
Дунд зэрэг идэмхий
 
Сул идэмхий
 
Дунд зэрэг идэмхий
6-аас дээш
5 хүртэл
 
5-аас дээш
 
5-аас дээш
Дурын
 
5 хүртэл
 
 
5-аас дээш
Их идэмхий
 
Дунд зэрэг идэмхий
 
Их идэмхий
Чийгтэй
 
Хуурай
 
 
Хэвийн
Их идэмхий
 
Дунд зэрэг идэмхий
 
Их идэмхий
Их идэмхий
 
Дунд зэрэг идэмхий
 
Дунд зэрэг идэмхий
Тайлбар: *- жилийн дундаж агаарын температурыг БНбД /23-01-09/-ээр
                ** геотермийн усны үйлчлэлийг үл тооцно
                ***-0,1 м/хоног-өөс их шүүрлийн илтгэлцүүр бүхий хүчтэй болон дунд зэргийн шүүрэлтэй хөрсөнд тооцно.
-          Лаг үүсээгүй ёроолын элсэн хөрс түүнчлэн ёроолын лаг бүхий элсэн хөрс хүхэрт устөрөгч     20 мг/л хүртэл байвал сул идэмхийн зэргээр;
-          Хүхэрт ус төрөгчийн агуулга 20 мл/л –ээс их бол дунд зэргийн идэмхийн зэргээр авна.
6.10. Хийн "С" ба "D" зэргийн фторт устөрөгч, хлорт устөрөгч ба хлорын агууламж бүхий дунд зэргийн болон их идэмхий орчинд барих барилга байгууламжид хөнгөн цагаан бүтээц төсөллөхийг зөвшөөрөхгүй. 1915, 1925, 1915Т, 1925Т, 1935Т марктай хөнгөн цагаан хайлшийг органик бус шингэн орчинд орших бүтээцэд  хэрэглэхгүй.
6.11.  Нуурын тогтмол усан орчинд газрын тос-хийн олборлолт болон усны барилга байгууламжийн гүний буурь бүхий байнгын тавцан байхгүй нөхцөлд дараах зураг төслийн шийдлийг хориглоно.  Үүнд:
a)        үечилсэн норолттой бүсэд суулгах нарийвч, эдлэхүүний холбоос (тэвх, тулаас, ширээс г.м) ;
б)   тулгуур буюу багананд холбоос хийх;
в)   үе үе тосолдог хэсэгт алгасалт бүтээц байрлуулах.
6.12. Хийн "В" бүлгийн хүхэр устөрөгч буюу хүхрийн ангидрит агуулсан сул идэмхий орчин түүнчлэн дунд болон их идэмхий орчинд 30ХЗМФ "селект" маркийн гангаар бэлтгэсэн өндөр бат бэхтэй боолтон 09Г2 маркийн гангаар бэлтэсэн тавлах холбоос бүхий ган бүтээцтэй барилга байгууламж төсөллөхийг хориглоно.
6.13. Задгай орчинд баригдах барилга байгууламжийн ган татлаган бүтээцийг төсөллөхөд энэхүү нормын хавсралтын 11-р хүснэгтийг мөрдлөг болгоно. Барилга дотор хайрцаглаж хашсан идэмхий нөлөөлөлтэй орчинд орших (халаалтгүй барилгад 24-р хүснэгтээр заасан идэмийн зэрэг тодорхойлох аргачиллаар) ган татлагад мөн хавсралтын 11-р хүснэгтийг (задгай агаарын орчинд байх дунд зэргийн болон их идэмхийн зэрэгт дүйцүүлэн) ашиглавал зохино.
6.14. Олон төрлийн металаар хийх нийлмэл бүтээцийг идэмхий орчинд ашиглагдаж байвал металуудын шүргэлцэж нийлэх хэсэгт зэврэлтээс хамгаалах арга хэмжээ авч төсөллөвөл зохино. Харин ширээмэл бүтээц төсөллөхөд  хавсралтын 12-р хүснэгтийг мөрдлөг болгоно.
6.15.  Зэврэлтийн хамгаалалтгүйгээр төсөллөх хашлага бүтээцийн ган хуудасны хамгийн бага зузааныг хавсралтын 13-р хүснэгтэд заасан шаардлагыг баримтлан сонгоно.
 
ГАН БА ХӨНГӨН ЦАГААН БҮТЭЭЦИЙН ГАДАРГУУГ
 ЗЭВРЭЛТЭЭС ХАМГААЛАХ
 
6.16.  Даацын ган бүтээц ба хөнгөн цагаан хашлага бүтээц, цайрдсан ган эдлэхүүний гадаргууг зэврэлтээс хамгаалах аргыг 14-р хавсралт болон 29-р хүснэгтэд заасан. Гадна задгай агаарт сул идэмхий зэрэгтэй орчинд орших даацын бүтээцийг 10ХНДП маркийн гангаар төсөллөх түүнчлэн "А" бүлгийн хийн нөлөөлөл бүхий хуурай задгай агаартай сул идэмхий зэрэгтэй орчинд орших 10 ХСНД ба 15ХСНД маркийн ганд зэврэлтээс хамгаалах арга хэмжээг авалгүй төсөллөж болно. Өмнө дурьдсан маркийн гангаар 5мм-ээс зузаан цувиж боловсруулсан суулгах нарийвч, эдлэхүүнээр хийсэн бүтээцийн гадаргууг зэв ба ширээсийн шааргыг цэвэрлэхгүй байж болно. Гадаа задгай агаарт, сул идэмхий зэрэг бүхий орчинд орших 10ХНДП маркийн гангаар хийсэн хашлага бүтээц ( хийн "А" ба "В" бүлгийн орчинтой) болон зөвхөн "А " бүлгийн хийн нөлөөлөлтэй байх 10ХДП маркийн ган бүтээцэд зэврэлтээс хамгаалах арга хэмжээ авахгүй байж болно. Идэмхий бус болон сул идэмхий зэрэгтэй тасалгаан дотор дээр дурьдсан бүтээцийн зарим хэсэг нь оршиж байвал уг гангийн гадаргууг II ба III бүлгийн будаг лакаар будаж хамгаална. Гэхдээ сул идэмхийн зэрэг бүхий орчинд гүйцэтгэдэг нөхцөлөөр (гадна ил орших хэсгийг будах) ажиллавал зохино.
         Цайраар бүрхээгүй зөвхөн II ба III бүлгийн (зэрэг) будаг лакан хамгаалалттай нүүрстөрөгчит ган бүтээцийг идэмхий бус зэрэгтэй орчноор авч хамгаалалт (гадна ил орших хэсгийг будах) хийж болно.
6.17. Идэмхий орчинд орших (хийн "В" бүлэгт хамаарах фторт устөрөгч, хлорт устөрөгч, хлор агуулсан сул идэмхий зэрэг бүхий орчинг үл хамааруулан) хөнгөн цагаан даацын бүтээцийг төсөллөхөд хөнгөн цагаан хашлага бүтээцийн нэгэн адил үзэж зэврэлтээс хамгаална. Харин хаалтад дурьдсан орчинд орших даацын бүх маркын хөнгөн цагаан бүтээцийг цахилгаан химийн (анодын арга) аргаар (t>/=15мкм зузаантай) зэврэлтээс хамгаалах бүрхүүл тогтоох хэрэгтэй. Сульфат болон хлорын нийлбэр агууламж нь 5г/л-ээс их байх усан орчинд ашиглах бүтээцийг цахилгаан химийн аргаар (t>/=15мкм зузаантай)  бүрхүүл үе тогтоосны дараа IY бүлгийн усанд тэсвэртэй будаг лакаар будаж нэмж хамгаална. Хөнгөн цагаанаар барих даацын болон хашлага бүтээцийг будах (будаг, лак) зузаан 70мкм-ээс багагүй байна.
Тоосго болон бетонтой хөнгөн цагаан бүтээцийн нийлэх хэсгийн ажлыг өрөг ба бетон бүрэн бэхэжсэний дараа (идэмхийн зэргээс үл хамааруулан) гүйцэтгэнэ. Нийлэх хэсгийг будаг лакаар будаж хамгаалбал зохино. Хөнгөн цагаан эдлэхүүнийг бетонд оруулж цутгаж болохгүй. Хөнгөн цагаан бүтээц модон бүтээцтэй нийлж байгаа бол модыг нь креозотоор нэвчүүлсэний дараа тухайн хэсгийг будна.
 
29-р хүснэгт
Бүтээцийн ашиглалтын нөхцөл
Орчны идэмхий үйлчлэлийн  зэрэг
Будаг лакан материалын бүлэг (ром тоогоор) ба бүрхүүл үеийн зүүлт (хавсралтын 15-р хүснэгт үсгээр), бүрхүүл үеийн тоо (араб тоогоор), хөрсжүүлэгийн хамт тооцсон будаг лакан бүрхүүлийн нийт зузаан, мкм (хаалтад буй)
Хамгаалалтын төмөр бүрхүүлийн материал
Бүтээцийн материал
Хамгаалалтын төмөр бүрхүүл үеийн материал
Төмөр бүрхүүл үегүй, нүүрс төрөгчит ба бага чанаржуулсан ган1
I ангийн цайрт ган
Цайран бүрхүүл (халуун аргаар)
Цайр ба хөнгөн цагаан бүрхүүл (хийн аргаар хайлуулж шүршсэн)
Халаалттай ба халаалтгүй тасалгаан дотор
"А" бүлгийн хийтэй буюу
бага уусдаг давс, хужир марзтай (тоос) тасалгаа
Сул идэмхий
 
Дунд зэрэг идэмхий
IП-2(55)2
 
 
IIа-4(110)
 
IIП-2(40)3
 
 
Хэрэглэх-гүй
 
Будаг  лакан бүрхүүлтэй
IIа-2(60)
 
IIа-2(60)
 
"B,C,D" бүлгийн хийтэй буюу
сайн уусдаг (бага буюу хэвийн шингэлттэй)
Давс хужир марз, аэрозол бүхий тасалгаа
Сул идэмхий
 
Дунд зэрэг идэмхий
 
Их идэмхий
IIIх-2(60)4
 
 
IIIх-4(110)5
 
 
IYх-7(180)6
 
IIIх-2(60)3*
 
 
Хэрэглэх-гүй
 
Хэрэглэх-
гүй
Будаг лакан бүрхүүлгүй
 
 
IIIх-4(110)
 
 
Хэрэглэхгүй
 
 
IIIх-2(60)
 
 
IYх-5(130)6*
 
Задгай агаар ба саравчинд
"А" бүлгийн хийтэй буюу
бага уусдаг давс, хужир, марз (тоос) бүхий тасалгаа
Сул идэмхий
Дунд зэрэг идэмхий
Iа-2(55)7
 
IIа,IIIа3(80)5;7
 
 
 
IIа-2(40)3;7
 
Хэрэглэх-гүй
 
 
Будаг лакан бүрхүүлгүй
 
IIа,IIIа 2(60)7
 
 
IIа,IIIа-2(60)7
 
 
 
B,C,D бүлгийн хийтэй буюу сайн уусдаг (бага ба хэвийн шингэлттэй)
 давс хужир, аэрозол марз, (тоос) бүхий тасалгаа
Сул идэмхий Сул идэмхий
 
Их идэмхий
IIа-(55)7
 
IIIа-3(80)5
 
 
IYх-5(130)5;6
 
 
 
Iiа-2(40)3;7
 
 
 
 
Хэрэглэх-гүй
 
"
Будаг лакан бүрхүүлгүй
 
 
 
IIIа-2()60
 
Хэрэглэхгүй
 
 
 
III-2(60)
 
Iva-3(80)
Шингэн орчинд
 
Сул идэмхий
 
Дунд зэргийн ид.
 
Их идэмхий
II, III-3(80)
 
 
IV-5(130)6
 
 
Хэрэглэх-
гүй
Хэрэглэх-
гүй
 
Хэрэглэх-
гүй
 
"
II, III-2(60)
 
 
IV-3(80)6
 
 
Хэрэглэх-
гүй
II, III-2(60)
 
 
IV-3(80)
 
 
IV-5(130)6
Тайлбар: 1. -10ХНДП, 10ХСНД, 15ХСНДП ба 10ХДП- маркийн гангаар бэлтгэсэн бүтээцийг зэврэлтээс хамгаалахад 5.16-р зүйлийг тусгах;
2-тасалгааны агаарын температур 12-оос 24оС байхад харьцангуй чийгшил 80%-иас их буюу конденсацын чийг II а-2(40) байхад;
3- хавсралтын 14-р хүснэгтээс шаардлагыг үзнэ үү;
4-эпоксид гаралтай будаг лакаас бусад ;
5-перхлорванилийн будаг лак ба 1 үе нэмж будаг 20 мкм зузаан болгосон  винилхлорын нийлмэл полимер хэрэглэсэн нөхцөлд;
6-эпоксид материал болон бүрхүүл үеийн зузааны шаардлагыг хангаж байгаа бусад гаралтай ганц үе зузаан буддаг түрхлэг хэрэглэх нөхцөлд;
7-саравчинд байх бүтээцийн "а" зүүлттэй материалын оронд "ан" зүүлттэй будаг лак хэрэглэхийг зөвшөөрнө;
8- бүрхүүл үе нь тодорхой нөхцөлийн орчинд (хавсралтын 15-р хүснэгт) тэсвэртэй байх.
 
6.18.  Хамгаалах бүрхүүл тавихаас өмнө даацын ган бүтээцийн гадаргуу дээрх ислийг (урсалт, зэв, цутгалын гэм г.м) цэвэрлэх  нь 30-р хүснэгтэд заасан шаардлагыг хангаж байвал зохино. Идэмхий бус орчинд орших болон "Г" зэрэгт хүртэл зэвэрч исэлдсэн ган бүтээцийн зөвхөн хуурч салж буй зэв ба шааргыг арилгаж болно. Харин техникийн үндэслэл байгаа нөхцөлд ган бүтээцийн гадаргууг зэв ба шааргаас цэвэрлэх зэргийг нэг шат өсгөж болно. Будаг лакаар будах хашлага ган бүтээцийн гадаргууг цэвэрлэх I зэрэг хүртэл арилгаж өнгөлөхийг зөвшөөрнө.
Хөнгөн цагаан бүтээцийн гадаргууг будаг лакаар будахын өмнө ислийг (зэв) цэвэрлэх чанарын  шаардлагыг харгалзахгүй байж болно.
6.19. Будаг, лакаар будаж хамгаалах даацын ган бүтээцийн зураг төсөлд дараахи заалт өгч болно. Үүнд:
-        ажлын тавцан нь сул идэмхий ба идэмхий бус зэрэгт багтах орчинд орших бүтээц болон дунд зэрэг ба их идэмхий орчны ган бүтээцийг IY-Yзэргээр;
-        сул идэмхий орчинд байх бусад бүтээцийг IY-YI зэргээр;
-        идэмхий бус орчны бүтээцийг YII зэрэгт тохируулж тус тус хамгаалах.
-        Ган болон хөнгөн цагаан бүтээцийг зэврэлтээс хамгаалахад хэрэглэх материалын (хөрсжүүлэг, будаг, эмаль, лак) зэргийг дараах байдлаар тогтооно. үүнд: I-пентафталь, глифталь, эпокси-эфир, алкид-строль, тосон, тосон-битум, алкид-уретан, нитроцеллюлоз төрөл;
-        II- фенольформальдегид, хлоркаучек, перхлоринил, винилхлорын нийлмэл палимер, поливинилбутираль, полиакриль, акрилсиликон, полиэфирсиликон, занарын винил;
-        III- эпоксид, органик цахиур, нерхлорвинил ба винилхлорын нийлмэл полимер, занарын винил, полистроль, полиуретан, фенальформаль альдегид;
-        IY-перхлорвинил, винилхлор ба эпоксидын нийлмэл полимер.
 
30-р хүснэгт
 
Орчны идэмхий үйлчлэлийн зэрэг
Хамгаалалтын доорхи ган бүтээцийн гадаргуун ислээс цэвэрлэгээний зэрэг (ГОСТ9.402-80 буюу үүнтэй адил түвшний гадаад орны стандарт)
Будаг, лак
Метал
Тусгаарлалтын
Халуун аргаар цайрдах ба хөнгөн цагаандах
Хийн хайлуулалтаар шүрших
Идэмхий бус
Сул идэмхий
Дунд зэргийн идэмхий
 
Их идэмхий
3
3
2-оос доошгүй
 
2-оос доошгүй
-
1
1
 
 
-
-
1
1
 
 
-
3
3
3
 
 
3
Тайлбар: Ган бүтээцийн гадаргууг цахилгаан химийн аргаар (давхар будахгүй) хамгаалах буюу тусгаарлалт бүрхүүл тавихад цэвэрлэх зэргийг тооцохгүй.
 
             6.20. Будаг лакаар будах хамгаалалтын үеийн чанарыг дээшлүүлэх зорилгоор 29-р хүснэгтэд заасан бүрхүүлийн зузааныг 20% хүртэл нэмэгдүүлж болно. Ган бүтээцийг үйлдвэрийн аргаар хийж барилгын талбайд нийлүүлэхдээ бүтээцийн гадаргууд нэг үе дэвсгэр будаг хийж болно. Хэрэв барилгын талбайд будаг лакаар будаж байгаа бол дараахи байдлаар хөрсжүүлнэ. Үүнд:
-        сул идэмхий  орчинд байх бүтээцийг 2 үе (эхний үеийг 20мм-ээс багагүй зузаантайгаар үйлдвэр цехэд нь гүйцэтгээд дараагийнхыг 29-р хүснэгтэд заасан хөрсжүүлгийн бүлэгт нийцүүлэн хийх);
-        ГФ-021 ба ГФ-0119 (I бүлэг) хөрсжүүлгийг II ба III бүлгийн эмаль будгийн доор гүйцэтгэх;
IY бүлгийн бүрхүүлийн доор:
-        үйлдвэр цех нь ФЛ-03К (II-III бүлэг) хөрсжүүлгийн 1 ба 2-р үе 3-р үеийн тал зузааныг тавиад барилгын талбайд ФЛ-03К хөрсжүүлгийн гурав дугаар үеийн тал зузааныг тавихаар тооцно.  Дөрөв дүгээр үе болгох перхлорвинил (IY бүлэг) буюу винилхлорын (IY бүлэг) нийлмэл полимер хөрсжүүлгийг ч барилгын талбайд хийнэ. Будаг лакан бүрхүүлийг 29-р хүснэгтэд заасны дагуу (хэрэв хөрсжүүлгийг 4 үе хүргэж байгаа бол будлаган үеийг 5-аас хэтрүүлэхгүй) гүйцэтгэнэ.
6.21.  Орчны агаарын температур нь хасах 40оС-ээс хэтэрдэг бүс нутагт барих барилга байгууламжийн ган бүтээцийг зэврэлтээс хамгаалахад "Эмали. Техникийн шаардлага" буюу үүнтэй адил түвшний гадаад орны стандартыг заавал баримталвал зохино. Үүнд, бүс нутгийн агаарын температурын тооцохдоо БНбД /23-01-09/-ийг баримтална.
6.22.  Ган бүтээцийг хайлмал цайр ба хайлмал хөнгөн цагаанд дүрж зэврэлтээс хамгаалахад, бүтээцийн бүрдэл хэсэг бүрийг (их бие, эрэг боолт, тав, жийрэг г.м) тус тусад нь гүйцэд дүрж нэвчүүлэх хэрэгтэй. Бүтээц эдлэхүүний ширээлтэн холбоосын оёосыг цайр буюу хөнгөн цагааныг хайлуулан (хийн илчийн арга) шүршинж өгнө. Эсвэл бүтээцийг угсарсны дараа зузааруулсан хөрсжүүлэг тавьж III-IY бүлгийн будаг лакан бүрхүүл үе тогтооно. Ган бүтээц эдлэхүүнийг халуун аргаар шүршиж цайран бүрхүүл (60-100мкм зузаан) тогтоохоос гадна жижиг эдлэхүүнийг (боолт жийргэвч орохгүйгээр 1 м хүрэхгүй хэмжээтэй) гальваник аргаар цайрдах эсвэл кадмидаж (42 мкм зузаан) дараа нь мөн аргаар хромдож болно. Энэ аргаар эрэг боолт, жийргэвчийг (цайр, кадми, хром) хамгаалахад (21мкм зузаан) хэрэглэж болох бөгөөд дараа нь III ба IY бүгийн будаг лакан бүрхүүл тогтооно.
6.23. Цайр болон хөнгөн цагааныг хий-илчийн аргаар хайлуулан шүршиж зэврэлтээс хамгаалахыг ширээлтэн ба боолтон, тавлах холбоосоор холбосон ган бүтээц эдлэхүүнд хэрэглэнэ. Хий-илчийн шүршилтийг гангийн угсралтын ширээлтэн холбоосын хэсэгт шууд хэрэглэхгүй. Харин угсралтын ширээлтэн холбоосыг зузааруулж бэхжүүлсэн хөрсжүүлэг хийсний дараа III ба IY бүлгийн будаг лакаар будах буюу хий-илчийн шүршилтийг гүйцэтгэж болно. Ган бүтээц эдлэхүүн, эд ангийг хайлмал цайр буюу хөнгөн цагаанд дүрж бүрхүүл үе тогтоох аргыг хэрэглэхийг зураг төсөлд заагаагүй нөхцөлд хий-элчийн аргаар шүршиж хамгаалахыг 6.22-д зааснаар гүйцэтгэнэ.
6.24. Ган бүтээцийг цахилгаан химийн аргаар хамгаалахыг дараахи нөхцөлд гүйцэтгэхээр зураг төсөлд тусгана. Үүнд:
-        ган бүтээц нь шүлтийн уусмалаас бусад 26-р хүснэгтэд заасан, органик биш шингэн орчинд бүхэлдээ буюу зарим нь суусан;
-        Газрын тос, газрын тосны бүтээгдэхүүний босоо ба хэвтээ цилиндр савны ёроолд (дотор талд) ус тогтсон;
-        хөрсөнд орших ган бүтээцийг цахилгаан-химийн аргаар хамгаалахыг ус тусгаарлалттай хамтатгах, усан орчинд бол III ба IY бүлгийн будаг лакаар давхар хамгаалах зэрэг болно.
ФЛ-03К- гэх мэтийн  үсэг зэргийг  тайлбарт бичиж өгөх нь дээр байх?? Тэр бүр хүн ойлгохгүй юм байна????   
 
-        зэврэлтээс хамгаалах цахилгаан-химийн аргыг зөвхөн энэ ажлаар төрөлжиж мэргэшсэн зураг төслийн байгууллага гүйцэтгэнэ.
6.25. Химийн аргаар исэлдүүлээд дараа нь будах, зэврэлтээс хамгаалах цахилгаан химийн аноджуулалтын аргыг  хөнгөн цагаан бүтээцэд түлхүү хэрэглэнэ. Нэгэнт анодын аргаар метал бүрхүүл тогтоогоод будсан бүтээц эдлэхүүнийг төслийн байрлалд нь ширээх, боох, тавлах зэргээр угсрах явцад хамгаалалтын бүрхүүл гэмтвэл тухайн орчныг сайтар цэвэрлэн зузааруулж бөхжүүлсэн хөрсжүүлэг тавьж лавлах хавсралтын 15-р хүснэгтэд заасны дагуу будна.
6.26.  Хөрсөнд орших бүтээцэд зэврэлтээс гадна ус чийг тусгаарлалтыг заавал тусгаж өгнө. Дугуй болон тэгш өнцөгт огтлолтой эдлэхүүн ялангуяа ган татлага, ган уяа, хоолойг хайлмагтдаг нийлэг тууз буюу битум-резин, битум-полимер мэтийн материалаар хэвийн ба хүчилсэн, машид хүчилсэн гэдэг зэрэглэлээс сонгож хамгаална. Хуудсан болон хэлбэржүүлсэн цувимал ганг битум буюу битум-полимер, битум-резин материалаар 3 мм-ээс багагүй зузаан нааж хамгаална. Угсралтын ширээлтийн оёосыг гүйцэд хийсний дараа шалгаад хамгаалж өгнө. Харин угсрах эдлэхүүн эд ангийг төслийн байрлалд угсрахаас өмнө битумээр нэг үе хөрсжүүлж болно.
 
УТААНЫ, ХИЙ-УТААНЫ БОЛОН АГААР СЭЛГЭЛТИЙН ХООЛОЙ,
ГАН ЦИЛИНДР САВ
 
6.27. Агаар мандалд хий хаях хоолойны дотор гадаргууг зэврэлтээс хамгаалахад ашиглах материалын сонголтыг 31-р хүснэгтийн дагуу авч төсөллөнө. Байнгын доторлогоо хийгээгүй ган хоолойд түүний дотор талд зохих хугацаанд үзлэг хийх хэрэгсэл тоноглоно. "Давхар хоолой" хоорондын зайд үзлэг хийх тоноглол төхөөрөмжлөнө. Ган зангидлага бүхий даацын цамхагт хэсэг хэсгээр нь угсран дүүжилж барих хоолойны даацын ган цамхагийг 14-р хавсралт ба 29-р хүснэгтэд заасны дагуу зэврэлтээс хамгаалах хэрэгтэй.
 
6.28.  Хуурай болон хэвийн чийгшилтэй бүс нутагт сул идэмхий агаарын орчинд барих яндан хоолойны даацын цамхагийг 10ХНДП маркийн гангаар төсөллөсөн бол түүнд зэврэлтээс хамгаалах арга хэмжээ авахгүй байж болно. Харин хий-утааны ядан хоолойн дээд амсрын хэсгийг 32-р хүснэгтэд заасны дагуу зэврэлтэд тэсвэртэй гангаар гүйцэтгэвэл зохино.
6.29. Газрын тос, газрын тосны бүтээгдэхүүний эзлэхүүнт ган савны орчны идэмхий байдлын зэргийг 32-р хүснэгтэд зааснаар тодорхойлно.
6.30.  Хүйтэн ус болон газрын тос, газрын тосны бүтээгдэхүүн хадгалах нүүрс төрөгчит ба бага нүүрс төрөгчит ган буюу хөнгөн цагаан эзлэхүүнт савны газар доорх ба газар дээрх түүнчлэн дотор талын гадаргууг энэхүү нормын 14-р хавсралт ба 29-р хүснэгтэд заасны дагуу зэврэлтээс хамгаална. Газрын тос, газрын тосны бүтээгдэхүүний эзлэхүүнт савны дотор талын хамгаалалтад "Газрын тос, газрын тосны бүтээгдэхүүний тээвэрлэлт ба хадгалах. Бүтээгдэхүүнийг тэмдэглэх, савлах" стандартыг баримтална. Ил талбайд байх эзлэхүүнт ган савны гадна талыг хөнгөн цагааны нунтаг бүхий лакаар (хавсралтын 15-р хүснэгт) будна.
 
 
 
 
 
 
31- р хүснэгт.
Хийн температур
Хийн найрлага
Хийн харьцангуй чийглэг
Конденсаци үүсэх боломж
Гангийн марк
Зэврэлтээс хамгаалах аргууд
362-оос 413 хүртэл
"А"ба"В" бүлгээр
30 хүртэл
үүсэхгүй
ВСт3сп5 (С255)
Эпоксидийн илчийн тэсвэртэй хучилт *
413-аас 523 хүртэл
SO2, SO3,
10-аас 15 хүртэл
үүсэхгүй
ВСт3сп5 (С255)
Хийн илчээр ширээх ** Крем органик хучилт *
342-оос 433 хүртэл
SO2, SO3,
10-аас 20 хүртэл
үүсэхгүй
 
 
 
Хамгаалахгүй
 
342-оос 433 хүртэл
 
SO2, SO3,;
 азотын исэл
 
10-аас дээш
 
үүсэхгүй
 
МДТ
 
 
Хамгаалахгүй
Тайлбар: *- лавлах хавсралтын 15-р хүснэгтийн дагуу эпоксидын материалд зөвхөн температур 373К-ээс дээш түр ихсэхэд л хэрэглэнэ.
                **-хөнгөн цагаан бүрхүүлийн зузаан нь 200-250 ммк байна.
 
6.31. Усыг агааргүйжүүлэн дахин хүчилтөрөгч шингэнийг хязгаарлахын тулд усны гадаргуу дээр АГ-4 герметикийн нийлэг хальс үечлэх замаар халуун усны (ус дотрох хэсэгт) босоо болон хэвтээ ган цилиндр савны дотор талыг зэврэлтээс хамгаалалтыг хийнэ.
32-р хүснэгт
Эзлэхүүнт
ган  савны эдлэхүүн, эд анги
Эзлэхүүнт ган савны бүтээцэд нөлөөлөх
идэмхий нөлөөллийн зэрэг
Түүхий нефть
Газрын тосны бүтээгдэхүүн
Мазут
Дизель түлш
Бензин
Керосин
Ёроолын дотор тал ба доод бүс
Дунд зэрэг идэмхий
Дунд зэрэг идэмхий
Дунд зэрэг идэмхий
Сул идэмхий
 
Дунд зэрэг идэмхий
 Дунд бүс ба хөвүүрийн доод тал, хөвдөг дээвэр
Сул идэмхий
Сул идэмхий
Сул идэмхий
 
 
"
Сул идэмхий
Дээд бүс (норж хатаж байдаг)
Дунд зэрэг идэмхий
 
"
 
"
Дунд зэрэг идэмхий
 
"
Дээвэр ба хөвүүрийн дээд тал, хөвдөг дээвэр
 
"
Дунд зэрэг идэмхий
Дунд зэрэг идэмхий
Сул идэмхий
Дунд зэрэг идэмхий
Тайлбар: 1. Мазутын идэмхий үйлчлэлийн зэргийг хадгалалтын 90оС хүртэл температурт авч үзнэ.
 2. Түүхий нефтэд байх хүхэрт ус төрөгчийн агууламж 10мг/л-ээс дээш буюу хүхэрт ус төрөгч ба нүүрсхүчлийн хийн агуулгууламжийн харьцаа ямар ч байсан идэмхий үйлчлэлийн зэргийг ёроол, доод бүс, дээвэр, хөвүүрийн дээд тал, хөвдөг дээврийн хувьд нэг шат ахиулж авна.
33-р хүснэгт
 
Орчны идэмхий үйлчлэлийн зэрэг
Бүрхүүл үеийн материал
Дунд зэрэг идэмхий
Хөнгөн цагаанаар (хий-элчийн) шүрших, будаг лак, арматурчилсан (бэхэлсэн) будаг лак, шингэн резин, түрлэгэн, доторлогоот * ба хулдмал
Их идэмхий
Хөнгөн цагаанаар (хий-элчийн) шүршээд нэмж будсан, хуудсан өнгөлгөө, хамтатгасан доторлогоо ба хулдмал
*-цохилтын ачаа ба үрэлтийн орчинд байх үед будаг лак ба түрхлэгэн хамгаалалт хийнэ.
 
6.32. Шингэн эрдэс бордоо ба хүчил, шүлт хадгалах савыг нүүрстөрөгчит гангаар төсөллөж байгаа бол химийн тэсвэр сайтай метал бус материалиар доторлоно. Үүнд:
 Доторлогооны материалд нөлөөлөх температурын үйлчлэлийн хэв гажилтыг тусгаж өгнө. Босоо ба хэвтээ ган цилиндр савны их биеийн ширээсийн оёдлыг тулгасан ширээсээр хийнэ. Эрдэс бордоо ба хүчил хадгалах савыг цахилгаан химийн аргаар хамгаалбал зохино. Доторлогоо хийж хамгаалсан хэсэгт технологийн тоног төхөөрөмжийн хөдөлгөөнт ачаа үйлчлүүлэх нөхцөлөөр зураг төсөл гүйцэтгэхийг хориглоно. Доторлогоотой босоо ба хэвтээ цилиндр савны дотор талд байрлуулах халуун ус ба агаарын хоолойг доторлогооны гадаргуугаас 50 мм-ээс багагүй зайд тоноглоно. Түүнчлэн 300 эрг/мин-аас дээш эргэлттэй хүрдэн холих тоноглолын хүрдийг доторлогооноос 300 мм-ээс багагүй зайд байрлуулбал зохино.
6.33.  Шингэн орчинд (6.32.-р зүйлд заасан) орших босоо ба хэвтээ ган цилиндр савны дотор талыг зэврэлтээс хамгаалахад 33-р хүснэгт болон заавал мөрдөх хавсралтын 16-р хүснэгтэд заасны дагуу төсөллөвөл зохино.
 
 
 
1-р хавсралт (заавал мөрдөх)
 
Хийн нэр төрөл ба агууламжаас хамааруулж
идэмхий байдлын бүлгийг тодорхойлох
 
Хийн нэр
Бүлэг тодорхойлоход хийн агууламжийн
байх хэмжээ, мг/м3
А
В
С
D
Нүүрс хүчлийн хий
Аммиак
Хүхрийн ангидрит
 
Фторт ус төрөгч
Хүхэрт ус төрөгч
Азотын оксид *
Хлор
Хлорт ус төрөгч
2000 хүртэл
0.2 хүртэл
0.5 хүртэл
 
0.05 хүртэл
0.01 хүртэл
0.1 хүртэл
0.1 хүртэл
0.05 хүртэл
2000-аас дээш
0.2-оос20.0 хүр
0.5-10.0
 
0.05-10.0
0.05-5.0
0.01-0.5
0.1-1.0
0.05-5.0
-
20.0-оос дээш
5.0-10.0
 
5.0-10.0
5.0-100.0
5.0-25.0
1.0-5.0
5.0-10.0
-
-
200.0-аас 1000.0 хүртэл
100-100.0
100 хүртэл
25.0-100.0
5.0-10.0
10.0-100.0
*-Азотын оксид нь усанд ууссанаар хүчил болно.
Тайлбар: Хийн агууламж нь D багананд зааснаас хэтэрсэн орчинд барилга байгууламж барихыг судалгааны журмаар шийдвэрлэнэ. Хэрэв төсөллөж буй бүтээцэд хэд хэдэн хий нөлөөлж байвал тэдгээр хийн агууламжаас нь хамааруулан хамгийн их хөнөөлтэй (А-D) хийн зэргийг авна.
 
2-р хавсралт (лавлах)
 
Хатуу орчны (давс хужир, аэрозол ба тоос)
 тодорхойлолт
 
Хатуу орчны, усанд уусалт  ба гадаргууд шингэх байдал
Түгээмэл байдалтай давс, аэрозоль, тоосны нэр
Бага уусдаг
Царууц, фосфат (хоёрдогч ба гуравдагч), магнийн карбонат, кальци, бари, ба хар тугалга
Сайн уусдаг ба бага шингэдэг
Хлорид, сульфат, магни, кали ба аммони, кальцын нитрат, бари, хар тугалга ба магни, металлын шүлтний карбонат
Сайн уусдаг ба шингэх чанартай
Кальцын хлорид, магни, хөнгөн цагаан, цайр, төмөр, магнийн сульфат, марганц, цайр, төмөр, нитрит ба нитрат, кали, аммони, бүх анхдагч фосфат, натрын хоёрдогч фосфат, оксид ба натрын гидроксид, кали
Тайлбар: Бага уусдаг давсанд 2г/л-ээс бага, , сайн уусдаг давсанд 2г/л-ээс их агууламжтайг хамааруулна. 20 оС-ийн температурт  тэнцвэржүүлсэн харьцангуй чийгшил нь 60% ба ихийг бага шингэдэг, 60%-иас багыг шингээх чанартай хэмээнэ
 
3-р хавсралт (лавлах)
 
Төмөр бетон бүтээцийг зэврэлтээс хамгаалахад
ашигладаг будаг лакийн төрлийн материал
Хальсан бүрхүүл үүсгэдэг будаг лакын нэр төрөл
Бүрхүүл-ийн бүлэг
Материалын марк
Тэсвэрийг нь тодорхойлох индекс
Төмөр бетон эдлэхүүнд бүрхүүл үе тогтоох арга
Алкид
I
Эмэль ПФ-115
a; ан;п
ПФ-170;ПФ-171лакаар хөсжүүлэг хийж будна
 
I
I
Эмэль ПФ-133
Эмэль ГФ-820
a; ан;п;т
-
-
ГФ-024 лакаар хөрсжүүлж будна
Тосон
I
I
Дотор талд зориулсан өтгөн алкид ба өтгөн тосон будаг
П
a; ан;п
Олиф хөрсжүүлгэн дээр гүйцэтгэнэ.
Натураль олиф, оксоль хөрсжүүлгэн дээр будна
Нитроцеллюлоз
I
Эмэль НЦ-132
П
НЦ-134 лакаар хөрсжүүлж будна
Поливинилацетат дисперсийн полимерцемент будаг ПВАЦ, СВМЦ, СВЭЦ
I
I
Дисперси ДБ-74/7с буюу ДБ-40/20 Дисперси С-135
-
-
ГКЖ-10; ГКЖ-11, ПВАД хөрсжүүлгээр будна Шингэнлсэн дисперс ба латексээр хөрсжүүлнэ
I
Дисперс СВЭД-10ВМ
-
СКС-656П хөрсжүүлгээр будна.
Органик царууц
I
ОС-12-03
(б.ОСМ ВН-30)
ан; п
Үндсэн будгийг шингэрүүлж хөрсжүүлнэ
Поливиналацетат
I
 
I
Будаг Э-ВА-17
Будаг Э-ВА-27
ан; п
 
 п
Үндсэн будгийг шингэрүүлж хөрсжүүлнэ. Үндсэн будаг ба латекс СКС-65ГП,ПВАД-ээр хөрсжүүлнэ
Бутадиенстроиль усан эмульс
I
Будаг Э-К4-26
п
 
Цахиур–органик шингэн
I
ГКЖ-10
ГКЖ-11
136-41
2
2
2
Гүний (гадаргуун нэвчилттэйгээр)
Органик-цахиур
III
Эмалько-198
Эмалько-174
А, ан, х, т
2;ан; п
Шингэрүүлсэн будгаар хөрсжүүлнэ
Полиуретан
III
Эмаль 9р-175
2;ан; п
УР-19 лакаар хөрсжүүлнэ
Эпоксид
III
III
III-IY
 
III-IY
 
III-IY
ЭмальЭП-773
ЭмальЭП-56
ЭмальЭП-51116 зузаан
Хөрсжүүлэг
ЭП-0020
Шаваас ЭП-0010
Хш; м; х
 
В; Х
 
Х;
 
Х; п; м;
 
ЭП-55; ЭП-741 лакаар хөрсжүүлнэ ЭП-55 лакаар хөрсжүүлнэ ЭП-55; ЭП-741 лакаар хөрсжүүлж будна
Эпоксид-пенолын
-
-
-
Үндсэн будгийг шингэрүүлж хөрсжүүлнэ
Перхлорвинал ба винилхлорын нийлмэл полимер
II
Эмаль ХВ-16
а;aн;п
ХВ-784-ХС-76;ХС-724 лакаар хөрсжүүлж будна
II
II
II
IY
IY
IY
III
III
Эмаль ХВ-113
Эмаль ХВ-110
Эмаль ХВ-124 ба ХВ-125
Эмаль ХВ-785
Эмаль ХВ-710
Эмаль ХВ-759
Эмаль ХВ-1120
а;aн;п
а;aн;п
а;aн;п;х
хк;хш;В;
хш;хВ;в
хш;хВ;в
а;aн;п;х
а;aн;п
ХС-724 хөрсжүүлгээр гүйцэтгэнэ
ХВ-784; ХС76 ба ПВАЦ будгаар хөрсжүүлнэ
Хлоркаучук
III
ЭмальКЧ-767
а;aн;п;х
КЧ лакаар хөрсжүүлж будна
Хлорсульфитийн полиэтилен
III-IY
III-IY
Лак ХП-739
ЭмальХП-799
ЭмальХП-5212
а;а;п;а;тр;
а;ап;х;тр;
а;ап;п;тр;
Үндсэн лакаар хөрсжүүлж будна
Хлорнаирит
III
Лак хн
НТнаирит будаг
х;тр;б
х;тр,б
ХН лакаар хөрсжүүлж будна ХН
Тоиколь
III
 
III
 
Т-50Тиоколийн усан дисперс
I ба II маркын тиоколын уусмал
п;х;тр;б
х;тр;б
Үндсэн будгийг шингэрүүлж хөрсжүүлнэ.
 
III
У-30М герметикийн уусмал
У-30МЭС-5 герметикийн уусмал
У-30 МЭС-10 герметикийн уусмал
х;тр;б
 
 
х;тр;б
 
 
х;тр;б
-
 
 
-
 
 
-
 
 
Тайлбар: а- задгай агаарт тэсвэртэй бүрхүүл; ан-задгай ба саравчинд задгай агаарт  тэсвэртэй; п-тасалгаанд; х,тр- химийн ба ан цавд тэсвэртэй; х-химийн тэсвэртэй; м-тосонд тэсвэртэй; в-усанд тэсвэртэй; хк-хүчилд тэсвэртэй; хш-шүлтэд тэсвэртэй; б-бензинд тэсвэртэй.
ОХУ-ын стандарт, техникийн нөхцөлийн шаардлагыг хангасан бусад гадаад орны будаг лакийг хэрэглэхийг зөвшөөрнө.   
 
4-р хавсралт (лавлах)
 
Идэмхий шингэн орчинд ашиглагдах төмөр бетон эзлэхүүнт савны
дотор талыг зэврэлтээс хамгаалах бүрхүүл
Хамгаалах бүрхүүл
Бүрхүүлийн бүлэг
Хувилбарын дугаар
Бүрхүүлийн бүтэц
Дэвсгэр болон арматурчлах үе
Бүрхүүл үе
Арматурласан будаг лак (зузааруулсан)
III, IY
1
 
 
2
Эпоксид хольцоор хөрсжүүлэн ЭД-20 давирхайгаар найруулсан Эпоксид хольцоор наах шилэн таар
ЭД-20 давирхайгаар найруулсан эпоксид хольц
ЭП-0010 эпоксид шаваас
Будаг лак (зузааруулсан)
III
1
Эпоксид шаваас ЭП-0010; теокол Т-50-ын усан дисперс, эпоксид-тиокол зэрэг материалын аль нэгээр хөрсжүүлнэ
Теоколын герметик У-30М-ээр будна
 
IY
1
 
 
 
2
ЭД-20 буюу ЭИС-1эпоксид давирхайгаар найруулсан эпоксид-занарын холимог мөн коксын нэрмэл "сламар"
дэвсгэр үегүйгээр будна
Өмнө заасан хөрсжүүлгэн дээр дүүргэгч нэмж зуураад будна.
Двинил стиролын термоэластопластаар найруулсан герметик
51-Г-10
Наамал
III
 
 
IY
1
 
 
1
2
 
 
3
-
 
-
Полизобутилен ПСГ цавгийг 88-н цавуугаар наана.
-
Поливинилхлорын пластизатыг 88-н цавуугаар наана.
Эржгэр полиэтилен
Поливинилхлорын нимгэн хуудсыг 88-н цавуугаар наана.
Идэвхижүүлсэн полиэтиленийг ПВА ЭД цавуугаар наана
Өнгөлгөө * (доторлогоо)
II
1
-
Цемент-элсэн зуурмагаар 1-2 см зузаан торкрет хийх
*-хамгаалалтын бүрхүүлийн бүтцийг (нэр, үеийн тоо, зузаан) сонгоход байгууламжийн овор хэмжээ, ашиглалтын температур ба идэмхий орчны зэргийг тооцохоос гадна бат бэхийн тооцоо хийвэл зохино. Зайлшгүй тохиолдолд дулааны техникийн тооцоо хийнэ.
 
 
III
 
1
 
-
Керамик хавтанцарыг (хүчилд тэсвэртэй шал, хана) холбогч материалаар наана
**-идэмхий орчноос нь хамааруулж холбогчийг сонгоно.
 
 
 
2
 
-
Хүчилд тэсвэртэй тоосгыг холбогчоор наана
 
 
 
IY
 
 
1
Цаваг дэвсгэр (полизобутилен ПСГ, наамал тусгаарлагч хуудас)
Хүчилд тэсвэртэй ширхэгийн  керамик материалын (керамик хавтанцар, шулуун хэлбэртэй хүчилд тэсвэртэй тоосго) химийн тэсвэртэй холбогчоор наана***
***-хүчилд тэсвэртэй ширхэгийн материалыг идэмхий орчны үйлчлэлийн зэрэг ба ачаалал авах байдлыг тусган сонгож авна.
 
 
2
 
 
3
 
 
 
 
4
 
Шилэн таараар арматурчилсан будаг лакан бүрхүүл
Цаваг дэвсгэр (полизобутилен ПСГ г.м)
 
"
 
Эпоксид холбогчоор* наах шлакситалл хавтанцар
Хүчилд тэсвэртэй цутгамал хавтанцрыг царууц шаваасаар наана.
Нүүрс-болон эдлэхүүнийг (АТМ хавтанцар, нүүрсэн ба балан гулдмай) полимер шаваасаар наана
 
 
 
 
5-р хавсралт (зөвлөх)
 
Газар доор байрлах бетон, төмөр бетон
бүтээцийн гадна талыг хамгаалах бүтэц
 
Бүтээцийн нэр төрөл
Хувилбарын дугаар
Орчны идэмхий үйлчлэлийн зэргээс хамааруулж
бүрхүүл үеийг сонгох байдал
Бүрхүүлийн бүлэг
Сул идэмхий
Бүрхүүлийн бүлэг
Дунд зэрэг идэмхий
Бүрхүүлийн бүлэг
Их идэмхий
0.5м-ээс өндөр цул суурь
1
I
Битум-латексын эмульс
II
Халуун ба хүйтэн битум
III
ХП-734 лакаар найруулсан полимер бүрхүүл
2
II
Битум латекс* бүрхүүл ба түрхлэг
II
Битум-латекс* түрхлэг
III
К-полизоцианы полимер бүрхүүл
*-босоо гадаргууг хамгаалахад хамгаалалтын ханын төхөөрөмж шаардлагатай.
 
3
II
Битум-
Полимер бүрхүүл ба түрхлэг
II
Битум полимер бүрхүүл ба түрхлэг
III
Битумын хуйлмалаар хамгаалаад давхар хамгаалалт-ын хана өрнө
4
II
Халуун, хүйтэн битумэн бүрхүү
III
Халуун, хүйтэн асфальт * түрхлэг
III
Нийлэгжүүлсэн термореактив давирхайгаар найруулсан полимер-зуурмаг
Нимгэн ханатай болон 0.5м-ээс зузаангүй суурь
1
II
Битум-латекс түрхлэг
III
Халуун, хүйтэн асфальт * түрхлэг
IY
Эпоксид-полимэр бүрхүүл
 
2
II
Халуун битумэн бүрхүүл
III
ХП-734 лакаар найруулсан полимер бүрхүүл
III
Битумэн хуйлмалаар наамал бүрхүүл тавьж давхар хана өрнө
 
 
3
II
Битум-полимер бүрхүүл ба түрхлэг
III
Полизоцианит "К"-гаар найруулсан полимер бүрхүүл
IY
Полимер хуйлмалаар наамал бүрхүүл тавьж давхар хана өрнө
 
4
-
-
III
Битумэн хуйлмалаар нааж бүрхүүл тогтоогоод давхар
IY
Шилэн таараар арматурчилсан полимер бүрхүүл
 
5
-
-
III
нийлэгжүүлсэн халуунд идэвхтэй давирхайгаар найруулсан полимер зуурмаг
-
-
Зоомол гадсан суурь
1
II
Халуун хүйтэн битуи бүрхүүл
III
ХП-734 лакаар найруулсан полимер бүрхүүл
IY
 
Эпоксид-полимер бүрхүүл
 
2
-
-
III
Полизоцианит "К"-гаар найруулсан полимер бүрхүүл
IY
Гадаргууд  нь 5мм-ээс багагүй гүнтэй нэвчүүлбэл зохино
 
3
-
-
-
-
IY
Полизо-цианит "К"
 
4
-
-
-
-
IY
пиропласт
Тайлбар: Идэмхий бус усан орчинд байх газар доорхи бетон, төмөр бетон бүтээцийг заавал уснаас тусгаарлах бөгөөд энэ нь ус тусгаарлалтын ажлыг гүйцэтгэх нормативоор тодорхойлогдно. Энэ нөхцөлд ус тусгаарлалт нь бүтээцийг зэврэлтээс хамгаалах ажилтай адил зорилгыг хангана.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
6-р хавсралт (зөвлөх)
Идэмхий орчинд байрлах өрөөний шалыг хамгаалах
Идэмхий орчин
Идэмхий үйлчлэлийн зэрэг
Шалны бүрдэл хэсэг
Ус тусгаарлах буюу нягтруулагч  үе
Ширхэгийн материалыг суулгах үе
Шалны хучлага
Эрдэсийн  болон үл исэлдэх органик хүчил
 
Сул идэмхий
Гидроизол,   бризол
 
Дэвсгэр үе дээр хийх царууц шаваас
Хүчилд тэсвэртэй керамик хавтанцар эсвэл тоосго Налархайжуулагч элоксид давирхайн суурь үе дээр хийх заадасгүй шал
Дунд зэрэг идэмхий
Гидроизол, бризол, 88-Н цавуун дээрх полизобутилен
Полимер царууц шаваас
Хүчилд тэсвэртэй тоосго эсвэл хавтанцар, цутгамал бетон  хавтанцар, шаарга ситалла хавтанцар
Их идэмхий
Полизобутилен, полихлор-винил линолеум  хулдаас эсвэл дууриамал полиэтилен
Полимер царууц шаваас, полимер шаваас
Хүчилд тэсвэртэй тоосго эсвэл хавтанцар, цутгамал бетон  хавтанцар, шаарга ситалла хавтанцар, полимербетон гулдмай
Исэлдэх хүчил
 
Сул ба дунд зэрэг, их  идэмхий
88-Н цавуугаар
суурилсан полизобутилен
Полимерсиликат шаваас
Мөн адил
Фтор агуулсан хүчил
 
Мөн адил
 
Гидроизол, бризол
 
Кокс эсвэл бал чулуутай полимер зуурмаг буюу битуминоль
АТМ төрлийн бал чулуун хавтанцар, нүүрс агуулсан дүүргэгчтэй полимербетон буюу хавтанцар
Шүлт ба шүлтлэг суурьтай
-----"----
Полизобутилен
Цементэн зуурмаг, полимер зуурмаг
Налархайжуулсан
элоксид түрхлэг, керамик хавтанцар ба тоосго
Хувьсах үйлчлэлтэй
шүлтлэг
 
 
 
 
Нийлмэл идэмхий орчин
Сул ба дунд зэрэг, их  идэмхий
 
 
 
Мөн адил
 
 
Полизобутилен
 
 
 
 
 
Зэврэлтээс хамгаалах  нийлмэл бүрхүүл
(дууриамал
полиэтилен)
Битуминоль, "ферганит", "фаизол", "арзамит-5" төрлийн шаваас эсвэл полимер зуурмаг
Өргөн хүрээтэй эсвэл "арзамит-5" шаваас дээр суурилсан полимер зуурмаг
Налархайжуулагч элоксид шаваас, шаарган ситалла хавтанцар, полимер шаваасаар заадсыг зассан  шаарган ситалл хавтанцар
Тайлбар: Хүчил ба исэлдэх орчин дахь түрхлэг, шаваас, зуурмаг, бетоныг хүчилд тэсвэртэй дүүргэгчээр хийнэ. (андезит, бал чулуу, кварц)
7-р хавсралт  (зөвлөх)
Химийн үйлчлэлд тэсвэртэй шалны материал
 
Орчин
Орчны агууламж
2%
 
Шал хучих материалын  химийн тэсвэршилт,
суурийн төрлөөр
Хүчилд тэсвэртэй керамик
Шингэн шил
Битум ба шаар
Термопласт
Реактопласт
*Шал хучихад хэрэглэж болох материалыг "+" тэмдгээр заав.
**Хөнөөлтэй  уусмалын концентраци 20%-иас ихгүй байх ёстой. Их агууламжтай хөнөөлтэй уусмалд хэрэглэх материалыг зохих стандартын дагуу тодорхойлно.
Шүлт
Идэмхий натр***
5-аас их
1-ээс 5хүртэл
1 хүртэл
-
+
 
+
-
-
 
-
-
-
 
+
+
+
 
+
-
-
 
+
*** Шалныг  цементэн бетоноор хучихыг зөвшөөрнө. Цементэн бетоноор хучсан шалны хучилган дээрх идэмхий    үйлчлэлийн орчны зэргийг хүснэгт 5; 6 ба 8-с үзнэ үү.
Дэвсгэр:
шохой, сод, давс
 
Хязгаарлахгүй
 
 
+
 
 
-
 
 
+
 
 
+
 
 
+
 
Хүчил: эрдэс
5-аас их
+
 
-
+
+
органик
5 хүртэл
+
 
-
+
+
үл исэлдэх
1 хүртэл
+
-
+
+
+
Хүчил: азотын, хүхрийн
хромын, хлорж сан
5-аас их
 
1-ээс        5 хүртэл
1 хүртэл
+
 
+
 
+
+
 
+
 
-
-
 
-
 
-
-
 
-
 
+
-
 
-
 
+
Сахарын уусмал, цардуулын бурам, тос ба хатуу өөх
Органик уусгагч:
 ацетон, бензин г.м
Хязгаарлахгүй
 
 
 
 
 
-
 
+
 
 
 
 
 
 
+
+
 
 
 
 
 
 
+
-
 
 
 
 
 
 
-
+
 
 
 
 
 
 
+
+
 
 
 
 
 
 
+
 
 
 
8-р хавсралт (лавлах)
 
Модон материалыг хамгаалах будаг, лакан материал
 
Будаг, лакан  материал
Материалын марк
Үндэслэл
Хучилтын тэмдэглэгээ*
Хучих зузаан, мм
* Хучилтын тэмдэглэгээ: д-гоёлын в- усанд тэсвэртэй а-агаарт тэсвэртэй х- химийн үйчлэлд тэсвэртэй
Пентафтал
Лак  ПФ-170 ба ПФ-171 
Паалан ПФ-115
Паалан ПФ-133
д,в
 
а,в
а,в
70-90
 
90-120
90-120
Уретан
Паалан УР-49
Лак УР-293 эсвэл УР-294
а,в,х
д,а,в
110-130
70-90
 
Уретан-алкид
Паалан УРФ-1128
а,в,х
110-130
 
Перхлорвинил
Паалан ХВ-110
Паалан ХВ-124
Паалан ХВ-1100
Паалан ХВ-785
Паалан ХС-710
Паалан ХС-759
Паалан ХС-717
Паалан ХС-781
Лак ХВ-784
а,в
а,в
а,в
х,в
х,в
х,в
х,в
х,в
д,х,в
90-120
90-120
100-120
110-130
110-130
130-150
110-130
110-130
110-130
Эпоксид
Чигжилт ЭП-0010
Паалан ЭП-773
Паалан ЭП-575
Паалан ЭП-755
Паалан ЭП-56
Паалан ЭП-793
х,в
х,в
а,в,х
х,в
х,а
х,в
250-350
130-150
130-150
130-150
130-150
130-150
Эпоксид-феноль
Паалан ФЛ-777
х,в
130-150
Эпоксид-фтор
Лак ЛФ-32х
а,в,х
100-120
 
9-р хавсралт (лавлах)
 
Модыг өмхөрөлтөөс хамгаалах үжил эсэргүүцэх найрлага
 
Орчны идэмхий үйлчлэлийн зэрэг
Хамгаалах материал
Бүрэлдэхүүний найрлага
Хамгаалах арга
Хамгаалалтын материалын орцын норм
Үжил эсэргүүцэх
Дунд зэрэг идэмхий
Натр фторийн арга
Шүвтэр цахиур фторийн арга
 
Чулуун нүүрсний лак ба фторт натрийн лаав
Фторт натри
 
Цахиурт фторийн шүвтэр
 
Фторт натрийн лак; чулуу нүүрсний лак; каолин; ус
Гадаргуун боловсруулалт
Мөн адил
 
 
"
20 г/м2
 
45 г/м2
 
 
250-500г/м2
 
 
Бэлдмэл ХМ-444
 
 
Хоёр хромт хүчлийн натри эсвэл кали; хүхэр хүчлийн зэс; борын хүчил
"Халуун-хүйтэн онгоц"-нд нэвчүүлэх арга
 
5-7 кг/м3
 
Бэлдмэл ХМББ-3324
 
Хоёр хромт хүчлийн натри эсвэл кали; хүхэр хүчлийн зэс; борын хүчил; тунсаа
"Халуун-хүйтэн онгоц"-нд нэвчүүлэх арга
 
 
 
5-7 кг/м3
 
Бэлдмэл ХМК
 
Хоёр хромт хүчлийн натри эсвэл кали; хүхэр хүчлийн зэс;  цахиурт фторийн натри
Мөн адил
 
5-7 кг/м3
 
Бэлдмэл ХМФ
 
Хоёр хромт хүчлийн натри эсвэл кали; хүхэр хүчлийн зэс;   натри фтор
"
 
5-7 кг/м3
 
Бэлдмэл МБ-1
 
Хүхэр хүчлийн  зэс; нүүрсний хүчлийн  шүвтэр; тунсаа, борын хүчил
"
 
5-7 кг/м3
 
Бэлдмэл ХМ-11
Давхар хромт натри,  хүхэр хүчлийн зэс
"Халуун-хүйтэн онгоц"-нд нэвчүүлэх арга
7-9 кг/м3
 
Гэмтэхээс хамгаалах
Их идэмхий
Чулуу нүүрсний тос
 
 
 
 
 
 
 
 
Антрацений тос Компаунд тос
 
Занарын тос
 
 
"УАЛЛ" маркийн доналит
 
 
 
"УАЛЛ"  доналит дээрх паст
Чулуу нүүрсний тос
 
 
 
 
 
 
 
 
Антрацийт тос
Компаунд тос
 
Занарын тос
 
 
Фторид ба шүлтлэг металын арсенат
 
 
 
Фторид; арсенат; паст үүсгэгчүүд
Петролатумд урьдчилан хатаасан модыг цилиндр саванд даралтын доор эсвэл урьдчилан халаасан модыг онгоцонд нэвчүүлэх
Мөн адил
 
 
Халуун-хүйтэн онгоц"-нд эсвэл "вакуум-даралт- вакуум"-д нэвчүүлэх арга
Диффузийн нэвчүүлэлт
 
75 кг/м3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
110 кг/м3
75кг/м3
 
110 кг/м3
 
 
8-15 кг/м3
 
 
 
 
 
6 кг/м3
 
 
Бэлдмэл ХМБ-444
 
Хоёр хромт хүчлийн натри эсвэл кали;  хүхэр хүчлийн зэс;  борын хүчил
"Халуун-хүйтэн онгоц"-нд нэвчүүлэх арга
 
8-15 кг/м3
 
Бэлдмэл ХМББ-3324
 
Хоёр хромт хүчлийн натри эсвэл кали; хүхэр хүчлийн зэс;  борын хүчил; тунсаа
 
Мөн адил
 
 
8-15 кг/м3
 
Бэлдмэл ХМФ
 
Хоёр хромт хүчлийн натри эсвэл кали; хүхэр хүчлийн зэс;  натри фтор
 
"
 
8-15 кг/м3
 
Бэлдмэл МБ-1
Хүхэр хүчлийн зэс;  нүүрсний хүчлийн шүвтэр; тунсаа
борын хүчил
 
"
 
8-15 кг/м3
 
 
10-р хавсралт  (лавлах)
 
Модны гадаргууг дэвтээн нэвчүүлэхэд зориулсан найрлага
 
Нэвчүүлэх найрлагын марк
Бүрэлдэхүүн, %
Бодис шингэсэн нягт
Хамгаалах шинж чанар
ТХЭФ
Гурван хлорын этил фосфат
 
 
Дөрвөн- хлорт нүүрс төрөгч
 
40
 
 
 
60
600 г/м2
Био хамгаалалт, галаас хамгаална
Фенолын спирт
Фенолын спирт
100
250-300 кг/м3
Чийгийн ба био химийн хамгаалалт болно
БК (Хүрэн нүүрс)
Хүрэн нүүрсний лаав
 
Оксоль олиф
Будаг хатаагч шингэн
Тунсаа
Ус
10
 
 
70
10
 
5
5
30-40кг/м3
 
 
Чийгийн ба био хамгаалалт болно
Галын хамгаалалт
 
 
 
ТХЭФ-ПТ
Гурван хлорын этил фосфат
 
 
Петролатум
50-70
 
 
 
30-50
40-60 кг/м3
Чийгийн ба био хамгаалалт болно
 
галын хамгаалалт
 
11-р  хавсралт (заавал)
 
Задгай агаарт ашиглаж байгаа ган татлагын хамгаалалт
 
Чийгшилийн бүс (БНбД 23-02-09-ийн дагуу)
Орчны идэмхий үйлчлэлийн зэрэг
Ган татлагын хэлбэр
Татлагын ган утасны тасралтын түр эсэргүүцэл, МПа
Ган утасны цайрдсан гадаргуугийн бүлэг
Хуурай
 
Хэвийн
 
Хуурай, хэвийн, чийгтэй
Сул идэмхий
 
"
 
Дунд зэргийн эсвэл их идэмхий
Дурын
 
"
 
Далд бүтээц
1764 хүртэл
 
1764 хүртэл
 
Гадна томоост татлагад 1372 хүртэл, дотор томоост татлагад 1764 хүртэл
Ж* эсвэл ОЖ**
 
ОЖ**
 
Нэмэлт лакан будаг, тосолгоо, полимер хальс зэрэг хамгаалалттай ОЖ
* Бүтээцийн төлөв байдлыг ашиглалтын явцад тогтмол хянахгүй бол нэмэлт хамгаалалтын  лакан будаг, тосолгоо, полимер хальс заавал хийх ёстой.
**Метал утасны эхний үеэс хамгийн гаднахын өмнөх үе хүртэл Ж бүлгийн бүрхүүлийг зөвшөөрнө.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
12-р хавсралт (зөвлөх)
 
Идэмхий орчинд бага  чанаржуулсан  ган бүтээцийн
ширээлтэд зориулсан материалууд
 
Идэмхий үйлчлэлтэй орчны зэрэг
Гангийн марк
Ширээлтийн материалын марк
Ширээлтийн утас
Электродын бүрээс
Жацан доорх (флюс)
Нүүрс хүчлийн хийн орчинд
 
 
Сул идэмхий*
 
10ХНДП, 10ХДП
 
10ХСНД, 15ХСНД
Св-08Х1ДЮ, Св-10НМА, Св-08ХМ
Св-10НМА, Св-08ХМ
ППВ-5к2,
Св-08ХГ2СДЮ
Св-08ХГ2СДЮ
ОЗС-18
 
ОЗС-24, АН-Х7, ВСН-3, Э138-45Н, Э138-50Н3
Дунд ба хүчтэй идэмхий орчин
10ХСНД, 15ХСНД
 
 
10ХНДП, 10ХДП
 
09Г2С, 10Г2С1
 
18Г2АФпс, 16Г2АФ
15Г2АФДпс, 14Г2АФ
12ГН2МФАЮ, 12Г2СМФ
Св-10НМА, Св-08ХМ
 
 
Св-08Х1ДЮ, Св-10НМА,
Св-08ХМ
Св-10Г2, Св-10ГА,
Св-08ГА
Св-08ХГ2СДЮ
 
 
Св-08ХГ2СДЮ
 
Св-08Г2С,
Св-08Г2СЦ
АН-Х7, ВСН-3,
Э138-45Н, ОЗС-24,
Э138-50Н3
ОЗС-18    
 
УОНИ 13/55
 
-
 
Св-08ХГН2МЮ
 
 
Св-08Г2С,
Св-08Г2СЦ
Св-10ХГ2СМА
 
 
УОНИ 13/65
 
Э70 дурын төрөл
 
Тайлбар: 10ХСНД ба 15ХСНД маркийн гангаар хийсэн бүтээцийг гараар ширээхэд зориулсан электродын бүрээсийг сонгохдоо захиалагч ба угсралтын байгууллагатай зөвшилцөн гүйцэтгэнэ.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
13-р хавсралт
 
Зэврэлтийн хамгаалаагүй ган хашлага бүтээцийн
хамгийн бага зузаан, зэврэлтээс хамгаалах арга
 
Орчны идэмхий үйлчлэлийн зэрэг
Зэврэлтээс хамгаалаагүй хашлага бүтээцийн
хуудасны зузаан, /мм/
Хөнгөн цагаан
I ангийн цайрдсан гөлмөн төмөр
 
10ХНДП, 10ХДП маркийн ган хуудас
Идэмхий бус
Хязгаар тавихгүй
0,5
Гадаргууд үйлчлэх идэмхий зэргээс нь хамааруулж тодорхойлно ***
Сул идэмхий
Хязгаар тавихгүй
-
0,8*
Дунд зэрэг идэмхий
1,0*
-
-
*- АД1М, АМцМ, Амг2М (зэврэлтийн хамгаалалтгүй бөгөөд  эдгээрээс өөр маркийн хөнгөн цагаан хэрэглэхийг үл зөвшөөрнө) маркийн хөнгөн цагаан хуудсанд.
**- Өрөөний дотор талаас хуудасны гадаргууг нь будсан нөхцөлд.
 
14-р хавсралт
Метал бүтээцийг зэврэлтээс хамгаалах арга
 
Орчны идэмхий үйлчлэлийн зэрэг
Бүтээцийн төрөл
Даацын
Хуудсан материалаар угсарсан хашлага*
Нүүрстөрөгч ба бага чанаржуулсан ган
Хөнгөн цагаан хуудас
I ангийн бүрхүүл бүхий цайрт ган хуудас
Идэмхий бус
I бүлгийн будаг лакан будлага хийх;
Хамгаалахгүй
Дотор талаас нь хамгаалалт* хийхгүй ба дулаалга талаас нь II ба III бүлгийн будаг лак эсвэл битумээр хамгаалах
Сул идэмхий
а) халуун аргаар цайрдах (t=60-100мкм) 4*;
б) хийн-илчийн аргаар  шүршиж цайрдах (t=120-180мкм);
в) I  ба II бүлгийн будаг лакаар хамгаална;
г) гадаруун тусгаарлалт хийнэ (хөрсөнд байх хэсэгт нь)
Хамгаалахгүй
а) ОД-ХВ-221 маркийн дисперсийн органик будгаар будах(дотор талын хөнөөлтэй бүтээцэд) эсвэл II ба III бүлгийн будаг лакаар эргэн тойрон будах (дулаалга талаас нь битумдэх)
б) II ба III бүлгийн будаг лакаар будаж өгнө (дотор талын хөнөөлтэй савыг барьсанаас нь хойш 8-10 жил тутамд ийнхүү будна)
Дунд зэрэг идэмхий
а) халуун аргаар цайрдах (t=60-100мкм)  дараа нь будаг лакаар (II,III бүлгийн 5*) будна;
б) хийн-илчийн аргаар  шүршиж цайрдах эсвэл хөнгөн цагаандаад  (t=120-180мкм) дараа нь II,III,IY бүлгийн будаг лакаар давхар будна;
в) II,III,IY бүлгийн будаг лакаар будна;
г) хийн-илчийн аргаар   цайр (t=200-250мкм)  буюу хөнгөн цагаанаар (t=250-300мкм)  шүрших
д) цахилгаан–химийн аргаар хамгаалаад;
е) шингэн орчин ба улны хөрсөнд байх 3* гадаргад цахилгаан-химийн аргаар бүрхүүл тогтооно;
ж) металл бус, химийн тэсвэртэй материалаар өнгөлнө;
а) анадын цахилгаан химийн аргаар цайрдах (t=15мкм);
б) хамгаалахгүй 2*
в) химийн аргаар исэлдүүлээд II ба III бүлгийн будаг лакаар давхар будна
г) IY бүлгийн будаг лакаар будна;
д) ЭП-057 хөрсжүүлгээр хөрсжүүлсний дараа IY бүлгийн будаг лакаар будна;
үл хэрэглэнэ
Их идэмхий
a) диффузлэх үеийн зузааныг 100мкм-ээс багагүй байхаар термодиффузийн ар цайрдаад, IY бүлгийн будаг лакан материалаар t=150мкм-ээс багагүй зузаантай нэмж будна (улирлын чанартай үе үе нордог давстай нуурын хөнөөлтэй орчинд байх бүтээц)6*;
б) хийн-илчийн аргаар цайр буюу хөнгөн цагаанаар шүршээд (t=200-250мкм) дараа нь IY бүлгийн будаг лакан материалаар хамгаална;
в) цахилгаан-химийн хамгаалалт хийсний дараа давхарлаж тусгаарлалт хийнэ (хөрсөнд байх хэсэгт)3*
г) шингэн орчинд байх хэсэгт нь цахилгаан-химийн аргаар хамгаалалт хийнэ; 3*
д) химд тэсвэртэй метал бус материалаар өнгөлнө;
е) IY бүлгийн будаг лакаар будна
a) цахилгаан-химийн анодын аргаар (t=15мкм) бүрхүүл үе тогтоогоод IY бүлгийн будаг лакан материалаар нэмж будна;
б) ЭП-057хөрсжүүлгээр будсаны дараа  IY бүлгийн будаг лакаар нэмж будна;
в) химийн аргаар исэлдүүлсний дараа дээр "б"-д зааснаар хамгаална;
г) цахилгаан-химийн аргаар хамгаалал хийгээд тусгаарлалт нэмж гүйцэтгэнэ (хөрсөнд байх хэсэгт нь)3*
 
үл хэрэглэнэ
1*- гурван үе  метал хавтгаалжинд үл хамаарна.
2*- 13-р хавсралтын шаардлаганд хамааруулна.
3*- ган татлаганд цахилгаан химийн хамгаалалтыг хамааруулахгүй.
4*- халуун аргаар хөнгөн цагаанаар бүрж (t>/=50мкм) өгнө.
5*-халуун аргаар хөнгөн цагаанаар бүрэх (t>/=50мкм) ба давхар будахгүй.
6*- халуун аргаар хөнгөн цагаанаар бүрэхийн (t>/=80мкм) өмнөх хөнгөн цагаан бүрхүүл үе нь t>/=100мкм байвал IY бүлгийн будаг лакаар нэмж будна.
Тайлбар: 1. Будаг лакан материалын бүлэг ба зузааныг 29-р хүснэгтээр, материалын төрлийг хавсралтанд 15-р хүснэгтэнд зааснаар авна. Идэмхий бус орчинд орших бүтээцэд хийх будаг лакан хамгаалалтын зузааныг байгууллагын стандартаар (БСт) авна.
2. Хүхрийн ангидрит, хүхэрт устөрөгч ба азотын хүчил агуулсан В,С ба D бүлгийн хийн сул болон дунд зэрэг, их  идэмхий орчинд А7. АД1. АМц маркийн хөнгөн цагааны хий-илчийн аргаар хайлуулж хамгаална. Хөнгөн цагаанаар бүрэхэд Ао, А5, А6 маркыг хэрэглэнэ. Дээр дурьдсанаас бусад орчинд бол Цо, Ц1, Ц2, Ц3 маркийн хөнгөн цагааныг ашиглана. Шингэн орчинд (дунд зэргийн буюу их хөнөөлтэй) ган бүтээцийг зэврэлтээс хамгаалахад цайрыг хий-илчийн аргаар шүршээд (t=80-120 мкм) давхарлаж хөнгөн цагаанаар шүршиж (t=80-120 мкм) өгнө.
3. Хөрсөнд орших бүтээцийн тусгаарлалт нь (битум, битум-резин, битум-полимер, битум-эрдэс, этил г.м) ОХУ-ын болон олон улсын стандарт, техникийн нөхцөлийн шаардлагыг хангаж байх ёстой.
 
15-р хавсралт (лавлах)
 
Ган ба хөнгөн цагаан бүтээцийг зэврэлтээс
хамгаалахад хэрэглэх будаг лакан материал
Бүрхүүлийн материалын бүлэг
Хальс үе тогтоох будаг лакийн шинж, төрөл
Материалын марк
Бүрхүүлийн тэсвэршилийн зүүлт
Ган ба хөнгөн цагаан бүтээцийн бүрхүүлийн бүтэц
I
Пента-фталь
Лак ПФ-170
Лак ПФ-171 (15%-ийн хөнгөн цагааны нунтагтай)
а, ан, П, ┐
ГФ-021, ГФ-0119, ГФ-0163, ПФ-020
Хөрсжүүлгэн дээр будна. 300оС хүртэл гадаргад хөрсжүүлэггүй гүйцэтгэж болно
Эмаль ПФ-115
а, ан, П,
I бүлгийн хөрсжүүлгэн дээр будна
Эмаль ПФ-133
а, ан, П,
>> 
Эмаль ПФ-1126
а, ан, П,
>> 
Эмаль ПФ-1189
(хурдан хатдаг)
а, ан, н
Хөрсжүүлэггүй будна
ПФ-020
-
Эмаль ба I бүлгийн будгаар давхарлаж будна
ПФ-0142
-
Агаарт тэсвэртэй эмаль ба I ба II бүлгийн будгаар давхар будна
Глифталь
ГФ-021 дэвсгэр үе
-
I бүлгийн эмаль будлагын доор; эмаль будгаар давхар будна
ГФ-0119 дэвсгэр үе
-
II ба III бүлгийн перхлорвинил, нийлмэл полимер
ГФ-0163 дэвсгэр үе
-
винилхлорид
ГФ-017- дэвсгэр үе
-
-40оС-ээс доош температурт бүтээцэд винихлорид будгаар будна
Алкид-уретан
УРФ-1128 эмаль (хурдан хатагч)
а, ан, П,
I бүлгийн хөрсжүүлгэн дээр будна
Алкид-строль
МС-0141 хөрсжүүлэг (хурдан хатагч)
 
МС-067 хөрсжүүлэг (хурдан хатагч)
-
 
 
 
-
I ба II бүлгийн агаарт тэсвэртэй эмалиар давхар будна
Ган цувималыг үйлдвэрлэх ажилбар хоорондын хугацаанд консервацид байлгахад ийнхүү будаад сүүлд нь дахин эмаль эсвэл хөрсжүүлэг тавина
Эпокси-эфир
ЭФ-0121 дэвсгэр үе (хурдан хатагч)
ЭФ-1219 Эмаль (зузаан үет)
-
 
 
а, ан, П
Дээдэхтэй адил
 
 
Хөрсжүүлэггүйгээр 1...2 үе түрхэнэ
Тосон будаг
Дотор талд хэрэглэдэг өтгөн тосон будаг ба алкид будаг
П
Биологийн тэсвэргүй. Хөдөө аж ахуй болон үйлдвэрийн барилгад хэрэглэхгүй.
Гадна талд хэрэглэдэг өтгөн тосон будаг
а, ан, П
ГФ-021, ПФ-020, ГФ119 хөрсжүүлгэн дээр оксоль олифоор найруулсан төмрийн сурикээр будсаны дараа өнгө үе тавина
Оксоль олифоор найруулсан төмрийн сурик
-
Биологийн тэсвэргүй. Тосон будгаар давхар будна
Битумийн-тосон будаг
БТ-177 будаг
а, ан, п, т
Төмөр гадаргад ПФ-020, ГФ-021 хөрсжүүлэг; 300...350оС-т  халж хөрхөд тэсвэртэй; мөн 200...250оС-ийн байнгын халуунд байх бүтээцэд хөрсжүүлэггүй түрхнэ
Нитроцеллюлоз
НЦ-134 лак Эмаль НЦ-132
П
а, ан, П
ГФ-021 хөрсжүүлгэн дээр будна
ГФ-0163, ПФ-020, ФЛ-03-К хөрсжүүлгэн дээр гүйцэтгэнэ
II
Фенол-формальдегид
ФЛ-03К дэвсгэр үе
-
Нийлмэл полимер (ваналхлорид, хлоркацчук) болон II ба III бүлгийн перхлорванил эмаль будгаар будна; ФЛ-03К түрхлэгийг өнгө болгож будна
ФЛ-03Ж дэвсгэр үе
-
Хөнгөн цагаан ба цайрт ган гадаргад дээдэхтэй адил гүйцэтгэнэ
ФЛ-62 эмаль
б
Нефть ба нефть бүтээгдэхүүн хадгалах савны дотор гадаргад хөрсжүүлэггүйгээр таван давхар будна
Полиакрил ба акрил-силикон
Эмаль
АС-115
а, ан, П
Хөнгөн цагаан гадаргад ФЛ-03Ж, АК-070; ВЛ-02 хөрсжүүлгэн дээр гүйцэтгэнэ
Эмаль
АС-182
а, ан, П
ГФ-021, ГФ-0163, ПФ-020, ФЛ-03К, АК-070 хөрсжүүлгэн дээр гүйцэтгэнэ
Эмаль
АС-1166
а, ан, П
Анодын аргаар хөнгөн цагаан бүрхүүл тогтоосны дараа АС-1166-гаар будна
АК-069,
АК-070
-
Хөнгөн цагаан ба цайрт ган гадаргад хэрэглэнэ
АК-0138 дэвсгэр үе
-
Хуйлмал нимгэн цайрт ган хуудсан босоо ба хэвтээ цилиндр савны дүүрэх хэсэгт ОД-ХВ-221, ПЛ-ХВ-122 будгаар хөрсжүүлэг хийж гүйцэтгэнэ
АС-1171 эмаль
а, ан, П
Цайрдсан нимгэн хуйлмал ган хуудсаар барьсан босоо ба хэтээ ган цилиндр савны дүүрэх хэсэгт
Полиэфирсиликсон
Эмаль МЛ-1202
а, ан, П
Бүх гадаргыг тэгшилж засаад ЭП-0200- хөрс хийж МЛ-1202-оор эцэслэн өнгөлнө
Поливинил-бутираль
ВЛ-02 дэвсгэр үе
-
Ганд зориулсан эмаль түрхэж фосфатжуулах бөгөөд мөн хөнгөн цагаан ба цайрт ганг ч тийнхүү тусад нь хөрсжүүлж болно
ВЛ-023 дэвсгэр үе
-
Ган цувималыг үйлдвэрлэх ажилбар хоорондын хугацаанд консервацид байлгахад ВЛ-023-аар будаад дараа нь хөрсуүлэг ба эмалиар будна
Эмаль ВЛ-515
в, б, м
Усанд тэсвэртэй эмалийн хөрсжүүлэггүйгээр будна; бензин тосонд тэсвэртэй эмалийг ВЛ-02 хөрсжүүлгэн дээр гүйцэтгэнэ
Хлоркаучук
КЧ-0189 дэвсгэр үе
-
Хуйлмал цайрт гангаар хийсэн резервуарын дүүргэгдэх хэсэгт ОД-ХВ-221, ОД-ХВ-714, ПЛ-ХВ-122будгаар давхар будаж гүйцэтгэнэ
Перхлорвиниб (винилхлоридийн нийлмэл полимер суурьтай)
Эмаль
ХВ-16
Эмаль
ХВ-113
Эмаль
ХВ-110
а, ан, п
а, ан, п
Ган гадаргад ГФ-021 хөрсжүүлэг
ГФ-0163, ГФ-0119, ФЛ0ЗК, ПФ-020 хөрсжүүлэг; хөнгөн цагаан ба цайрт ган гадаргад ФХ-03Ж, АК-070 хөрсжүүлэг хэрэглэнэ
Эмаль
ХС-119
а, ан, п
ГФ-021 хөрсжүүлгэн дээр гүйцэтгэнэ
Эмаль
ХВ-124
ХВ-125
а, ан, п, х
ГФ-119, ФЛ-03К, ПФ-020, ХВ-050, ХС-010, ХС-068, ХС-059 хөрсжүүлэг
Занарт-ванил
СП-795 Лак
а, ан, п
Ган гадаргад хөрсжүүлэггүй будна
III
Фенол-формальдегид
ФЛ-03К, ФЛ-03Ж дэвсгэр үе
-
II бүлгийн будаг лакан хөржүүлэг
полиуретан
Эмаль
ур-175
а, ан, п, х
III бүлгийн будаг лакаар хөрсжүүлнэ
Эпоксидийн
Эмаль
ЭП-773
ан, п, б, м, х, хш
Төмөр гадаргад ЭП-0010 түрхлэгээр хөрсжүүлнэ; тосонд тэсвэртэй эмалийг хөрсжүүлэггүй гүйцэтгэнэ
Эмаль
ЭП-755
ан, п, б
ВЛ-02, ВЛ-023 хөрсжүүлгэн дээр гүйцэтгэнэ
Эмаль
ЭП-140
ан, п,х
АК-070, АК-069, ЭП-09Т хөрсжүүлгэн дээр; халуунд тэсвэртэй эмалийг хөрсжүүлэггүй будна
Эмаль
ЭП-575
х
ЭП-057, АК-070 хөрсжүүлгэн дээр будна
ЭП-057 зузааруул-сан дэвсгэр үе
-
Элсээр цацаж цэвэрлэсэн гадаргад эпоксид эмаль, перхлорвинил ба винилхлоридийн нийлмэл полимер будлагын доор гүйцэтгэнэ
Эмаль
ЭП-56
б
ВЛ хөрсжүүлгийг 5 давхар хийгээд будна
Эмаль
 ЭП-1155 (зузаан үет)
а, ан, в, х
ЭП-057 хөрсжүүлэг ба ЭП-0010 түрхлэг дээр эсвэл элсээр шүршиж цэвэрлэсэн гадаргад гүйцэтгэнэ
Эмаль
ЭП-5116
в, х
Дээрхтэй адил
Зузааруул-сан дэвсгэр үе ЭП-057
-
Элсээр цацаж хамгаалсан гадарга эсвэл эпоксид ба перхлорвиналийн эмалийг винилхлоридын түрхлэг дээр нягт хөрсжүүлнэ
ЭП-0200 дэвсгэр үе
 
Дээрхтэй адил, гэхдээ савны дүүргэгдэх хэсгийг эхлээд тэгшилж засна
ЭП-0010 түрхлэг
х,п,в,м,б
Эпоксид эмаль суурь тавина; түүнчилэн ус ба тос, химийн бензинд тэсвэртэй бүрхүүл үенд гүйцэтгэнэ
ЭП-0140 дэвсгэр үе
 
Цайрдсан болон үл цайрдсан нимгэн ган гадаргад ЭП-155 лакаар хөрсжүүлж гүйцэтгэнэ
Полистроль
Зузааруул-сан
ПС-0203 дэвсгэр үе
-
Элсээр цацаж цэвэрлэсэн гадаргууд полистроль болон III ба IY бүлгийн эпоксид эмалиар давхар будна
Эмаль
ПС-1184, ПС-1186
а, в
ВЛ-02хөрсжүүлгэн дээр; усанд тэсвэртэй эмалийг ПС-0203 хөрсжүүлгээр гүйцэтгэнэ
Перхлорвинил (винилхлоридийн нийлмэл полимер суурьтай)
Эмаль
ХВ-1100
Эмаль
ХВ-124,
ХВ-125
а, ан, п, х
а, ан, п, х
ХС-010 хөрсжүүлгэн дээр
ХС-068, ХВ-050,
ХС-059, ГФ-021, ГФ-0163, ГФ-0119, ФЛ-03К
Эмаль
ХВ-1120
а, ан, п, х
Ган гадаргад ПФ-020, хөнгөн цагаан болон цайрт ганд АК-069, АК-070, ФЛ-03Ж хөрсжүүлэг тавина
ХВ-050 дэвсгэр үе
-
Ванилхлоридийн нийлмэл полимер суурьтай перхлорвинилийн эмалиар давхар будна; Мөн В, D
ХС-068 дэвсгэр үе
-
Бүлгийн хийн агууламж бүхий агаарт болон усанд тэсвэртэй орчинд бүрхүүл өнгө тогтооход түүнчлэн элсээр цацаж цэвэрлэсэн гадаргууд ХС-068-аар гүйцэтгэнэ
Эмаль
ХС-717
м, б, в
ХС-010, ВЛ-023 хөрсжүүлгэн дээр гүйцэтгэнэ
Эмаль
 ХС-5132
м, б, в
Ган гадаргууд хөрсжүүлэггүй гүйцэтгэж болно
Эмаль
 ХС-972
м, б
Дээдэхтэй адил
Занарт-винил
Лак СП-795
а, ан, п,х
Хөрсжүүлэггүйгээр гүйцэтгэнэ
Цахиурын органик будаг
Эмаль
КО-811
т
Фосфатжуулсан болон элсээр цэвэрлэсэн гадаргууд хөрсжүүлэггүй гүйцэтгэнэ; 400оС хүртлэх халуунд тэсвэртэй
Эмаль
КО-813
а, ан, п, м, т
ГФ-021, ФЛ-03К, ГФ-0163, ГФ-0119, ПФ-020 хөрсжүүлгэн дээр гүйцэтгэнэ; 300оС хүртлэх халуун ба тосонд тэсвэртэй бүрхүүлийг дэвсгэр үегүйгээр будна
будаг
КО-047
в
Ундны ус хадгалах босоо ба хэвтээ ган цилиндр саван дотор гадаргууг элс цацаж цэвэрлээд 4 давхар (бүх зузаан нь 120...150мкм) будна
 
IY
Винил хлоридын нийлмэл полимер ба перхлорвинил
Эмаль
ХВ-785
х, хк, хш, в
ХС-010- ХС-068, ХВ-050 хөрсжүүлгэн дээр будна
 
Лак ХВ-784
хк, хш, в
Химийн тэсвэрлэлтийг нь дээшлүүлэх зорилгоор ХВ-785 эмалийг суурь болгон будна; усанд тэсвэртэй болгож ХС-010 хөрсжүүлгэн дээр бүрхнэ
 
Лак ХС-76
хк, хш, в
ХС-010 хөрсжүүлэг ба ХС-710 эмалиар хөрсжүүлнэ
 
Эмаль
ХС-759
хш, хк, в
ХС-059 хөрсжүүлгэн дээр будна
 
Эмаль 717
б, м, в
ХС-010, ВЛ-023 хөрсжүүлгэн дээр будна; хөрсжүүлэггүй будахыг зөвшөөрнө
 
Лак ХС-724
 хиз, хк
Химийн тэсвэрлэлтийг нь дээшлүүлэх зорилгоор ХС-759 эмалиар хөрсжүүлж будна
 
ХС-010 дэвсгэр үе
 
ХС-068 дэвсгэр үе
 
ХС-059 хөрсжүүлэг
 
ХВ-050 дэвсгэр үе
-
 
 
-
 
 
-
 
 
-
Перхлорвинал эмаль будгаар давхар будна; B, D бүлгийн
Хийн агууламжтай агаарт тэсвэртэй болгох зорилгоор винал хлоридийн нийлмэл полимер будгаар давхарлаж будна; шингэн орчинд тэсвэртэй бүрхүүлийн доор будаж болно, элсээр цацаж цэвэрлэжсан гадаргууд түрхнэ
Эпоксид
ЭП-0010 түрхлэг
х, в, м, б, п
ЭП-773 эмалийн доор будна; ус ба химийн, тос, бензинд тэсвэртэй бүрхүүл болгоно
Эмаль
ЭП-773
хш, м, х, ан, п, б
ЭП-0010 түрхлэг дээр будна; тосонд тэсвэртэй болгож хөрсжүүлэггүй эсвэл ЭП-057, АК-070 хөрсжүүлгэн дээр гүйцэтгэнэ
Эмаль
ЭП-575
х
ЭП-057 буюу АК-070 хөрсжүүлэг дээр эсвэл хөрсжүүлэггүй гүйцэтгэнэ
Эмаль
ЭП-5116 (зузаан үет)
в, х, п, б
Элсээр цацаж цэвэрлэсэн гадаргууд шууд будах буюу ЭП-057, хөрсжүүлэг, ЭП-
0010 түрхлэг дээр будна
Эмаль
ЭП-7105 (зузаан үет)
в, х, хк, п
Дээрхтэй адил
Тайлбар: 1. Хөнгөн цагаан буюу цайрт ган гадаргуу дээр будах зориулалтгүй материалиар хийсэн бүтээцийг будаж болох бөгөөд төмөр гадаргуу дээр ВЛ-02 фосфоржуулсан дэвсгэр үе гүйцэтгэнэ.
2. Үндсэн зүүлтийн тайлбар: а- задгай агаарт тэсвэртэй бүрхүүл; ан-задгай ба саравчинд; т-халуунд тэсвэртэй; х-химийн тэсвэртэй; м-тосонд тэсвэртэй; в- усанд тэсвэртэй; хк-хүчилд тэсвэртэй; хш- шүлтэд тэсвэртэй; б-бензинд тэсвэртэй
Дээр дурьдсан ОХУ-ын болон олон улсын стандарт, техникийн нөхцөл шаардлагыг хангасан будаг, лакыг хэрэглэхийг зөвшөөрнө.
                                                                                                    
 
 16-р хавсралт          (зөвлөх)
 
Хүчил ба шүлт, шингэн эрдэс бордоо хадгалах
эзлэхүүнт ган сав (резервуар)-ны гадаргууг хамгаалах
 метал бус бүрхүүлийн төрөл
 
Хамгаалах бүрхүүл
Бүрхүүлийн бүдүүвч
Бүрхүүлийн ойролцоо зузаан, мм
Будаг лакан
29-р хүснэгтэд заасан ашиглалтын нөхцлөөс хамааруулан хавсралтын 15-р хүснэгтийн х,хк, хш зүүлт бүхий IY бүлгийн будаг лакан бүрхүүл
0,08-0,15
Арматурласан будаг лакан
Эпоксид бүрхүүлийг шилэн таараар арматурчилна
1,0
Шингэн резин хольц
Эпоксидийн дэвсгэр үе дээр хийх 
У-30М герметик
Герметик 51-Г-10
1,5-2,0
1,5-2,0
Түрхлэгэн
ФАЭД давирхайгаар найруулсан
1,0-2,0
ЭКР-22 полимер шаваас
1,0-2,0
ЭД-16, ЭД-20, ЗИС-1 эпоксид давирхайгаар найруулсан эпоксид-занарын хольц
1,0-1,5
Хуудсан
Бүх гадаргуугаар хучих политтилен,
 Поливинилхлорид  хавтага
Поли
2,0-3,0
3,0-5,0
10,0
 
 
Доторлогоо *
Холбогчоор 2* наах керамик хавтанцар холбогчоор 2* наах хучилд тэсвэртэй тоосго
20-60
Хүчилд тэсвэртэй ширхэгийн керамик матераил ба тэгш болон хэлбэржүүлсэн хавтанцар, хүчилд тэсвэртэй тоосгыг 3* химийн тэсвэртэй 2* холбогчоор үелэн наах (ПГС полизобутален, битумын хуйлмал материал г.м)
 
30-270
Шилэн таараар арматурласан будаг, лакан найруулган бүрхүүл үе ба эпоксид холбогчоор наасан шаарга ситалл хавтанцар
12,0-20,0
Полизобутилен ПГС болон бусад бүрхүүл үе ба царууц шаваасаар наах хүчилд тэсвэртэй бетон хавтанцар
30,0
 
Полизобутилен бүрхүүл үе ба полимер материалаар найруулсан шаваасаар наах нүүрс болон материал (АТМ хавтанцар, нүүрсэн ба балон гулдмай)
20-400
Хулдмал
Резин ба эбонитийг наагаад дараа нь илчийн боловсруулалт хийж хучна
3,0-12,0
*- Хамгалалтын бүрхүүлийн бүтэц ба зузаан үеийн тоог тухайн бүтээцийн хэлбэр, хэмжээ болон орчны температур, идэмхий байдлын зэрэгтэй уялдуулан тогтоох бөгөөд бат бэхийн болон тогтвортой байдлын тооцоо хийж шалгана. Зайлшгүй шаардлагатай гэж үзвэл дулаан техникийн тооцоо хийх хэрэгтэй.
2*-  Холбогчийн төрлийг сонгохдоо идэмхий үйлчлэлийн орчноос нь хамааруулна.
3*-Хүчилд тэсвэртэй ширхэгийн материалыг сонгохдоо идэмхий үйлчлэл ба үйлчлэх ачаалал, дулаан техникийн тооцоо  хамааруулж авч үзнэ.
 
 

 
17-р хавсралт
(лавлагааны)
 
НОРМАТИВ БАРИМТ БИЧИГ, СТАНДАРТЫН ЖАГСААЛТ
1.      "Барилгын бүтээц, байгууламжийг зэврэлтээс хамгаалах" БНбД /20-03-11/
2.      "Барилгад хэрэглэх уур амьсгал ба геофизикийн үзүүлэлт" БНбД /23-01-09/
3.      "Барилгын дулаан хамгаалалт" БНбД /23-02-09/
4.      "Бетон төмөр бетон бүтээц" БНбД /52-01-10/
5.      "Бетон ба урьдчилан хүчитгээгүй арматуртай төмөр бетон бүтээц" БНбД/52-105-10/
6.      MNS 2122:85 "Бетоны эзлэхүүн жин. Чийглэг, ус шингээлт сүвэрхэгжүүлэлт, ус нэвтрүүлэлтийг тодорхойлох арга"
7.      MNS 0974:2008 "Портланд цемент.Техникийн шаардлага"
8.      MNS 1918: 1985 "Бетоны хүйтэн тэсвэрлэлтйг тодорхойлох арга"
9.      MNS 3821: 1985 "Бетон болон барилгын зуурмагт хэрэглэх ус техникийн нөхцөл"
10. MNS 0390: 1998 "Барилгын ажилд хэрэглэх дайрга. Техникийн шаардлага"
11. MNS 2371: 1984 "Хөнгөн бетоны физик бус сүвэрхэг дүүргэгч ангилал техникийн ерөнхий шаардлага"
12. MNS 0392: 1998 "Барилгын ажилд хэрэглэх элс. Техникийн шаардлага"
13. MNS 2917: 1984 "Сүвэрхэгжүүлсэн хайрга дайрга, элс. Техникийн шаардлага"
14. MNS 5174: 2002 "Хөнгөн цагааны ислийн өндөр агууламжтай галд тэсвэртэй цемент. Техникийн шаардлага

 
18-р хавсралт
(лавлагааны)
 
НЭР ТОМЪЁОНЫ ТОЛЬ
 
-        Коррозия                                                                          -  Зэврэлт, өмхөрөлт
-        Покрытия                                                                         -  Бүрхүүл
-        Агресивная среда                                                           -  Идэмхий орчин
-        Неагресивный                                                                  -  Идэмхий бус
-        Слабоагресивный                                                           -  Сул идэмхий
-        Среднеагресивный                                                         -  Дунд зэрэг идэмхий
-        Сильноагресивный                                                         -  Их идэмхий                                            
-        Розы ветров                                                                    -  Салхины эрчим
-        Герметизация                                                      -  Битүүмжлэл
-        Дезинфицирующие средства                                         -  Ариутгах хэрэгсэл
-        Степень агресивного воздействия сред                      -  Орчны идэмхий үйлчлэлийн зэрэг
-         Показатель агресивности                                             -  Идэмхийн үзүүлэлт
-        Воздействия жидких агресивных сред                         -  Шингэн идэмхий орчны үйлчлэл
-        Воздействия газообразных агресивных                        - Хийн идэмхий орчны үйлчлэл
сред                                                                             
-        Воздействия твердых агресивных сред                       - Хатуу идэмхий орчны үйлчлэл
-        Зона влажности                                                                -  Чийгшлийн бүс
-        Газотермическое напыление                                          - Хий-элчийн шүршилт
-        Степень очистки                                                              - Цэвэрлэлтийн зэрэг
-        Футеровка                                                                         - Доторлогоо
-         Облицовка                                                                       - Өнгөлгөө
-        Закладная деталь                                                            - суулгах нарийвч
-        Пластин                                                                             - Хавтага/ялтас/
 
 
 
 
 
 
 
 
 
                                                                        ГАРЧИГ
Барилгын бүтээцийг зэврэлтээс хамгаалах
1.                                                                                                                  Хамрах хүрээ .............................................................................................   1
2.                                                                                                                 Нийтлэг үндэслэл .......................................................................................   1
3.                                                                                                                 Бетон, төмөр бетон бүтээц ........................................................................   2
-                                                                                           Орчны идэмхий үйлчлэлийн зэрэг ..................................................  3
-                                                                                           Материал, бүтээцэд тавигдах шаардлага ......................................10
-                                                                                           Бетон, төмөр бетон бүтээцийн гадаргууг
зэврэлтээс хамгаалах  .................................................................... 16
-                                                                                           Шал ................................................................................................... 19
-                                                                                           Утаа хий- утааны, агаар сэлгэлт, ариутгах татуургын
 хоолой, эзлэхүүнт байгууламж болон технологийн
дамжуулах хоолой ...........................................................................  19
-                                                                                           Төмөр бетон бүтээцийг цахилгааны зэврэлтээс
хамгаалах онцлог .............................................................................  21
4.                                                                                                                 Модон бүтээц ..............................................................................................  24
5.                                                                                                                 Өрөгт бүтээц ...............................................................................................   28
6.                                                                                                                 Метал бүтээц ...............................................................................................  30
-                                                                                           Материал, бүтээц эдлэхүүнд тавигдах шаардлага ........................  33
-                                                                                           Ган ба хөнгөн цагаан бүтээцийн гадаргууг
зэврэлтээс хамгаалах .......................................................................  35
-                                                                                           Утааны, хий- утааны , агаар сэлгэлтийн хоолой,
ган цилиндр сав  ................................................................................ 40
Хавсралт:
1-р хавсралт: Хийн нэр төрөл ба агууламжаас хамааруулж идэмхий
                       байдлын бүлгийг тодорхойлох ............................................................  42
2-р хавсралт (лавлах):  Хатуу орчны (давс хужир, аэрозол ба тоос)
                                        Тодорхойлолт ..................................................................... 43
3-р хавсралт (лавлах): Төмөрбетон бүтээцийг зэврэлтээс хамгаалахад
                                        ашигладаг будаг лакын төрлийн материал....................... 43
4- р хавсралт (лавлах): Идэмхий шингэн орчинд байх төмөр бетон
                                       савны дотор гадаргыг зэврэлтээс
                                        хамгаалах бүрхүүл............................................................... 45
5- р хавсралт (зөвлөх): Газар доор байх бетон, төмөр бетон бүтээцийн
                                        гадна талыг хамгаалах бүтэц..............................................  47
6-р хавсралт (зөвлөх):  Идэмхий орчинд байрлах өрөөний шалыг хамгаалах .......  49
7-р хавсралт  (зөвлөх): Химийн үйлчлэлд тэсвэртэй шалны материал..................  50
8-р хавсралт (лавлах):  Модон материалыг хамгаалах будаг лакан материал .....  51
9-р хавсралт (лавлах): Модыг өмхрөлтөөс хамгаалах үжил эсэргүүцэх
                                      ба нөөшлөхөд зориулсан найрлага ................................... 51
10-р хавсралт  (лавлах):   Модны гадаргууг дэвтээн нэвчүүлэхэд
                                           зориулсан найрлага ....................................................... 53
11-р  хавсралт (заавал):   Задгай агаарт ашиглаж байгаа ган
                                             татлагын хамгаалалт....................................................... 54
 
 
12-р хавсралт (зөвлөх): Идэмхий орчин дахь бага  чанаржуулсан
                                        ган бүтээцийн ширээлтэд зориулсан
                                        материалууд ..................................................................... 55
13-р хавсралт:  Зэврэлтийн хамгаалалтгүй ган хашлага
                          бүтээцийн хамгийн бага зузаан, зэврэлтээс
                           хамгаалах арга .................................................................................  56
14-р хавсралт:  Метал бүтээцийг зэврэлтээс хамгаалах арга .................................  56
15-р хавсралт (лавлах): Ган ба хөнгөн цагаан бүтээцийг
                                        зэврэлтээс хамгаалахад хэрэглэх
                                          будаг лакан материал ......................................................  58
16-р хавсралт (зөвлөх): Хүчил ба шүлт, шингэн эрдэс бордоо
                                        хадгалах эзлэхүүнт ган  
                                        сав (резервуар)-ны гадаргууг хамгаалах
                                          метал бус бүрхүүлийн төрөл ............................................ 65
 
17-р хавсралт (лавлах): Норматив баримт бичиг, стандартын жагсаалт ............... 67
18-р хавсралт (лавлах): Нэр томъёоны толь ........................................................... 68
 
 
Хэвлэх хувилбар