Хэвлэх DOC Татаж авах
БНМАУ-ЫН ГЭР БҮЛИЙН ХУУЛИЙН ЗАРИМ ЗААЛТЫГ ШҮҮН  ТАСЛАХ АЖИЛЛАГААНД ХЭРЭГЛЭХ ТУХАЙ

МОНГОЛ УЛСЫН ДЭЭД ШҮҮХИЙН

ТОГТООЛ

 

1973 оны 12 дугаар                                                                                                                                                                                                                                          Улаанбаатар

сарын 29-ний єдєр                                                                                                       Дугаар 10/30                                                                                                                      хот

 

БНМАУ-ЫН ГЭР БҮЛИЙН ХУУЛИЙН ЗАРИМ ЗААЛТЫГ ШҮҮН

ТАСЛАХ АЖИЛЛАГААНД ХЭРЭГЛЭХ ТУХАЙ

 

БНМАУ-ын Аpдын Их Хуpлын чуулганааp батлагдаж 1973 оны 10- саpын 1-нээс хүчин тєгєлдєp болсон “БНМАУ-ын гэp бүлийн хууль“ нь коммунист ёс суpтахууны заpчмааp үүссэн манай социалист гэp бүлийн гишүүдийн эpх ашгийг хамгаалах, гэpлэгсдийн нийгэмд гүйцэтгэх болон үp хүүхдээ хайpлаж, асpамжлан хүмүүжүүлэх үүpэг хаpиуцлагыг дээшлүүлэн гэp бүл, ахуйн хаpилцаанд үлдсэн аливаа хоцpогдмол дадал заншлыг аpилгах нийгмийн ач холбогдол бүхий аpга хэмжээ юм.

Гэp бүлийн энэхүү хуульд дэвшүүлсэн зоpилгыг нийгмийн амьдpалд хэpэгжүүлэх нь тус улсын шүүхийн байгууллагуудын үйл ажиллагааны чухал зоpилт болж байна.

Гэp бүлийн маpгааныг хянан шийдвэpлэж байгаа шүүх болон шүүгчийн ажиллагаа нь социалист гэp бүлийг бэхжүүлэх, гэp бүлийн хаpилцааг улам боловсpонгуй болгох, гэp ахуйн хаpилцаанд гэpлэгсдийн эpх тэгш байдлыг хангах, нийгмийн ємнє гэp бүлийн хүлээх үүpгийг дээшлүүлэх, ялангуяа хүүхдээ хүмүүжүүлэх талааp хуульд заасан эцэг, эхийн хаpиуцлагыг єндєpжүүлэхэд чиглэгдэх ёстой.

БНМАУ-ын гэр бүлийн шинэ хуулийн хэм хэмжээг тус улсын шүүн таслах ажиллагаанд нэгдмэл зєв хэрэгжүүлэх зорилгоор Улсын Дээд Шүүхийн бүгд хурлаас ТОГТООХ нь: 1.Монгол Улсын Дээд Шүүхийн 1997 оны 10 дугаар сарын 15-ны єдрийн 399 дугаар тогтоолоор хүчингүй болсонд тооцсон.

2.Гэр бүлийн эрхийн харилцаанаас үүссэн маргааныг шүүхийн журмаар шиидвэрлэхдээ БНМАУ-ын гэр бүлийн хууль, уг хуулийг дагаж мєрдєх талаар Улсын Дээд Шүүхийн бүгд хурлын тогтоол болон бусад холбогдох хууль тогтоомжийг удирдлага болгож байсугай.

3.Гэрлэлт цуцлах тухай асуудал нь БНМАУ-ын ИБШХ-ийн 18-р бүлгийн 2-т зааснаар єргєдлєєр авч хэлэлцэх хэрэг учир, хэргийг шүүх хянан хэлэлцэхдээ эхнэр буюу нєхрийн аль нэг нь заавал єргєдєл гаргасан нєхцєлд хянан шийдвэрлэж байвал зохино.

Гэрлэлт цуцлах хэргийг зохигчдын тайлбар, гэрлэлт цуцлах болсон шалтгаан зэргийг бүх талаас нь шинжлэн судалж, нотлох баримтанд тулгуурлан шийдвэрлэж байхын дээр цаашдын амьдралд ноцтой хор нєлєєгүй, засаж болох шалтгаантай гэр бүлийг шүүх хуралд бэлтгэх болон шүүх хурлын ажиллагааны аль ч үед эвлэрүүлэхийг онцлон анхаарч байх нь зүйтэй.

4.Зохигчид байцаан шийтгэх ажиллагааны явцад эвлэрвэл хэргийг хэрэгсэхгүй болгож магадлал гаргана. Хэрэв гэрлэгсэд нь хоорондоо тохиолдлын чанартайгаар үүссэн ноцтой биш маргаан, түр зуурын эвдрэл болон бусад үндэстэй биш шалтгаанаар гэрлэлтээ цуцлуулахыг хүссэн нь тогтоогдсон бол байцаан шийтгэх ажиллагааны явцад гэрлэгсэд эвлэрээгүй ч гэсэн гэрлэлт цуцлах явдлыг ИБШХ-ийн 174-р зүйлийн 4-д зааснаар шүүх татгалзах шийдвэр гаргаж байвал зохино.

Гэрлэгсдийн болон тэдний хүүхдийн эрх ашгийг хамгаалж зохигчдыг эвлэрүүлэх талаар тодорхой ажил зохиох шаардлагатай нєхцєлд гэр бүлийн хуулийн 28-р зүйлийн 2-д заасныг баримталж хэрэг шийдвэрлэх явдлыг 6 сар хүртэл хугацаагаар магадлалаар түдгэлзүүлж байсугай.

Гэрлэгсдийн хооронд үүсэн гарч байгаа маргаан зєрчлийн талаар шүүх хурал буюу байцаан шийтгэх ажиллагааны явцад илэрч тогтоогдсон шалтгаан нєхцєлийг тэдний ажиллаж амьдарч байгаа хамт олон, харьяалах захиргаа, олон нийтийн байгууллагаар засуулахын тулд энгийн магадлалаар мэдэгдэж түүний мєрєєр үр дүнтэй ажил зохиолгож биелэлтэнд нь хяналт тавьж, тэдгээр байгууллагатай хамтран ажиллаж байвал зохино.

5.Гэрлэгсэд эвлэрэх боломжгүй, тэднийг эвлэрүүлэх нь коммунист ёс суртахууны зарчимд харш, аль нэгний нь эрх ашиг хохироох үндэстэй байдал тогтоогдвол гэр бүлийн хуулийн 28-р зуйлийн 3 дахь заалтыг баримтлан гэрлэлтийг цуцалж байсугай.

Эвлэрэх боломжгүй буюу коммунист ёс суртахууны зарчимд харш үндэс гэдэгт байнга ууж согтууран гэр ахуйн амьдрал үр хүүхдийн хүмүүжилд муугаар нєлєєлєх, гэр бүлийн гишүүдийг хүндэтгэн үзэж, халамжлан хайрлахгүй хэрцгий догшин авирлах, бэлгийн харьцаагаар тохиромжгүй болох, 5-аас дээш жилийн хоригдох ялаар шийтгүүлж, түүнээ биечлэн эдлэх болсон зэрэг хамтын амьдралыг үргэлжлүүлэх боломжгүй бусад байдлууд байж болохыг тайлбарласугай.

6.Гэрлэлт цуцлуулахыг хүссэн нэхэмжлэлийг хүлээж авахдаа Гэр бүлийн хуулийн 30-р зүйлд заагдсан гэрлэлт цуцлахыг шаардах эрхгүй тохиолдол байгаа эсэхийг юуны ємнє анхаарч уг тохиолдол илэрвэл эмчийн акт, хүүхдийн гэрчилгээний хуулбарыг авч єргєдєлд нь хавсаргаж, гэрлэлт цуцлах хэргийг нэг жил хүртэл хугацаагаар түдгэлзүүлэх магадлал гаргаж байсугай.

7.Гэр бүлийн хуулийн 26, 27-р зүйлүүдэд заасан шалтгаанаар гэрлэлт цуцлуулах хүсэлтийг шүүхэд гаргасан нєхцєлд зохигчдын хооронд эд хєрєнгийн маргаангүй, аль нэг нь нєгєєгєєсєє хєдєлмєрийн чадваргүйн улмаас болон хүүхдийн тэтгэвэр, тэтгэмж шаардаагүй байвал уг хүсэлтийг ИБШХ-ийн 106-р зүйлийн 3-ыг удирдлага болгон шүүгчийн тогтоолоор авч хэлэлцэхээс татгалзаж, хуулийн хүчин тєгєлдєр болсны дараа харьяалах гэр бүлийг бүртгэх байгууллагад шүүгчийн тогтоолын хуулбар ба єргєдлийг авч очихыг хүсэлт гаргагчид зєвлєж байвал зохино.

Хэрэв зохигчид гэрлэлт цуцлахдаа харилцан зєвшєєрч байгаа боловч эд хєрєнгє, үр хүүхдийн талаар маргаантай байгаа бол шүүх шууд хүлээн авч шийдвэрлэнэ.

8.БНМАУ-ын Гэр бүлийн хуулийн 4-р зүйлд зааснаар ” . . . гэрлэснээ бүртгүүлээгүй бол тэдгээрийн хооронд энэ хуулинд заасан эрх үүрэг үүсгэхгүй” гэсэн заалтыг шүүн таслах ажилд хэрэгжүүлэхдээ 1951 оноос хойш гэрлээд гэрлэлтээ бүртгүүлээгүй хүмүүсийн хооронд маргаан гарвал зєвхєн эцэг тогтоож, тэтгэвэр гаргахаас єєр асуудлыг гэр бүлийн хуулиар зохицуулахгүй учрыг тайлбарласугай.

Хэрэв гэрлэлтийн бүртгэлгүй хүмүүсийн хооронд эд хєрєнгийн маргаан гарвал шүүх ердийн журмаар хүлээн авч Иргэний хуулийн холбогдох зүйл ангийг баримтлан шийдвэрлэж байвал зохино. Харин 1951 оноос ємнє гэрлэгсэд гэрлэлт бүртгүүлээгүй ч гэсэн гэр бүлийн хуулинд заасан бүх эрх үүрэг байх учир тэдний гэрлэлтийг цуцлахаас бусад үр хүүхдийн асрамж, тэжээн тэтгэх үүрэг, эд хєрєнгийн бүх асуудлыг бүртгэлтэй гэр бүлийн адилд үзэж гэр бүлийн хуулийн холбогдох зүйл ангийг баримтлан шийдвэрлэж байсугай.

9.1951 оноос ємнє гэрлэгсдийн аль нэг нь нас барж эхнэр, нєхрийн нэг нь хууль цаазны ач холбогдол бүхий баримт тогтоолгохыг хүсвэл нотлох баримтад тулгуурлан гэр бүлийн хуулийн 4-р зүйлийн 2-т зааснаар гэрлэлт нь хүчинтэй гэдгийг магадлаж болно.

1951 оноос хойш бүртгэлгүй ханилж байгаад аль нэг нь нас барсан нєхцєлд тэднийг гэр бүл байсан гэж магадалж болохгүйг тайлбарласугай.

10.Гэр бүлийн хуулийн 34-р зүйлийг шүүхийн практикт хэрэглэхдээ мєн хуулийн 3, 8, 10, 35 -р зүйлүүдийн заалтуудыг анхаарч байх шаардлагатай бєгєєд гэрлэгсэд нь єєрийн сайн дураар биш бусдын хавчлага эрхшээлд гэрлэсэн буюу эсвэл эмгэг євчний улмаас єєрийн үйл ажиллагааг удирдан жолоодох чадваргүй байсны улмаас гэрлэхийг зєвшєєрсєн, эдгэрснийхээ дараа гэрлэлтээ үргэлжлүүлэхийг хүсэхгүй байгаа тийм гэрлэлтийг хүчингүйд тооцохоор шийдвэр гаргаж болохыг тайлбарласугай.

11.Хүүхдийн асрамжийг шүүхийн журмаар тогтоох тухай асуудлыг гагцхүү гэрлэлт цуцлах хэргийг хянаж шийдвэрлэх үед буюу хууль бусаар хүүхэд авсан хүнээс эцэг, эх нь хүүхдээ эргүүлэн авахыг хүссэн тохиолдолд Гэр бүлийн хуулийн 29, 43-р зүйлүүдийн аль тохирохыг баримтлан шийдвэрлэж байвал зохино.

12.Гэрлэлт цуцлуулах үед эцэг, эх нь хүүхдийн асрамжийн талаар тохиролцож болох боловч хүүхдийн эрх ашгийн үүднээс дор дурдсан нєхцєл байдлыг хянан үзэж шүүх єєрєєр шийдвэрлэх эрхтэй. Үүнд:

Хүүхдийн асрамжийн асуудлыг шийдвэрлэхдээ эцэг, эх нь үр хүүхдээ асарч хамгаалах талаар адил тэгш эрх үүрэгтэй гэдгийг удирдлага болгох боловч шүүх эцэг, эхийн аль нь хүүхэддээ илүү анхаарал тавьдаг, хэн нь сайн хүмүүжил олгох чадвар болоцоотой, хүүхдийн насны байдал, үр хүүхэд нь эцэг эхийнхээ хэнд нь илүү дассан зэрэг байдлыг шалган тогтоосны эцэст хүүхдэд ашигтай талыг харгалзан эцэг, эхийн хэнд асрамжлуулах асуудлыг шийдвэрлэж байвал зохино.

Эцэг, эхийн аль нэг нь материалын болон орон сууц, ахуй нєхцєлєєр нєгєєгєєсєє илүү байгаа байдлаар хүүхдийг түүний асрамжинд үлдээх үндэс болно гэж үзэж болохгүй.

Шүүх, хүүхдийн асрамжийг шийдвэрлэхдээ асрамжлах ба харгалзан дэмжигч байгууллагын тєлєєлєгч, прокурорыг оролцуулж байх хэрэгтэй. Шаардлагатай гэж үзвэл 9 наснаас дээш хүүхдийг шүүх хурлын ємнє тусгай байранд урин ирүүлж маргаж байгаа эцэг, эхээс тусад нь сурган хүмүүжүүлэгч буюу насанд хүрээгүй хүмүүсийн хэрэг эрхлэх комиссын гишүүд, хуулийн зєвлєгчийг байлцуулан саналыг асуух, зарим тохиолдолд эмч, сурган хүмүүжүүлэгч, туршлагатай хүмүүсээр бүрдсэн эксперт томилж хүүхдийн асрамж хүмүүжлийн байдлын талаар дүгнэлт гаргуулж болохыг тайлбарласугай.

13.БНМАУ-ын Гэр бүлийн хуулийн 16, 18-р зүйлд зааснаар гэрлэгсдийн хамтран ємчлєх дундын ємч ба хуваарьт ємчийг тус тусад нь зааглан тогтоож, хэрэв дундын ємчийн талаар маргаан гарвал хуулийн 19-р зүйлд заасан үндэслэлээр ноогдох хэмжээг тогтоон єгч байвал зохино.

Хамтран ємчлєх дундын ємчийг хуваахдаа гэр, орон сууц, машин зэрэг хувааснаас болж хэрэгцээт чанараа алдах зүйлүүдийг гэр бүлийн гишүүдийн хэрэгцээний байдлыг харгалзан хуваарилж, үнийг нь тэнцүүлэн хуваах ба ажил мэргэжилд зориулагдсан хэрэгсэл, хувцас хэрэглэлийг тус бүрд нь олгож байвал зохино. Анх нийлж суухдаа хэн нэгнийх нь хувийн хадгаламжинд байсан мєнгє нь салах үед дундын орлогоос нэмэгдээгүй бол анхны хуваарьт ємч гэж үзэх бєгєєд дундын орлогоор нэмэгдэж арвижсан бол нэмэгдсэн хэсгийг гэр бүлийн гишүүдийн хамтран ємчлєх дундын ємчинд тооцон хувь адил хуваан олгож байвал зохино.

Харин уран бүтээл, гавьяат үйлсэд олгогдсон шагнал, шинэ бүтээл нээлтийн шагнал, банкны хадгаламжийн хүү зэрэг нь хуваарьт ємч болохыг тайлбарласугай.

14.Гэpлэлтийн бүpтгэлгүй ханилан сууж байсан хүмүүс хүүхдийн тэтгэвэp тогтоолгохыг хүссэн нєхцєлд шүүх гэp бүлийн хуулийн 37-p зүйлийг баpимтлан эцэг тогтоох асуудлыг заавал шийдвэpлэсний эцэст тэтгэвэp тогтоодог пpактикийг жуpам болговол зохино.

15.Зохигчид гэp бүлийн байдлыг бүpтгэх байгууллагад хамтpан гаpгасан єpгєдлєєp хүүхдийг эцгээp нь овоглож бүpтгүүлсэн буюу гэpлэлтээ бүpтгүүлсэн хүмүүсийн хүүхдийн эцгийг тогтоох шааpдлагагүй болохыг тайлбаpласугай.

Гэpлэснээ бүpтгүүлсэн боловч бүpтгүүлэхийн ємнє тєpсєн хүүхдийн эцгийн талааp маpгаан гаpвал нотлох баpимтыг хянан үзэж эцэг тогтоох асуудлыг шийдвэpлэж байвал зохино.

16.Эцэг тогтоох болон тэтгэвэp гаpгуулах тухай нэхэмжлэл нь нэхэмжлэгчийн сонгон авах хаpьяалал гэдгийг онцгой анхааpч хаpьяаллын биш гэсэн үндэслэлээp нэхэмжлэлийг татгалзаж болохгүй.

Эцэг тогтоолгох хүсэлтийг тэтгэвэp тогтоолгох асуудалтай хамтpуулан гаpгаж болох бєгєєд шүүх энэ асуудлыг нэг шийдвэpээp хамтpуулан шийдвэpлэж байсан пpактикийг хэвээp хэpэглэж болохыг тайлбаpласугай.

Тэтгэвэp тогтоолгох шааpдлага тавиагүй буюу шааpдсан боловч шүүх хуpлын ємнє зохигчид тэтгэвэp гаpгуулахгүйгээp тохиpолцсон нєхцєлд зєвхєн эцэг тогтоох асуудлыг магадлалааp шийдвэpлэж, ИБШХ-ийн 134-p зүйлийг баpимтлан хүүхдийн тэтгэвэp авахгүй гэсэн зохигчдын тохиpолцоог баталж, хэpгийг хэpэгсэхгүй болгож байсугай. Энэ нь дахин нэхэмжлэл гаpгахад саад болохгүй.

17.Хүүхдийн эцэг тогтоох асуудлыг шийдвэpлэхдээ эцэг мєн гэж үзэх шууд баpимт мєчид, эpгэлзээтэй байвал хаpиуцагч нь хүүхдийн эхтэй ханилж эхэлсэн ба хүүхдийн олдсон, тєpсєн хугацааг нягтлан хянаж, хүүхдийн эцэг лавтай мєн болохыг нотлох бусад баpимтыг бүpдүүлж шүүх хуpалд зохигчид, пpокуpоp, сониpхогч иpгэд ба байгууллагын тєлєєлєгч зэpэг оpолцох бололцоотой оpолцогчдыг татан оpолцуулж тал бүpээс нь хянан үзэж байсугай.

Шааpдлагатай гэж үзвэл заpим тохиолдолд мэpгэжлийн шинжээчээp зохигчдын цусны ангилал болон хүүхдийн биеийн гаднах дүpс бичлэг зэpэгт шинжилгээ хийлгэж, хэний хүүхэд байж болох талааp дүгнэлт гаpгуулж болохыг тайлбаpласугай.

18. Монгол Улсын Дээд Шүүхийн 1997 оны 10 дугаар сарын 15-ны єдрийн 399 дугаар тогтоолоор хүчингүй болсонд тооцсон.

19.Гэр бүлийн хуулийн 22-р зүйлд заасан “он удаан жилээр ханилсан буюу эхнэр, нєхрийн аль нэг нь єндєр насны тэтгэвэр авах насанд хүрсэн” гэдгийг шүүхийн практикт хэрэглэхдээ ”он удаан жил” гэдгийг 10-аас доошгүй жил ханилан суусан нєхцєлийг авч үзвэл зохино. Улсын тэтгэвэр тогтоолгох нас гэдэг нь БНМАУ-ын тэтгэврийн хуулийн дагуу эмэгтэй хүн 55, олон хүүхэдтэй бол 50, эрэгтэй хүн 60 нас хүрсэн байхыг тайлбарласугай.

20, 21, 22, 23 дугаар зүйлүүдийг БНМАУ-ын Дээд Шүүхийн 1983 оны 12 дугаар сарын 27-ны єдрийн 59 дүгээр тогтоолоор хүчингүй болсонд тооцсон.

24.Гэр бүлийн хуулийн 31-р зүйлд заасан шүүхийн шийдвэрээр хураах улсын тэмдгийн хураамжийг гэр бүл салахад хүргэсэн зохигчдын гэм буруугийн хир хэмжээ, зохигчдын аль нэг нь хэд дэх удаа салж байгааг харгалзан хэнд хичнээн тєгрєгийн хураамж оногдуулахыг шийдвэртээ зааж байвал зохино.

3охигчдод оногдуулсан хураамжийн нийлбэр нь 1000 тєгрєгнєєс хэтэрч болохгүй.

25.Хүүхдийн болон бусад тєрєл саднаа тэжээн тэтгэх тэтгэврийг єєрчлєх буюу чєлєєлєх тухай тэтгэвэр тєлєгчийн хүсэлт нь байцаан шийтгэх онцгой ажиллагааны журмаар зохицуулагдахгүй учир ийм гомдлоос тэмдгийн хураамж 5 тєгрєг хурааж байгаа практикийг єєрчилж, ИБШХ-ийн 76-р зүйлийн 5 дахь заалтыг үндэс болгон тэтгэвэр тєлєгчийн жилийн орлогын тэтгэврийн нийлбэр дүнгээс хураамж авч байвал зохихыг тайлбарласугай.

26.Энэхүү тогтоол гарсантай холбогдуулж Улсын Дээд Шүүхийн бүгд хурлын 1961 оны 2/11, 1963 оны 1/3, 1965 оны 2/7, 1966 оны 7/39-р тогтоолуудыг хүчингүй болсонд тооцсугай.

27.Энэ тогтоолыг нийт шүүгч нарт судлуулж, шүүн таслах ажилдаа нэгдсэн ойлголттой хэрэгжуулэхийг аймаг, хотын шүүхийн дарга нарт даалгасугай.

28.Гэр бүлийн шинэ хуулийг шүүн таслах ажилд нэгдмэл ойлгож, хэрэгжүүлэх талаар тодорхой удирдлагаар хангаж ажиллахыг Улсын Дээд Шүүхийн иргэний коллегид үүрэг болгосугай.