Хэвлэх DOC Татаж авах
/ЗТХС-ын 2018 оны 264 дүгээр тушаалаар хүчингүй болгосон/
 
Зам тээвэр, аялал жулчлалын сайдын 2008 оны 05 дугаар сарын 27-ны өдрийн 88 дугаар тушаалын нэгдүгээр хавсралт
 
Төмөр замаар ачаа тээвэрлэх дүрэм
 
НИЙТЛЭГ ЗҮЙЛ
 
      Энэхүү дүрмийн зорилго нь Төмөр замын тээврийн тухай Монгол улсын хууль, Олон улсын төмөр замын ачааны харилцааны хэлэлцээр /ОАХХ/, холбогдох бусад хууль тогтоомжинд нийцүүлэн төмөр замаар ачаа тээвэрлэхтэй холбоотой  суурь бүтэц эзэмшигч, тээвэрлэгч, тээвэрлүүлэгчийн хооронд үүсэх харилцааг зохицуулна.
      Энэхүү дүрмийг төмөр замаар ачаа тээвэрлэгч, суурь бүтэц эзэмшигч, илгээгч, хүлээн авагч болон тээвэр зуучийн байгууллагууд  /цаашид тээвэрлүүлэгч гэх/  дагаж мөрдөнө.
      Энэ журамд хэрэглэсэн нэр томъёог дараахь утгаар ойлгож хэрэглэнэ.
"Тээвэрлүүлэгч" гэж ачаа илгээгч, хүлээн авагч болон тэдгээрийн зуучлагчийг;
"Задгай хөдлөх бүрэлдэхүүн" гэж ачааг ил задгай ачих зориулалт бүхий тавцант болон хагас вагоныг;
"Хүсэлт гаргагч" гэж Иргэний хуулийн дагуу тээвэрлүүлэгчийн эрхийг эдлэн үүргийг хүлээж буй иргэн, хуулийн этгээд, төрийн эрх бүхий байгууллага, батлан хамгаалах болон улсын аюулгүй байдлыг хангах байгууллагын заавал биелүүлэх мэдэгдэл гаргаж буй этгээдийг;
 "Хаяг солих хүсэлтийг үйлдэх хэл" гэж Монгол улсын төрийн албан ёсны хэл байх бөгөөд олон улсын тээвэрт олон улсын ачааны харилцааны хэлэлцээрт Монгол улсын баримтлахаар заасан хэлийг хэлнэ;
"Хаяг солилт" гэж хүсэлт гаргагчийн хүсэлтийг хүлээн авч ачааны хүрэх өртөө, хүлээн авагчийн хаягийг солих тээвэрлэгчийн үйл ажиллагааг;
"Төлбөр" гэж хүсэлт гаргагчийн ачааг заасан өртөө, зөрлөгт хүргэх, хүлээн авагчийн нэр, хаягийг солиход зэрэгт гарч буй тээвэрлэгч байгууллагын зардлыг;
"Тайлант хоног" гэж тухайн хоногийн турш ажлын мэдээ гаргах тогтоосон цагийг;
"Хаяг солих эрх бүхий этгээд" гэж ачааны хаяг солих эрх бүхий тээвэрлэгчийг;
 
Нэг. Ачааны захиалга хҮлээн авах, зөвшилцөх
 
1.1. Ачааны захиалга хүлээн авах
1.1.1  Тээвэрлүүлэгч төмөр замаар ачаа тээвэрлүүлэх захиалгыг ачаа илгээх өртөөнд бүртгүүлж, тээвэрлэгчийн эрх бүхий байгууллагад ирүүлнэ.
1.1.2      Ачаа тээвэрлүүлэх захиалгад дараахь өгөгдлийг тусгана.
Илгээх, хүрэх өртөө, салбар замын нэр, код Ачааны нэр, уялдуулсан код Илгээлтийн төрөл Вагон, чингэлгийн эзэмшигч байгууллагын нэр Ачааны жин, тоо хэмжээ, сав, баглаа, боодлын төрөл Илгээгч, хүлээн авагч, түүний хаяг Харилцааны төрөл (төмөр замын шууд харилцаа, холимог харилцаа гэх мэт)
1.1.3 Олон улсын шууд болон шууд бус харилцаанд тээвэрлэгдэх ачааны захиалгыг хилийн дамжих өртөөдөөр тус тусад нь ялгаж өгнө.
1.1.4 Чингэлгээр тээвэрлэх ачааны захиалгыг чингэлгийн төрөл тус бүрээр өгнө. (их, дунд даац)
1.1.5 Ачаа тээвэрлэх захиалгыг өгөхдөө вагон, чингэлэг, жижиг илгээлт, өөрийн  гол дээр тээвэрлүүлэх гэж ялгаж ирүүлнэ.
1.2. Захиалгыг тээвэрлэгч хүлээн авах, зөвшилцөх
1.2.1 Илгээгч ачаа тээвэрлүүлэх захиалгыг орон нутгийн харилцаанд тээвэрлэх сар эхлэхээс 10 хоногийн өмнө, олон улсын харилцаанд 15 хоногийн өмнө тээвэрлэгчийн эрх бүхий байгууллагад ирүүлнэ.
1.2.2 Захиалга өгсөн огноог тээвэрлэгч хүлээн авсан өдрөөр тогтоох бөгөөд тээвэрлэгч нь өгсөн захиалгын хуудсанд бүртгэлийн дугаарыг бичнэ.
1.2.3 Ачаа тээвэрлүүлэх захиалгын хуудсанд хүчинтэй хугацааг заана.
1.2.4 Ачаа тээвэрлүүлэх захиалгыг тээвэрлэгчид албан бичгээр биечлэн эсвэл шуудангаар ирүүлнэ. Талууд урьдчилан тохиролцсон тохиолдолд бусад хэлбэр (факс, цахим хэлбэр зэрэг)-ээр захиалгыг ирүүлж болно.
1.2.5 Ачаа тээвэрлүүлэх захиалгыг цахим хэлбэрээр ирүүлэх бол талууд цахим хэлбэрээр бичиг баримт солилцох гэрээ байгуулж, цахим – тоон гарын үсэгтэй байна. Талууд тохиролцсоноор тээвэрлэгч ачаа илгээгчийг захиалгын маягтаар хангана.
1.2.6 Ирүүлсэн захиалга нь 3 хувь байх бөгөөд хувь бүр дээр ачаа илгээгч гарын үсэг зурж, тэмдэг тавьж баталгаажуулсан байна. Суурь бүтэц эзэмшигч, тээвэрлэгч, ачаа илгээгчид тус бүр нэг хувь захиалга очно.
1.2.7 Цахим хэлбэрээр ирүүлсэн захиалгыг 3 хувь хэвлэж, гарын үсэг зуруулан тэмдэг дарж баталгаажуулна. 
1.2.8 Ачаа илгээгч нь дайвар үйлчлүүлэгч байвал салбар зам эзэмшигчтэй тохиролцсоны дараа захиалгын хуудсанд "Зөвшилцсөн" гэсэн тэмдэглэл хийлгэсэн байна.
1.2.9 Захиалгад заагдсан мэдээллийн үнэн зөв эсэхийн хариуцлагыг ачаа илгээгч хариуцна. Захиалга нь компьютерээр бичигдсэн байх ба ямар нэгэн засваргүй, товчлохгүй, тодорхой бичигдсэн байна.
1.2.10 Энэ дүрмийн шаардлага хангаагүй захиалгын хуудсыг тээвэрлэгч нь ачаа илгээгчид буцаана.
1.2.11 Тээвэрлэгч нь ирсэн захиалгыг нэг хоногийн дотор судлан тээвэрлэлтийг гүйцэтгэх боломжтой гэж үзвэл захиалгын хуудасны "тээвэрлэгчтэй зөвшилцсөн" мөрөнд "зөвшөөрөв", "хэсэгчлэн зөвшөөрөв" гэсэн тэмдэглэгээг хийж, тээвэрлэгчийн эрх бүхий ажилтны гарын үсэг зурна. Хэсэгчлэн зөвшөөрөх гэдэг нь тээвэрлэгч өгсөн захиалгын тээвэрлэгдэх ачааны хэмжээг төмөр замын хөдлөх бүрэлдэхүүний төрөл, чиглэл зэргийн боломжийг  үндэслэн өөрчлөхийг хэлнэ.
1.2.12 Зөвшөөрсөн болон хэсэгчлэн зөвшөөрсөн захиалгыг суурь бүтэц эзэмшигчид зөвшилцөхөөр явуулна.
1.2.13 Тээвэрлэгч нь дараахь тохиолдолд ачаа тээвэрлүүлэх захиалгыг зөвшилцөхөөс татгалзах эрхтэй.
Ачаа тээвэрлэх чиглэлд ачаа ачихыг хязгаарласан, зогсоосон Суурь бүтэц эзэмшигч захиалгыг зөвшилцөхөөс татгалзсан Тээвэрлэлтийг гүйцэтгэх техник технологийн бодит боломжгүй Хууль тогтоомжинд заасан бусад үндэслэлээр
Татгалзсан  тохиолдолд захиалгын хуудсыг "захиалгыг зөвшөөрсөн огноо гэсэн мөрөнд "татгалзсан" гэсэн тэмдэглэл хийж, татгалзсан шалтгааныг зааж ачаа илгээгчид буцаана.
1.3. Захиалгыг суурь бүтэц эзэмшигч хүлээн авах, зөвшилцөх
1.3.1 Суурь бүтэц эзэмшигч нь тээвэрлэгчээс ирүүлсэн ачаа тээвэрлүүлэх захиалгыг орон нутгаар тээвэрлэх бол 2 хоног, олон улсын төмөр замын шууд болон шууд бус, холимог харилцаанд тээвэрлэх бол 10 хоногийн дотор зөвшилцөн, захиалгыг зөвшилцсөн үр дүнгийн талаар тэмдэглэл хийж буцаана.
1.3.2 Суурь бүтэц эзэмшигч нь ачаа тээвэрлүүлэх захиалгын өгөгдлийг бусад суурь бүтэц эзэмшигч, бусад төрлийн тээврийн байгууллага, гадаад орны төмөр замтай зөвшилцөнө.
1.3.3 Суурь бүтэц эзэмшигч нь захиалгыг авч үзсэн үр дүнг захиалгын хуудасны зөвшилцсөн тусгай хүснэгтэнд "зөвшөөрөв", "хэсэгчлэн зөвшөөрөв", "татгалзав" гэсэн тэмдэглэл хийж огноог, суурь бүтэц эзэмшигчийн эрх бүхий албан тушаалтан гарын үсгээ зурж тамга дарна.
1.3.4 Суурь бүтэц эзэмшигч нь дараахь тохиолдолд тээвэрлэгчээс ирүүлсэн захиалгыг зөвшилцөхөөс татгалзах эрхтэй.
Суурь бүтэц эзэмшигч, тээвэрлэгчийн хооронд гэрээгүй Холимог тээвэр гүйцэтгэх тээврийн байгууллага тээвэрлэлтийн захиалгыг зөвшилцөхөөс татгалзсан Гадаад орны төмөр зам захиалгыг зөвшилцөхөөс татгалзсан Бусад суурь бүтэц эзэмшигч захиалгыг зөвшилцөхөөс татгалзсан Ачаа тээвэрлэх чиглэлд (замнал) ачаа ачихыг хориглосон, хязгаарласан Тээвэрлэлтийг гүйцэтгэх техник технологийн бодит боломжгүй Хууль тогтоомжинд заасан бусад үндэслэл
1.3.5 Тээвэрлэгч нь ачаа тээвэрлүүлэх захиалгын хуудсыг суурь бүтэц эзэмшигчээс хүлээж авсны дараа захиалгын хуудасны "Захиалгыг зөвшилцсөн огноо, мөрөнд "зөвшөөрөв", "хэсэгчлэн зөвшөөрөв", "татгалзав" гэсэн тэмдэглэл хийж он, сар, өдрийг зааж тээвэрлэгчийн эрх бүхий ажилтан гарын үсгээ зурж огноог бичнэ.
1.3.6 Тэмдэглэл хийгдсэн ачаа тээвэрлүүлэх захиалгын хуудсыг ачаа илгээгчид ачилт эхлэхээс 3 хоногийн өмнө ирүүлнэ. Тээвэрлэлтийг татгалзсан болон хэсэгчлэн зөвшөөрсөн тохиолдолд ачаа илгээгчид шалтгааныг зааж явуулна.
1.3.7 Хэсэгчлэн зөвшөөрсөн ачаа тээвэрлүүлэх захиалгыг ачаа илгээгч зөвшөөрөхгүй бол тээвэрлэлт эхлэхээс 2 хоногийн өмнө энэ тухайгаа тээвэрлэгчид, тээвэрлэгч нь суурь бүтэц эзэмшигчид мэдэгдэнэ. Энэ тохиолдолд тооцооны хуудас бүрдүүлэхгүй бөгөөд ачаа тээвэрлүүлэх захиалга биелүүлээгүй торгуулийг ачаа илгээгч, тээвэрлэгчээс нэхэмжлэхгүй. Хэсэгчлэн зөвшөөрсөн захиалгыг татгалзсан хариу ачаа илгээгчээс ирүүлээгүй бол тээвэрлэгч захиалгыг биелүүлж эхэлнэ.
1.4 Бусад заалт
1.4.1 Ачаа илгээгч нь тээвэрлэгчид зөвшилцсөн ачаа тээвэрлүүлэх захиалгад   өөрчлөлт оруулах талаар бичгээр хандаж болох ба үүнд суурь бүтэц эзэмшигчтэй зөвшилцсөнөөр ачаа хүрэх өртөөдөөр нь өөрчлөн хуваарилах, илгээх өртөөг  өөрчилж  болно. Хаяг сольсны хураамжийг ачаа илгээгч тээвэрлэгчид төлнө.
1.4.2 Тээвэрлэгч хүлээн авсан захиалгын нөхцөлийг тооцооны хуудсанд журмын дагуу бичнэ.
1.4.3 Тээвэрлэгч нь ачаа тээвэрлүүлэх захиалгад заасан төмөр замын хөдлөх бүрэлдэхүүний төрлийг төмөр замд ачаа тээвэрлэх дүрэмд заагдсан бусад төрлийн хөдлөх бүрэлдэхүүнээр сольж өгөх эрхтэй бөгөөд энэ тухайгаа ачаа илгээгчид вагон ачилтанд тавьж өгөхөөс өмнө мэдэгдэнэ.
1.4.4 Олон улсын төмөр замын шууд болон шууд бус харилцаанд мөн далайн боомтоор тээвэрлэгдэх ачааны хөдлөх бүрэлдэхүүнийг сольж өгөх бол суурь бүтэц эзэмшигчтэй зөвшилцөнө.
1.4.5 Гэрийн ахуйн хэрэгцээний, болон бусад арилжааны бус шинжтэй ачааны захиалгыг тээвэрлэлт эхлэхээс 3 хоногийн өмнө тээвэрлэгчид өгч болно.
1.4.6 Цэргийн ачаа тээвэрлүүлэх захиалгыг цэргийн тээвэрлэлтийн журмын дагуу хүлээн авна.
 
Хоёр. Ачаанд тооцооны хуудас бичих дүгнэх
 
2.1 Тооцооны хуудсыг тээвэрлэлтийн захиалгыг гүйцэтгэхэд тогтоосон маягтын дагуу хөтлөнө.
2.2 Тооцооны хуудсанд тайлант хоног бүрийн төгсгөлд тээвэрлэгч, ачаа илгээгч гарын үсэг зурж баталгаажуулна. Тооцооны хуудсанд заасан мэдээллийг ачаа илгээгч зөвшөөрөхгүй бол "Зөвшөөрөхгүй" гэж тэмдэглэл хийнэ.
2.3 Тээвэрлэгч ба ачаа илгээгчийн тооцооны хуудсыг цахим хэлбэрээр хөтлөх үед харилцах нөхцөл журмыг тэдгээрийн хоорондох цахим хэлбэрээр бичиг баримт солилцох тухай гэрээг үндэслэн хөтлөнө.
2.4 Тооцооны хуудасны загварыг тээвэрлэгч тогтооно.
2.5 Тээвэрлэгчийн эрх бүхий ажилтан тооцооны хуудсыг 3 хувь үйлдэх бөгөөд  захиалгын хүчинтэй хугацаа дуусгавар болоход дүгнэж 1 хувийг ачаа илгээгчид өгнө.
 
Гурав. АЧаа тээвэрлэлтэнд хҮлээн авах
 
3.1   Ачаа илгээгч нь төмөр замаар тээвэрлүүлэх ачааны сарын захиалгыг өмнөх сарын 20-ны дотор, улирлаар хуваарилсан жилийн захиалгыг өмнөх жил дуусахаас 2 сарын өмнө тээвэрлэгчийн эрх бүхий байгууллагад албан ёсоор ирүүлнэ. Ачаа илгээгч захиалгандаа ачааны нэр, төрөл, жингийн хэмжээ, илгээх ба хүрэх өртөө /зам/, экспортын ачаа бол очих улсын, орон нутгийн тээвэр бол очих замын нэрийг тодорхой заах ба эрх бүхий албан тушаалтан гарын үсэг зурж, тамга, тэмдэг дарж баталгаажуулсан байна.
3.2   Тээвэрлэгч нь экспортын ачааны хэмжээг очих ба дамжин өнгөрөх орны төмөр замтай сар бүр тохиролцоно.
3.3   Тээвэрлэгчийн эрх бүхий байгууллага нь дамжин өнгөрөх болон очих орны төмөр зам тухайн сард хүлээн авах боломжтой ачааны нэр, төрөл, тоо хэмжээнд нийцүүлэн ачилт хийхийг зөвшөөрсөн шуурхай шийдвэрийг тээвэрлэх төмөр замуудын харьяа өртөөний дарга нарт өгч тээвэрлэлтийг зохион байгуулна. Энэхүү шуурхай шийдвэрийг үндэслэн ачаа илгээгч нь ачилтанд вагон тавиулах захиалгаа илгээх өртөөний даргад өгнө. Илгээгчийн захиалганд ачих ачааны нэр, төрөл, тоо хэмжээ, вагон тавиулах салбар замын нэр, ачилт эхлэх хугацаа зэргийг тодорхой заасан байна.
3.4   Ачааг вагон, чингэлэг, жижиг илгээлтүүдээр тээвэрлэлтэнд хүлээн авна.
3.5   Ачаа илгээгч нь орон нутагт төмөр замаар ачаа тээвэрлүүлэхэд захиалгын хуудас, /байгууллага бол албан бичиг/ падаан, орлох падааны хамт бөглөж, өртөө, ачааны терминалын даргаас зөвшөөрөл авч тооцооны газарт өгнө. Өртөө, терминалд тухайн ачааг ачиж дуусах хүртэл падаан нь ачаа илгээгчид байна.
3.6   Өртөөний дарга /терминал/ илгээгчийн ачаа ачихад бэлэн эсэхийг тодруулж зөвшөөрөл өгөх үүрэгтэй. Өртөөний тооцооны газрын ажилтан илгээгчээс захиалгыг хүлээн аваад "Захиалга хүлээн авах дэвтэр"-т бүртгэж өртөөний ачааны зохицуулагч, зохицуулагчгүй өртөөнд өртөөний жижүүрт бүртгүүлэхээр мэдэгдэнэ. Өртөөний ачааны зохицуулагч ба жижүүрт "Ачилтанд вагон тавих захиалгын бүртгэлийн дэвтэр" хөтлөгдөнө.
3.7   Зайлшгүй тохиолдолд вагоны зогсолтыг багасгах зорилгоор зарим ачааны орон нутгийн тээвэрлэлтийг эрх бүхий албан тушаалтны шуурхай шийдвэрээр зохицуулж болно.     
3.8   Тээвэрлэлтийн үйл ажиллагаанд оролцогч-ачаа илгээгч нь экспортын ачааны тээврийн падаанд үнийн баримт /счёт фактур/ заавал хавсаргахын дээр шаардлагатай бол баглаа, боодлын болон бусад онцлог шинжийн тодорхойлсон баримт /ачааны гарал үүслийн болон чанарын гэрчилгээ /-ыг хавсаргана.
3.9   Ачаа илгээгч нь мал амьтан, тэдгээрээс гаралтай бүтээгдэхүүн, малын тэжээл зэрэг ачааг экспортод тээвэрлүүлвэл мал эмнэлгийн гэрчилгээг орос /англи/ хэл дээр үйлдэж, падаанд хавсаргана. "Мал амьтан" гэдэгт гэрийн тэжээмэл болон зэрлэг амьтан, мөн түүнчлэн циркийн болон туршилт судалгааны зориулалттай амьтад багтана. "Мал, амьтны гаралтай бүтээгдэхүүн" гэдэгт ангийн олдвор, ангийн арьс, мах, махан бүтээгдэхүүн, малын арьс шир, ноос ноолуур, дэл сүүл, хөөвөр, хялгас, яс, яс ба цусны гурил зэрэг орно. Өвс, хивэг, будаа, багсармал тэжээл зэргийг малын тэжээл гэж ойлгоно.
3.10  Ачаа илгээгч нь ургамлын гаралтай бүтээгдэхүүн болох төрөл бүрийн ургамал, хүнсний ногоо, жимс, ургамлын үр зэрэг ачааг төмөр замаар тээвэрлүүлэхэд ургамал хорио цээрийн гэрчилгээ /зөвшөөрөл/-г холбогдох мэргэжлийн хяналтын байгууллагаас зохих журмын дагуу авч тээврийн падаанд хавсаргана.
3.11  Тээвэрлэлтийн падаанд хавсаргасан баримтууд /зөвшөөрөл, гэрчилгээ, сертификат/ дээр бичсэн бичлэг, тоо цифр, тэмдэглэл нь ямар нэг засваргүй, тод, уншигдахуйц байхын зэрэгцээ мэргэжлийн хяналтын байгууллагын тамга, тэмдэг, албан тушаалтны гарын үсгээр баталгаажсан байна. Хавсралт бичиг баримтны бүрдүүлэлтэнд өртөөний ачаа тээврийн ажилтан хяналт тавина.
3.12  Ачаа ачих вагон ба чингэлгийн төрлийг ачааны эзэн буюу төмөр замаар ачаа тээвэрлүүлэгч тал сонгоно.
3.13  Тээвэрлэгчийн мэдлийн вагон, чингэлгийг тээвэрлэлтэнд бэлтгэхийг тээвэрлэгч хариуцах ба тээвэрлэгч, тээвэрлүүлэгчийн хооронд байгуулсан гэрээгээр ачаа илгээгч хариуцан гүйцэтгэж болно. Хэрэв вагон ба чингэлэг нь төмөр замын эзэмшлийн бус бол ачаа илгээгч тэдгээрийг тээвэрлэлтэнд бэлтгэх үүргийг хүлээнэ.
3.14  Тээвэрлүүлэгч нь тухайн ачааг тээвэрлэхэд зориулагдсан тусгай зориулалтын нэмэлт тоноглолоор тоноглогдсон вагон, чингэлэгтэй байж болох ба тээвэрлэгчтэй гэрээ байгуулан тээвэрлэгчийн эзэмшлийн вагонд нэмэлт тоноглол хийж болно.
3.15  Ачааг вагонд ачсаны дараа ачилт гүйцэтгэсэн тал нь вагон, чингэлэгийн гадна хана, вагоны явах анги, авто угсрааны хэсэгт байгаа ачааны үлдэгдлийг цэвэрлэнэ.
3.16  Ачаа тээвэрлэхээр сонгосон вагон ба чингэлэг нь тухайн ачааг ачиж тээвэрлэхэд тэнцэх, эсэхийг ачилт хариуцан гүйцэтгэж байгаа тал тогтооно. Үр тариа, мал, амьтан, ургамлын гаралтай хорио цээрийн тусгай зөвшөөрөл шаардсан ачааг "хорио цээртэй ачааг тээвэрлэх журам"-–ын дагуу тээвэрлэнэ.
3.17  Тээвэрлэгч ачаа илгээгчийн тухайн ачаа тээвэрлэхэд зориулсан вагон ба чингэлэг нь техникийн гэмтэлгүй, ачаа тээврийн зөрчилгүй, урьд өмнө ачсан ачааны бэхэлгээг авч, цэвэрлэгдсэн байна. Өртөө нь ачаа ачих вагоныг ачаа тээврийн болон техникийн үзлэгт оруулах ба уг вагон ачилтанд тэнцсэн тохиолдолд тавьж өгнө.
3.18  Өртөөний ажилтан вагоныг ачилтанд тавьж өгмөгц вагонд санамж нээж ачаа илгээгчид хүлээлгэн өгч, санамжинд гарын үсэг зуруулна.
3.19  Ачаа илгээгч нь тээвэрлүүлэх ачаагаа улсын стандартын /ачилтын техникийн нөхцөл/ дагуу баглаж боох, хайрцаг, торхонд хийх, савлаж уутлах /тоолох боломжтой/ зэргээр урьдчилан бэлдэх үүрэгтэй. Ачааг тээвэрлэлтэнд бэлтгэхэд вагонд ачаа ачих, бэхлэх техникийн нөхцөлийн шаардлагыг баримтална.
3.20  Экспортод ачаа тээвэрлэхэд вагоныг гаалийн хяналтын талбайд тавьж ачуулна. Хэрэв ачаа илгээгч нь гаалийн хяналтын бус талбайгаас ачилт хийлгэх бол гаалийн байгууллагад албан ёсоор хүсэлт гаргана. Гаалийн байгууллагын удирдах ажилтан илгээгчийн хүсэлтэд "гаалийн байцаагч томилсон тухай" зөвшөөрч, тэмдгээр баталгаажуулсан тохиолдолд төмөр зам байгууллага вагоныг гаалийн хяналтын бус талбайд тавьж экспортын ачааг ачуулна.
3.21  Аюултай ачааг тээвэрлүүлэхэд ачаа илгээгч нь "Төмөр замаар аюултай ачаа тээвэрлэх журам"-д нийцүүлэн вагон, чингэлэг, ачааны байрт аюулын зэрэг, тэмдэглэгээний наадас заавал тавьсан байна.
3.22  Галт тэрэгний хөдөлгөөний аюулгүй байдал, вагон ба чингэлэг, ачааг гэмтээхгүй байх, ачих буулгах ажлыг механикжуулах боломжтой нөхцөлийг хангасан байхаар ачааг вагон ба чингэлэгт ачиж бэхэлнэ.
3.23  Вагон ба чингэлэгт ачаа ачихад зайлшгүй шаардагдах бэхэлгээний болон дагалдах хэрэгсэл /ачааг баглах боох утас, модон хаалт, зуух г.м/ илгээгч бэлдэх ба эдгээрийг ачилтыг хариуцан гүйцэтгэх тал вагонд бэхэлж байрлуулна.
3.24  Нэг вагон ба чингэлэгт ачаа нь өөрийн шинж чанараараа нэг нь нөгөөгөө муутгах, гэмтээх бол уг ачаануудыг хамт ачихыг хориглоно.
3.25  Вагон ба чингэлэгт ачааг ачихад ачилтын техникийн нормыг баримтлана. Ачилтын техникийн норм нь тогтоогдоогүй ачааг вагон ба чингэлгийн багтаамжийг дүүртэл ачих ба даац хэтрүүлж болохгүй.
3.26  Ачааг тээвэрлэлтэнд өгөхөдөө ачаа илгээгч падаанд ачааны жин, ширхэгийн ачаа бол ачааны байрын тоог заана. Ачааны хүндийн хэмжээг ачилтыг хариуцан гүйцэтгэх тал тодорхойлж падаанд заана. Вагон ба чингэлэгт ачсан ачааны хүндийн жинг пүүгээр жигнэх, стандартын сав баглаатай бол ачааны байр тус бүр дээр заасан жингийн нийлбэрээр тооцоолох эсвэл хэмжих хэрэгсэл ашиглах зэргээр тогтооно. Ачаа илгээгч нь ачааны жинг тодорхойлоход "тооцоолох", "хэмжих", "стандарт хэмжээгээр бодох" зэрэг аргыг хэрэглэнэ.
3.27  Вагонд ачсан ачаа нь өөрийн шинж чанараараа вагоны даацаас хэтэрч болзошгүй, мөн түүнчлэн овоолмог, нурмаг ачааны жинг заавал вагон пүүгээр пүүлж тодорхойлно.
3.28  Цистернд юүлмэгээр ачиж тээвэрлэх ачааны жин, юүлэлтийн өндрийг хэмжиж, юүлсэн ачааны эзлэхүүнийг тодорхойлох замаар калибровкийн /нарийн хэмжүүрийн/ тусгай хүснэгтийг ашиглаж тодорхойлно. Энэ үед илгээгч нь цистерн дэх ачааны юүлэлтийн өндөр, тухайн өдрийн температур, нягтыг падаанд тодорхой бичнэ.
3.29  Чингэлэг дэх ачааны жинг илгээгчийн тодорхойлсон жингээр тээвэрлэлтэнд хүлээн авах ба шаардлагатай үед пүүлж болно.
3.30  Жижиг илгээлтээр тээвэрлэх ачааны байр бүрт төмөр замын марклалыг /хүртвэрт нь явуулах ачааг тээвэрлэлтэнд хүлээж авах дэвтэрт бүртгэсэн дэс дугаарыг бичиж зураас татаад байрын тоог бичиж, хуваарьт нь илгээх өртөөний кодыг бичнэ/ үйлдэнэ.
3.31  Өртөө ба ачаа тээврийн теримналын ажилтан /агент/ нь вагонд ачилт хийсний дараа вагоны хаалга, нээлхий хаасан, ачааг зөв ачиж бэхэлсэн, ломбодсон, ачааны нэр, төрөл нь падаанд заасантай тохирч байгаа зэргийг шалгаж вагоны хуудас бөглөнө. Тээвэрлэгчийн ажилтан вагоны хуудсанд битүү, цистерн, хоппер вагоны ломбоны тухай болон задгай хөдлөх бүрэлдэхүүнд ачсан ачаа бол "Ачааг зөв ачиж бэхэлсэн" гэсэн тэмдэглэл хийж нэрээ бичиж гарын үсэг зурна.
3.32  Тээвэрлэгчийн ажилтан /ачаа вагон хүлээлцэгч/ нь вагоны хуудсыг санамжийн хамт тооцооны газарт тушааж "санамж хүлээлцэх дэвтэрт" зохих бичлэг хийнэ. Санамж дээрх "ачиж дууссан" гэсэн хүснэгтийг бөглөхгүй бөгөөд ачаа илгээгч тээвэрлэлттэй холбоотой төлбөр тооцоог хийх үед нь тооцооны ажилтан хааж холбогдох тооцоог хийнэ. Тээвэрлэгчийн ажилтан нь тээвэрлэлтэнд тэнцэхгүй сав, баглаатай болон техникийн нөхцөлийн шаардлага баримтлаагүй ачсан ачааг тээвэрлэлтэнд хүлээн авахгүй .
3.33  Экспортын ачааны падаанд "Гаалийн хяналтанд байгаа" болон гаалийн байцаагчийн тэмдэг дарагдсан тохиолдолд явуулах өртөөнд тооцооны ажилтан хавсралт бичиг баримтын мэдээллийг үндсэн бичиг баримттай тулгаж шалган вагоны хуудас, санамж, падааныг үндэслэн замын хүснэгт зохиож тээврийн тооцоо хийнэ.
3.34  Илгээх өртөөнд ачаа илгээгч тээвэрлэлттэй холбоотой төлбөрөө төлмөгц илгээх өртөөний хуанлийн тэмдгийг падаан, орлох падааны зохих хүснэгэнд дарж орлох падааныг ачаа илгээгчид өгнө. Энэ нь тээвэрлэлтийн гэрээ байгуулсан нотолгоо болно.
3.35  Ачаа илгээгчийн хүсэлтээр ачааг тээвэрлэлтэнд үнэ зарлаж хүлээн авч болно.
3.36  Авто машин, техник болон өөрөө явагч техникийг задгай хөдлөх бүрэлдэхүүн дээр тээвэрт хүлээн авахдаа тухайн ачааны амархан авагдах эд анги болон ломбоны тоог заасан жагсаалтыг 3 хувь бичүүлж, 1 хувийг нь кабины шилэнд дотор талаас нь харагдахуйцаар наана.
 
Дөрөв. Орон нутгийн харилцааны тээврийн бичиг баримтыг бүрдүүлэх
 
4.1   Тээврийн бичиг баримтанд падаан, замын хүснэгт, орлох падаан, вагоны хуудас болон нөхөн илгээлтийн бичиг багтана. Тээврийн бичиг баримтын маягтыг тээвэрлэгч тогтооно. Эдгээр тээврийн бичиг баримтыг төмөр замаар  орон нутгийн харилцаанд ачаа тээвэрлэхэд бүрдүүлж бичнэ. Ачаа илгээгчээс тээвэрлэлтэнд шаардагдах падаан болон хавсралт бичиг баримтыг хүлээн авч вагон хуудас, замын хүснэгтийг үйлдэнэ. Дээрх баримтуудыг цахим хэлбэрээр бичиж болно.
4.2   Төмөр замаар орон нутгийн харилцаанд ачааг тээвэрлэх тээврийн үндсэн   бичиг баримт нь  дараахь баримтуудаас бүрдэнэ:
4.2.1  "Падаан" нь ачаа илгээгч тээвэрлэгчийн хооронд байгуулсан гэрээ мөн. Ачаа  илгээгч нь нүүрийн талын тод шугамаар хүрээлсэн хэсгийг бичиж тээвэрлэгчид хүлээлгэж өгнө.  Энэ падаан нь хүрэх өртөө хүртэл ачааны хамт дагалдан очиж хүлээн авагчид олгогдоно. Энэ олголтоор тээвэрлэлтийн гэрээ дуусгавар болно.
4.2.2  "Замын хүснэгт" нь замын хүснэгт, үлдвэр гэсэн 2 хуудаснаас бүрдэнэ. Падааныг үндэслэж замын хүснэгтийг үйлдэх бөгөөд  эх хувь нь тээвэрлэгчид үлдэж хүрэх өртөөнд ачааны хамт очно. Ачааг олгох өртөө нь  ачаа олгосон тухай замын хүснэгтын зохих хүснэгт тэмдэглэл хийж ачаа  хүлээлцсэнийг нотлож хүлээн авагчаар гарын үсэг  зуруулна. Замын хүснэгтийн эх хувь нь буулгалтын тайлантай үлдвэр хувь нь ачилтын тайлантай тээвэрлэгчийн санхүү бүртгэл хариуцсан эрх бүхий байгууллагад явуулна.
4.2.3  "Орлох падаан" нь ачааг тээвэрлэгч тээвэрт хүлээн авсныг нотлох баримт болно. Орлох падааныг ачаа илгээгч, падааны хамт бөглөж тээвэрлэгчид өгнө. Орлох падааны тод хар хүснэгэн дэх асуултуудыг ачаа илгээгч бичнэ. Орлох падаанд явуулах өртөөний хуанлийн тэмдэг дарж тээвэрлэгч нь ачаа илгээгчид өгнө.
4.2.4  "Вагон хуудас" нь тээвэрлэгчийн хувьд тээврийн бичиг баримтын нэг хэсэг байх болно. Вагон хуудсанд тухайн тээвэрлэгдэх ачаатай холбоотой өгөгдлүүд бичигдэнэ.
4.3   Тээврийн бичиг баримт засвартай балласан байж болохгүй. Тээвэрлэгч тээврийн бичиг баримтанд өөрчлөлт хийх бол гарын үсэг болон өртөөний тэмдгээр баталгаажуулсан байна.
4.4   Падаан, орлох падааныг ачаа илгээгч үнэн зөв бичсэн эсэхийг тээвэрлэгч шалгах үүрэгтэй.
4.5   Тээвэрлэгч тээврийн бичиг баримтын маягтаар ачаа илгээгчийг хангана.
4.6   Падаан, орлох падаан, замын хүснэгт, замын хүснэгтийн үлдвэрийн бүх асуултуудыг үнэн зөв бөглөх бөгөөд тэдгээрт зориулагдсан хүснэгэнд багтаан бичнэ. Падааныг орлох падаантай, замын хүснэгтийг замын хүснэгтийн үлдвэртэй хамт бичнэ. 
4.7   Дараахь ачаанд нэг тээврийн бичиг баримт үйлдэж болохгүй:
- өөрийн шинж чанараар нэг вагонд тээвэрлэж болохгүй ачаануудад
- урьдчилан сэргийлэх тусгай нөхцөл сахих шаардлагатай ачаануудад
- ариун цэвэр, мал эмнэлэг болон бусад журмыг сахих шаардлагатай
  ачаануудад
4.8   Тогтмол дулаант тусгай зориулалтын вагонд хялбар муудах ачааг  тээвэрлэхэд ачааны вагон бүрт тээврийн бичиг баримт үйлдэнэ.
4.9   Тээврийн бичиг баримтын хүснэг бүрт код бичихэд зориулагдсан тусгай  нүд байна.
4.10 Ачаа илгээгч, тээвэрлэгч тээврийн бичиг баримтыг бүрдүүлэх
4.10.1 Орон нутгийн харилцааны тээврийн бичиг баримтын 11-21, 24-27 хүснэгүүдийг илгээгч доорхи байдлаар бичнэ.
4.10.2 "11. Хурд" хүснэгэнд ачаа ямар хурдтай тээвэрлэгдэхийг ачаа илгээгч сонгож энэ хүснэгэнд "их" буюу "бага" /"ачааны"/ гэж бичнэ. Тухайн илгээлтийн ачаа их хурдтай тээвэрлэгдэж байвал тээврийн бичиг баримтын дээд, доод ирмэг нь улаан өнгийн эмжээртэй байна.
4.10.3 "12. Үнэ зарлалт" хүснэгэнд ачаа илгээгч тухайн ачааны зарласан үнийг төгрөгөөр бичнэ. Үнэ зарласан ачаанд тарифт заасны дагуу хураамж авна. Хэрэв илгээгч нь үнэ зарлахгүй бол падааны энэ хүснэгэнд үнэ зарлахгүй гэж бичиж гарын үсгээр баталгаажуулна. Ачаа илгээгч "Үнэ зарласан ачааг төмөр замаар ачаа тээвэрлэх дүрэм" болон өөрийн хүсэлтээр үнэ зарлаж тээвэрлүүлж болно. Ачааны зарласан үнэ тухайн ачааны жинхэнэ өртгөөс хэтрэхгүй.  
4.10.4 "13. Илгээх өртөө" хүснэгтэнд тээвэрлэгчийн тарифт заасан илгээх өртөөний бүтэн нэрийг бичнэ. Хүснэгийн дээд булан дахь дөрвөлжинд өртөөний кодыг бичнэ.
4.10.5 "14. Хүрэх өртөө" хүснэгэнд тээвэрлэгчийн тарифт заасан хүрэх өртөөний бүтэн нэрийг бичнэ. Хүснэгтийн дээд булан дахь дөрвөлжинд өртөөний кодыг бичнэ.
4.10.6 "15. Илгээгч, түүний хаяг" хүснэгэнд илгээгчийн нэр ба түүний шуудангийн хаягийг товчлолгүйгээр тодорхой заана. Илгээгч нь иргэн буюу хуулийн этгээд байх бол түүний регистр, утасны дугаарыг бичнэ.
4.10.7 "16. Хүлээн авагч, түүний хаяг" хүснэгэнд хүлээн авагчийн нэр ба түүний шуудангийн хаягийг товчлолгүйгээр тодорхой заана. Хүлээн авагч нь иргэн буюу хуулийн этгээд байх бол түүний регистр, утасны дугаарыг бичнэ.
4.10.8 "17. Илгээгчийн марк, тэмдэг" хүснэгэнд тээвэрт хүлээлгэн өгөх ачаан дээр илгээгчийн марк тэмдэглэлийг хийсэн бол тухайн марк тэмдгийг заана. Ачааг чингэлгээр болон хоосон чингэлэг тээвэрлэх бол чингэлгийн төрөл, сери,  дугаарыг бичнэ.
4.10.9 "18. Байрын тоо" хүснэгэнд илгээлтэд орсон ачааны байрны тоог зааж бичнэ.  Хэрэв илгээлтийг чингэлгээр тээвэрлэвэл  хүртвэрт чингэлгийн тоо, даацыг хуваарьт чингэлэгт орсон ачааны байрын тоог бичнэ. Хэрэв задгай хөдлөх бүрэлдэхүүн дээр ачсан ачааны байрын тоо 100-гаас дээш бол "овоолмог",  нурмагаар ачсан бол "нурмаг", юүлж ачсан шингэн ачааг "юүлмэг" гэж тус тус заана. Ачааг ачмагаар ачихад хүртвэрт ачмагийн тоог, хуваарьт  нэг ачмагт орсон ачааны ширхэгийн тоог бичнэ.
4.10.10  "19. Баглааны төрөл" хүснэгэнд ачааны сав, боодлын төрлийг заана. Жишээ нь: "хайрцаг", "торх", "сагс", "ачмаг" г.м. Ачааг чингэлгээр тээвэрлэвэл хүртвэрт "чинг" хуваарьт чингэлэгт ачсан ачааны сав, баглааны төрлийг заана.
4.10.11 "20. Ачааны нэр" хүснэгэнд ачааны нэрийн нэгдсэн жагсаалт болон тарифт заасан ачааны нэрийг тодорхой зааж бичнэ. Тээвэрлэлтийн хэрэгсэл ашиглаж ачилт хийх үед ачааны нэрийн дор тусдаа мөрд хэрэглэсэн тээвэрлэлтийн хэрэгслэлийн нэр болон тоог бичнэ. Мөн ачааг илгээгчийн үйлчлэгчтэй тээвэрлэх үед үйлчлэгчийн нэр, регистрийн дугаарыг бичнэ. Цистерн болон бункер вагонд шингэн ачаа тээвэрлэвэл ачааны өндөр, нягтрал, ачааны хэм зэргийг бичнэ. Чингэлэгтэй ачаа болон хоосон чингэлэг тээвэрлэвэл "чинг/ачааны нэр", "хоосон чинг" гэж бичнэ. Аюултай ачаа тээвэрлэвэл тухайн ачааны ослын картын дугаарыг ачааны нэрийн дор бичнэ. Ачаа эзэмшигчийн буюу түрээсийн вагонд ачаа эзэмшигчийн зүтгүүрээр ачаа тээвэрлэвэл ачааны нэрийн дор "өөрийн вагонд", "түрээслэсэн вагонд", "ачаа эзэмшигчийн зүтгүүртэй вагонд" гэх мэтээр зааж бичнэ. Тээвэрлэгчийн хөдлөх бүрэлдэхүүн, вагоныг тоноглон ачаа тээвэрлэвэл энэ тухай  /нэр, тоо, жин/ бичнэ. Мөн ачаа тээвэрлэлтийн дүрэм, тарифын мөрдлөг, ачаа байрлуулах болон бэхлэх техникийн нөхцөлд дурдсан бусад мэдээллийг  заана. Хэрэв эдгээр мэдээллүүд нь энэхүү хүснэгэнд багтахгүй бол падааны 42-д бичнэ. Энэхүү хүснэгийн баруун дээд буланд ачааны кодыг бичнэ.
4.10.12 "21. Ачааны жин" хүснэгэнд ачааны жинг илгээгч тодорхойлсон бол илгээгч, төмөр замын байгууллага тодорхойлсон бол төмөр зам гэсэн зохих хүснэгийг бичнэ. Чингэлэг, ачмаг буюу тээвэрлэлтийн бусад хэрэгсэл ашиглаж тээвэрлэх бол тэдгээрийн жин болон нийт жинг зааж бичнэ. Нэг илгээлтээр зөвшөөрөгдсөн хэд хэдэн ачаа тээвэрлэвэл  ачаа тус бүрийн жин болон нийт жинг бичнэ.
4.10.13 "24. Байрын тоо" /үсгээр/ хүснэгэнд тээврийн бичиг баримтын 18-р хүснэгэнд бичсэн байрын тоог үсгээр бичих буюу нурмаг, овоолмог, юүлмэг гэж байвал тэдгээрийг бичнэ.
4.10.14 "25. Жингийн дүн" /үсгээр/ хүснэгэнд тээврийн бичиг баримтын 21-р хүснэгэнд заасан жингийн дүнг үсгээр бичнэ.
4.10.15 "26. Жинг тодорхойлсон арга" хүснэгэнд жинг пүүгээр эсвэл жинг тооцоолох  аргаар тодорхойлсон аль нь болохыг бичнэ.
4.10.16 "27. Илгээгчийн төлөөлөгч" хүснэгэнд тээврийн бичиг баримтанд бичсэн зүйлийн үнэн зөвийг баталж илгээгчийн төлөөлөгч нэрээ бичиж, гарын үсэг зурна.
4.11  Орон нутгийн харилцааны тээврийн бичиг баримтын 1-10, 21-23, 28-51 хүснэгүүдийг тээвэрлэгч доорхи байдлаар бичнэ:
4.11.1 "1. Онцгой тэмдэглэл" хүснэгэнд тээвэрлэлтийн үед онцгой нөхцөл шаардагдан тээвэрлэгдэг мэдэгдлүүдийг бичнэ.  Жишээ нь: "Хамгаалалт", "Нөхөн илгээлт", "Довоос буулгаж болохгүй", "Халхлалттай", "Түргэн гэмтэх" гэх мэт.
4.11.2 "2. Тусгай тэмдэглэл" хүснэгэнд хэтрүү овортой, аюултай ачааны мэдэгдлүүдийг энэ хүснэгтэнд бичнэ. Жишээ нь: оворын тэмдэглэл нь "индекс Н-233",  аюултай ачаа бол "ангиллын шифр 2112" гэх мэт.
4.11.3. "3. Илгээлтийн төрөл" хүснэгэнд "| вагон | чингэлэг | жижиг |" эдгээр бичээсээс хэрэггүй зүйлийг чагталж дарна. Бүтэн вагоноор тээвэрлэх ачааг вагон илгээлтээр бол вагон, бүтэн вагон шаардлагагүй 5000 кг –аас бага жинтэй ачаа жижиг илгээлтээр бол жижиг, чингэлэгт ачсан ачааг чингэлгэн илгээлтээр чингэлэг гэж тус тус бичнэ.
4.11.4. "4. Ачаа хүргэх хугацаа" хүснэгэнд тооцооны ажилтан журмын дагуу тооцоолон бичнэ.
4.11.5. "5. Захиалгын №" хүснэгэнд өртөөнд хөтөлж байгаа сарын төлөвлөгөө гэрээ буюу захиалгын  дугаарыг заана.
4.11.6. "6. Ачихыг зөвшөөрсөн" хүснэгэнд ачааг ачихыг зөвшөөрч огноог зааж өртөөний дарга буюу орлогч гарын үсэг зурна.
4.11.7. "7. Вагоны дугаар" хүснэгэнд вагоны дугаар арал болон ханан дээрхи дугаар адил байх ёстой ба энэхүү дугаарыг бичнэ. Мөн вагон эзэмшигчийн товчилсон нэрийг бичнэ.
4.11.8. "8. Вагоны төрөл" хүснэгэнд
      Битүү вагоныг          кр
   Хагас вагоныг          пв
   Тавцант вагоныг       пл
   Цистерн вагоныг             цс
   Чингэлэг тээвэрлэгчийг      кт
   Бусад төрлийн вагоныг      пр  гэж тэмдэглэнэ.
4.11.9. "9. Даац" хүснэгэнд вагоны ханан дээр бичсэн даацыг бичнэ.
4.11.10. "10. Голын тоо" хүснэгэнд тухайн ачаа тээвэрлэх вагоны голын тоог бичнэ.
4.11.11. "22. Төмөр замын марклал" хүснэгэнд тээвэрт хүлээн авч байгаа ачаан дээр төмөр зам марклал хийсэн бол түүнийг бичнэ. Хийгээгүй бол бөглөхгүй.
4.11.12 "23. Ачаалсан, ачаалалтын техникийн норм" хүснэгэнд ачааг төмөр замын байгууллага ачаалсан бол "төмөр зам", илгээгч ачаалсан бол "илгээгч" гэж бичнэ. Мөн ачаа ачилтын техникийн нормыг тонноор заана.
4.11.13 "28. Илгээхэд хураасан" хүснэгэнд ачааг илгээхэд хураасан хураамжийн дүнг үсгээр бичнэ.
4.11.14 "29. Тооцооны хэлбэр" хүснэгэнд ачаа илгээх үед тооцоог бэлэн мөнгөөр хийсэн бол "бэлнээр", чек болон шилжүүлгээр хийсэн бол чек болон шилжүүлгийн дугаарыг бичнэ. Хүснэгтийн дээд булан дахь дөрвөлжинд кодыг бичнэ.
4.11.15 "30. Тооцооны ажилтан" хүснэгэнд ачаа илгээх үед тээврийн хөлсний тооцоо хийсэн ажилтан нэрээ бичиж гарын үсэг зурна.
4.11.16 "31. Олгоход хураасан" хүснэгэнд ачаа олгох үед хураасан хураамжийн дүнг үсгээр бичнэ.
4.11.17  "32. Тооцооны хэлбэр" хүснэгэнд ачаа олгох үед тооцоог бэлэн мөнгөөр хийсэн бол "бэлнээр", чек болон шилжүүлгээр хийсэн бол чек болон шилжүүлгийн дугаарыг бичнэ. Хүснэгтийн дээд булан дахь дөрвөлжинд  кодыг бичнэ.
4.11.18 "33. Тооцооны ажилтан" хүснэгэнд ачаа олгох үед тээврийн хөлсний тооцоо хийсэн тооцооны ажилтан нэрээ бичиж гарын үсэг зурна.
4.11.19  "34. Падаанд хавсаргасан баримтууд" хүснэгэнд ачаа илгээгчийн тээврийн бичиг баримтанд хавсаргасан бүх дагалдах баримтыг зааж хавсаргахаас гадна хаягдал төмөрт тэсэрч дэлбэрэх зүйлгүй гэсэн тодорхойлолт, мал амьтанд мал эмнэлгийн бичиг, ургамлын гаралтай ачаанд ургамал хорио цээрийн бичиг, мод модон материалд байгаль орчны байцаагчийн зөвшөөрөл, хүнсний хялбар муудах ачаанд чанарын тодорхойлолт, баталгаа зэргийг тээвэрлэгч илгээгчээс шаардаж хавсаргана. 
4.11.20 "35. Тарифын тухай тэмдэглэл" хүснэгэнд тарифын мөрдлөгт заасан тухайн ачааны бүлгийг заана.
4.11.21 "36. Тээвэрлэлтийн зай" хүснэгэнд тээврийн хөлсийг тарифын хамгийн богино зайгаар бодож тооцоолсон зайг бичнэ.
4.11.22 "37. Илгээх үед" хүснэгэнд ачааг илгээх үед хураасан тээврийн хөлс, бусад хөлс хураамжийн нэрийг бичиж дүн болон бүгд дүнг бичнэ. Хүснэгтийн дээд булан дахь дөрвөлжин дотор кодыг бичнэ.
4.11.23 "38. Олгох үед" хүснэгэнд ачааг олгох үед хураасан тээврийн хөлс, бусад хөлс хураамжийн нэрийг бичиж дүн болон бүгд дүнг бичнэ. Хүснэгтийн дээд булан дахь дөрвөлжин дотор кодыг бичнэ.
4.11.24 "39. Ачих бэхлэх тухай" хүснэгэнд ачааны ачилтыг хариуцан хийсэн байгууллага энэ хүснэгтийг бичнэ. Вагонд ачааг ямар зураг техникийн нөхцөл, стандарт баримталж ачиж бэхлэснийг зааж, ачилтыг хариуцан хийлгэсэн албан тушаалтан түүний үнэн зөвийг баталж  нэрээ бичиж гарын үсэг зурна. 
4.11.25 "40. Ломбоны тухай тэмдэглэл" хүснэгэнд тээвэрлэгч, илгээгчийн аль ломбодсон нь вагон, чингэлэг, автомашинд тавьсан ломбоны тоо, хяналтын тэмдэг, ломбыг хаана зүүснийг тус тус зааж бичнэ.
4.11.26 "41. Төмөр замын тэмдэглэл" хүснэгэнд тээвэрлэлтийн явцад өртөөдөд гарсан саатал, сэлгэн ачилт хийсэн, ачааны бэхэлгээг зассан гэх мэт тэмдэглэгээг зааж бичнэ.
4.11.27 "42. Илгээгчийн тэмдэглэл" хүснэгэнд илгээгч зөвхөн ачаа хүлээн авагчид хамааралтай тэмдэглэлийг хийнэ. Энэ нь төмөр замд ямар нэгэн үүрэг хариуцлага хүлээлгэхгүй. Жишээ нь: тээврийн бичиг баримтанд засвар хийсэн тухай, үнэ зарлалттай ачаанд үнэ зарлалгүй тээвэрт хүлээлгэж өгсөн, түргэн гэмтэх ачааны тээвэрлэлтийн нөхцөл зэргийг зааж бичнэ. Мөн ачааг хаана, хэнд яаж олгох, ямар зам дээр олгох гэх мэт заалтыг илгээгч бичнэ.
4.11.28 "43. Актны тухай тэмдэглэл" хүснэгэнд энэ хүснэгийг тээврийн болон ерөнхий маягтын акт /цаашид "ЕМА" гэх/ тавих үед бичнэ. Тээврийн акт тавьсан огноо, актны дугаар, ачааны ямар байдал /дутсан, гэмтсэн, муудсан/-д тавьсныг бичнэ. ЕМА тавьсан бол актны дугаар, тавьсан огноог бичнэ.
4.11.29 "44. Хаяг сольсон тухай тэмдэглэл" хүснэгэнд ачааны хаяг соливол хэдийд ямар шийдвэрээр хаяг сольсон тухай бичнэ. Шийдвэр өгсөн хүний албан тушаалыг товчилсон байдлаар, шийдвэрийн дугаар, огноог тооцооны ажилтан бичнэ.
4.11.30 "45. Вагоныг буулгалтанд тавьсан огноо" хүснэгэнд вагоныг салбар зам ашиглалтын гэрээгээр буулгалтанд тавьж санамж нээсэн огноо, цагийг бичнэ. Тооцооны ажилтан санамжийг үндэслэн бичнэ.
4.11.31 "46. Вагон, чингэлгийг буулгаж дууссан огноо" хүснэгэнд вагон чингэлгийг буулгаж дууссан огноог тээвэрлэгчийн эрх бүхий ажилтны (АВХ) мэдэгдлээр тооцооны ажилтан санамжийг үндэслэн бичнэ.
4.11.32 "47. Ачааг олгох үед хийсэн тэмдэглэл" хүснэгэнд ачааг ямар байдалтай олгосон тухай тэмдэглэлийг хийнэ. Ачааг бүрэн бүтэн олгосон бол "Ачааг бүрэн бүтэн олгосон" гэсэн тэмдэглэлийг хийнэ. Хэрэв олгох үед  ачаа дутсан гэмтсэн муудсан бол тэр хэсгийг шалгаж ямар байдлаар олгосныг  тогтоож тээврийн буюу ерөнхий маягтын акт тавьж олгох ба хүрэх өртөөнд тогтоосон актны дугаарыг  бичнэ.
4.11.33 "48. Илгээх өртөөний хуанлийн тэмдэг" хүснэгэнд илгээх өртөөний хуанлийн тэмдэгийг тооцоо хийсэн тооцооны ажилтан тод дарсан байна.
4.11.34 "49. Хүрэх өртөөний хуанлийн тэмдэг" хүснэгэнд хүрэх өртөөний хуанлийн тэмдгийг ачааг өртөөнд ирмэгц очих өртөөний тээврийн бичиг баримт хүлээн авч буй албан тушаалтан тод дарна.
4.11.35 "50. Ачаа ирсэн тухай мэдэгдэл" хүснэгэнд ачаа ирмэгц төмөр замаар ачаа тээвэрлэх журамд заасны дагуу ачаа хүлээн авагчид мэдэгдээд хэнд, ямар утсаар, хэзээ мэдэгдсэн тухай тэмдэглэлийг хийнэ.
4.11.36 "51. Ачаа олгосон тухай тэмдэглэл" хүснэгэнд хүлээн авагчид ачаа олгосны болон падаан /тээвэрлэлтийн гэрээний үндсэн баримт/ хүлээлгэж өгсний  нотлох баримт болгож очих өртөөний хуанлийн тэмдэг дарж, ачаа хүлээн авагч нэрээ бичиж гарын үсгээ зурна. Ачаа хүрэх өртөөний тооцооны ажилтан энэхүү хүснэгтийн тэмдэглэлийг заавал хийлгэх ба хийлгээгүй тохиолдолд хууль журмын дагуу хариуцлага хүлээнэ.
4.12 Вагоны хуудас
4.12.1 Вагоны хуудас нь тээврийн бичиг баримттай тээвэрлэгдэх вагон тус бүрт үйлдэгдэж тээврийн бичиг баримтын салшгүй нэг хэсэг байх болно.
4.12.2 Вагоны хуудсыг тухайн вагонд ачаа ачих өртөө, ачих буулгах ажил гүйцэтгэх байгууллагын эрх бүхий ажилтан /АВХ/ үйлдэнэ.
4.12.3 Вагоны хуудсыг үнэн зөв бөглөнө. (Үүнд: илгээсэн өртөө, хүрэх өртөө, илгээгч, хүлээн авагчийн хаяг, онцгой буюу тусгай тэмдэглэл, вагонд ачсан ачааны жинхэнэ тоо хэмжээ, жин гэх мэт).
4.12.4 Вагоны хуудсыг тээврийн бичиг баримтын хамт ачааг тухайн вагоноос буулгах хүртэл ачааг дагалдаж явуулна. Ачааг тухайн вагоноос буулгах буюу шилжүүлэн ачвал уг вагоны хуудас энэ ажиллагааг гүйцэтгэсэн ачих буулгах ажил эрхэлсэн эрх бүхий байгууллага болон өртөөний албан хэрэгт үлдэнэ. 
4.12.5 Вагоны хуудас тээврийн бичиг баримтын гадна талд байх ёстой.
4.13 Нөхөн илгээлтийн бичиг баримт үйлдэх нөхцөл
4.13.1 Олон улсын болон орон нутгийн харилцаанд тээврийн нэг бичиг баримтаар тээвэрлэж байгаа хэд хэдэн вагоноос техникийн болон ачаа тээврийн зөрчил, бусад шалтгаанаар үндсэн бичиг баримтаас салгах тохиолдолд салгасан вагонд, мөн зам зуурын өртөөнд нэг вагоны ачааг 2 вагонд шилжүүлэн ачих тохиолдолд 2 дахь вагонд нөхөн илгээлтийн бичиг баримт үйлдэнэ. Нөхөн илгээлтийн бичиг баримтанд замын хүснэгтийг үйлдэнэ. Замын хүснэгт нь ачааг дагалдаж очих өртөөнд очно. Замын хүснэгтийн үлдэх хувь нь ачааг тээвэрлэгчид буюу нөхөн илгээлтийг хийсэн өртөөнд үлдэж тайланд оруулж тээвэрлэгчийн санхүү хариуцсан эрх бүхий байгууллагад явуулна.
4.13.2 Нөхөн илгээлтийн замын хүснэгтийг дараахь байдлаар бөглөнө:
4.13.2.1 Замын хүснэгийн "Онцгой тэмдэглэл" хүснэгэнд "Нөхөн илгээлт" гэж тодоор бичнэ.
4.13.2.2  "Онцгой тэмдэглэл" хүснэгийг үндсэн илгээлтээс авч бичнэ.
4.13.2.3  "Хурд" хүснэгийг "их, бага" буюу "ачааны" гэж бичнэ.
4.13.2.4  3-6 -р хүснэгүүдийг бөглөхгүй
4.13.2.5 7-10 -р хүснэгүүдийг падаан бөглөх зааврын 4.11.7, 4.11.8, 4.11.9, 4.11.10-р зүйлүүдийг баримтлан бичнэ.
4.13.2.6 "Илгээх өртөө" хүснэгийн нөхөн илгээлт үйлдсэн өртөөний тарифт заасан нэрийг бичнэ.
4.13.2.7 "Хүрэх өртөө" хүснэгийг энэхүү зааврын 4.10.4-д зааснаар бичнэ.
4.13.2.8 "Илгээгч, түүний хаяг" хүснэгэнд "Өртөөний дарга" буюу "ДС" гэж бичнэ. (нөхөн илгээлт үйлдсэн өртөөний дарга байна.)
4.13.2.9 "Хүлээн авагч, түүний хаяг" хүснэгэнд "Өртөөний дарга" буюу "ДС" гэж бичнэ. Энэ нь хүрэх өртөөний дарга байна.
4.13.2.10 "Ачааны нэр" хүснэгэнд ".......... Ачаа хүлээн авагчийн нэр хаягийг бичээд үндсэн илгээлтийн дугаарыг бичнэ." Мөн тээврийн акт, ЕМА, ломбоны тухай бичнэ.
4.13.2.11 "Илгээх өртөөний хуанлийн тэмдэг" хүснэгэнд нөхөн илгээлт хийсэн өртөөний хуанлийн тэмдгийг нөхөн илгээлт хийсэн өдрөөр дарна.
4.13.2.12 Нөхөн илгээлтийн замын хүснэгтийн 49, 50, 51-р хүснэгтүүдийг энэхүү дүрмийн 4.11.34, 4.11.35, 4.11.36-д заасны дагуу хүрэх өртөөнд бөглөнө.
4.13.2.13 Энэ зүйлд заагдаагүй нөхөн илгээлтийн замын хүснэгтийн зүйлүүдийг бөглөхгүйгээр явуулна
Тав. ТӨМӨР ЗАМААР БҮЛЭГ ВАГОНЫГ ТЭЭВРИЙН НЭГ БИЧИГ БАРИМТААР ТЭЭВЭРЛЭХ
 
5.1  Нэг өртөө, илгээгч, хүлээн авагчтай нэг төрлийн ачаатай бүлэг вагоныг тээврийн нэг бичиг баримтаар орон нутгийн харилцаагаар тээвэрлэхэд энэ дүрмийг мөрдлөг болгоно.
5.2  Бүлгээр тээвэрлэгдэх ачааны тээврийн бичиг баримтанд дагалдах хүснэгтийг заавал хавсаргана.
5.3 Тээврийн бичиг баримт үйлдэх тухай
5.3.1 Нэг төрлийн ачаатай бүлэг вагоныг тээврийн нэг бичиг баримтаар орон нутгийн харилцаанд ачаа илгээгчийн захиалгын дагуу тээвэрт хүлээн авна.
5.3.2 Нэг төрлийн ачаатай бүлэг вагоныг тээврийн нэг бичиг баримтаар тээвэрт хүлээн авахад тээврийн бичиг баримтын 7-10 -р хүснэгүүдэд "хавсралт хүснэгтийг үз" гэсэн бичилтийг хийнэ.
5.3.3 Бүлэг вагоныг тээврийн нэг бичиг баримтаар тээвэрлэхдээ падааны хавсралт хүснэгтийг илгээгчээр бичүүлж илгээх өртөө хуанлийн тэмдэг дарна.
5.3.4 "Бүлэг вагоныг тээврийн нэг бичиг баримтаар тээвэрлэх хүснэгт" нь тээврийн бичиг баримтын салшгүй хэсэг байх ба падаан, орлох падаан, замын хүснэгт болон замын хүснэгтийн үлдвэрт тус тус хавсаргана.
5.3.5 Тээврийн бичиг баримтын ачааны жин буюу 21-р хүснэгэнд тухайн бүлэг вагоны ачааны нийт жинг бичнэ.
5.3.6 Аялалын явцад тээврийн нэг бичиг баримтаар тээвэрлэж байгаа бүлэг вагоноос техникийн болон ачаа тээврийн зөрчлөөр салах тохиолдолд хавсралт хүснэгтэд дурдсан салсан вагоны дугаарыг уншигдахаар дараад "41. төмөр замын тэмдэглэл" гэсэн  багананд актны дугаар болон ямар шалтгаанаар салсныг бичиж акт тавина.
5.3.7 Вагон салгасан өртөө нь уг вагоныг нөхөн илгээлтээр үндсэн илгээлтийн араас явуулахын тулд бүх холбогдох мэдээллийг актнаас авч нөхөн илгээлтийн замын хүснэгтэнд бичнэ.
5.3.8 Тээврийн актны тухай үндсэн бичиг баримтанд тэмдэглэл хийж актыг хавсаргаж явуулна.
5.3.9 Бүлэг вагоныг тээврийн нэг бичиг баримтаар тээвэрлэх явцад хавсралт хүснэгтүүд үрэгдсэн тохиолдолд хүснэгтийг нөхөн хийж явуулна. Хүснэгтийг нөхөн хийсэн өртөө өөрийн хуанлийн тэмдгийг дарна.
 
Зургаа. Төмөр замын тээвэрТ задгай хөдлөх бүрэлдэхүүн
дээр ачаа тээвэрлэх
 
6.1 Задгай хөдлөх бүрэлдэхүүн /хагас, тавцан вагон/ дээр ачих ачаа нь тээвэрлэгчийн зөвшөөрч батлагдсан ачаа байна.
6.2 Задгай хөдлөх бүрэлдэхүүн дээр ачих ачааны жагсаалтыг тээвэрлэгч гаргана.
6.3 Тээвэрлэх нөхцөл
6.3.1 Хэмжээ, жингээрээ бусад төрлийн вагон, чингэлэгт тээвэрлэх боломжгүй савтай, ширхэгийн ачаа эсвэл хур тунадаснаас хамгаалах шаардлагагүй нурмаг ачааг задгай хөдлөх бүрэлдэхүүн дээр тээвэрлэнэ.
6.3.2 Хур тунадасны нөлөө болон гадны хүчин зүйлээс болж гэмтэх, устах, вагоны эд ангийг гэмтээх, зам төмрийн хэлхээг таслах, ослын нөхцөл байдал бий болгохуйц шинж чанартай ачааг задгай хөдлөх бүрэлдэхүүн дээр тээвэрлэхгүй.
6.3.3 Ачааны шинж чанар, түүнийг ачиж буулгах төхөөрөмжөөс хамааран ачаа илгээгч хөдлөх бүрэлдхүүнийг сонгоно.
6.3.4 Задгай хөдлөх бүрэлдэхүүн дээр ачааг ачиж бэхлэх техникийн нөхцөл, ачиж буулгах ерөнхий шаардлагуудыг баримтлан, вагоны бүрэн бүтэн байдлыг хангаж ачина.
6.3.5 Задгай хөдлөх бүрэлдэхүүн дээр ачих ачаа нь техникийн нөхцөл, ачааны бүрэн бүтэн байдлыг хангахуйц сав, баглаа, боодолтой байна. Сав, баглаа, боодол, хучлага нь амархан шатах материалаар хийгдсэн байж болохгүй.
6.3.6 Аюултай ачааг задгай хөдлөх бүрэлдэхүүн дээр ачихад төмөр замаар аюултай ачаа тээвэрлэх журмыг баримтлана.
6.3.7 Хар болон өнгөт металл, тэдгээрийн хайлшны хаягдал, үлдэгдлийг задгай хөдлөх бүрэлдэхүүнээр тээвэрлэхэд аюултай ачаа тээвэрлэх стандартын шаардлага хангасан байна. Өнгөт металл болон тэдгээрийн хайлшны хаягдал, үлдэгдэлийг 300 кг-аас багагүй жинтэйгээр шахаж багцлах буюу тусгай чингэлэгт  тээвэрлэнэ.
6.3.8 Жижиг ширхэглэл агуулсан ачааг задгай хөдлөх бүрэлдхүүн дээр ачихын өмнө төмөр зам болон хүрээлэн байгаа орчныг бохирдуулахгүй уг ачааны  хорогдолгүй гэсэн баталгааг ачаа илгээгч гаргаж өгнө. Хагас болон тавцан вагоны хийцийн завсраар ачаа асгарч гоожихоор байвал ачаа илгээгч ачааны бүрэн бүтэн байдлыг хангах нэмэгдэл арга хэмжээг авна.
6.3.9 Жижиг ширхэглэл агуулсан ачааг малгайлж ачихад ачааг хийсэх, нурахаас сэргийлж вагоны тэвшийг өндөрлөн тоноглож ачина. Ачаа илгээгч тоноглолын хийцийг ачааны төрлөөр нь гаргаж өгнө. Баяжуулах үйлдвэрт ялгалтанд явж байгаа ачааны гадаргууг (ялгасан буюу ердийн нүүрснээс) бусад  бүх тохиолдолд ачаа илгээгч тээвэрлэлтийн нөхцөлд заасны дагуу чигжиж нягтруулж ачина. Энэ нөхцөлд малгайлалт нь трапец хэлбэртэй байна. Малгайлалтын доод нягтруулсан хэсэг нь вагоны  дээд ирмэгээс илүү гарахгүй.
6.3.10 Ачааг нягтруулах, чигжихэд механикжсан болон бусад аргыг хэрэглэж болно.
6.3.11 Эрдэс барилгын материалыг вагоны тэвшнээс дээш гарган ачих тохиолдолд малгайлалтын доод суурийн хэсэг нь вагоны тэвшний дээд ирмэгээс доош 50 мм-ээс багагүй зайд байна.
6.3.12 Ачааны нягтруулалтыг механик болон бусад аргаар хийхэд ачааны бүрэн бүтэн байдлыг хангаж  байна.
 
Долоо. ТӨмӨр замаар Нунтаг нурмаг ба овоолмог
аЧаа тээвэрлэх
 
7.1  "Нунтаг, нурмаг ба овоолмог" ачаа гэж үр тариа, нүүрс, жонш гэх мэт ачааны тоо, ширхэг, байрны тоог тогтоох боломжгүй ачааг ойлгоно.
7.2  Төмөр замаар тээвэрлэгдэх нунтаг, нурмаг ба овоолмог ачааны жагсаалтыг тээвэрлэгч тогтооно.
7.3  Нунтаг, нурмаг ба овоолмог ачааны шинж чанар, баглаа, боодлоос хамааран тээвэрлэх хөдлөх бүрэлдэхүүний төрлийг сонгоно.
7.4  Нэг вагонд овоолмогоор тээвэрлэхээр мэдүүлсэн ачааны байрын тоо 100 ширхэгээс их болон байрын тоог тодорхойлох боломжгүй ачааг овоолмогоор хүлээн авна.
7.6 Хур тунадас, чийг ба тоос шорооноос хамгаалах шаардлагатай ачаа (гурил, үр тариа, цемент, эрдэс бордоо зэрэг)-г тусгай зориулалтын битүү вагон, тусгай зориулалтын чингэлэгт тээвэрлэнэ. Баглаа, боодолтой овоолмог ачааг тээвэрлэхэд битүү вагон ашиглаж болно. Битүү вагонд овоолмогоор тээвэрлэх ачааг илгээгч хаалганы хаалтыг тавьж суурилуулсан тохиолдолд тээвэрлэнэ. Битүү вагоны хаалганд овоолмог ачааг зайлуулахаар хаалга хоорондын хөндийд сараалж, самбар, хаалт, хашлагыг бат бөх материалаар чанартай хийнэ.
7.7 Хур тунадас, чийгнээс хамгаалах шаардлагагүй ачааг тусгай зориулалтын вагон (думпкар, хоппер-дозатор зэрэг)-д нунтаг нурмаг ба овоолмогоор тээвэрлэнэ. Тусгай зориулалтын вагонд ачааг тээвэрлэх ба түүн дотор битүү тэвштэй вагон бол төмөр замын тээврийн бичиг баримтны "Илгээгчийн онцгой тэмдэглэл" хүснэгтэнд "Тусгай зориулалтын вагонд ____________________ /ачааны нэрийг заана/ тээвэрлэхээр хүлээн авагчтай тохиролцсон. Буулгах тоног төхөөрөмжтэй." гэж тэмдэглэнэ.
7.8 Нунтаг, нурмаг ачаа тээвэрлэх вагоны тэвш, ачих буулгах төхөөрөмж, нээлхийн тагийг ачаа гоожиж, асгарахгүйгээр нягт шахаж хаасан байна. Урьд тээвэрлэсэн ачааны үлдэгдлийг бүрэн цэвэрлэсэн, ломбодож битүүмжлэх төхөөрөмж нь гэмтэлгүй, нээлхий онгойхоос хамгаалсан төхөөрөмжийг хаасан байна. Нунтаг, нурмаг ачааг ачихын өмнө илгээгч ачаа гоожихгүй байхаар вагоныг битүүлнэ.
7.9 Улсын мал эмнэлэг, хорио цээрийн хяналтан дор тээвэрлэх ачааг тогтоосон журмаар тээвэрлэнэ.
7.10 Үр тариа зэрэг чийгшилтэй тээвэрлэгдэх ачааг улсын стандартыг баримтлан тээвэрлэнэ. (үр тарианы тээвэрлэлтийг 17 хувь хүртлэх чийгшлээр нь тооцоно. Үүнд: үр тариа, шошны төрлийн ургамал – 17 хувь хүртэл, хонхорцог хаягдал – 15 хувь хүртэл, тослогт ургамлын үр – 10 хувь хүртэл, наранцэцгийн үр– 8 хувь хүртэл бүх нөхцөл)
7.11 Нунтаг, нурмаг ба овоолмог ачааны тээвэрлэлтийн тээврийн бичиг баримтыг бүрдүүлэхэд эх падааны "Байрын тоо" хүснэгийн алинд нь хамаарахыг ачаа илгээгчийн тодорхойлсноор "Нунтаг нурмаг" буюу "Овоолмог" гэж бичнэ.
7.12 Бага хэмд хөлдөх ачааг төмөр замаар тээвэрлэхэд түргэн гэмтэх ачаа тээвэрлэх журмыг баримтлана.
7.13 Бага хэмд хөлдөх, чийгшилтэй,  овоолмог ба нунтаг, нурмаг ачааг хүйтний улиралд тээвэрлэхэд вагонд наалдахаас хамгаалах арга хэмжээ авна.
7.14 Овоолмог ба нунтаг, нурмаг ачааг хагас вагонд тээвэрлэхдээ нэг нээлхий дээрх ачааны даралтыг 6 тонноос ихгүй, нээлхийгээр буух ачааны хэмжээ 400х400 мм-ээс бага хэмжээтэй ачааг вагоны шалаар жигд тарааж трапец хэлбэрээр нуруулдаж ачина.
7.2.10. Овоолмог ба нунтаг, нурмаг ачааг тээвэрлэхээр ачилтыг хийж гүйцэтгэхдээ ачааны хэм нь хагас вагонд 1000С, битүү вагонд 800С, тусгай зориулалтын бусад хоппер-дозатор, думкарт 1000С-аас тус тус ихгүй байна.
 
Найм. ЧИНГЭЛЭГТ АЧАА ТЭЭВЭРЛЭХ
 
8.1  Энэхүү дүрмийг өмчийн төрөл, хэлбэр харгалзахгүйгээр төмөр замаар бүх төрлийн чингэлгийн тээвэр гүйцэтгэхэд мөрдлөгө болгоно.
8.2. Овор хэмжээ, хэв бичээс, дугаар, бохир жин, хийц нь стандартын дагуу хийгдсэн, ачаа ачих зориулалттай, ачааны бүрэн бүтэн байдлыг хангаж, нэг болон хэд хэдэн төрлийн тээврийн хэрэгсэлээр тээвэрлэж болох, ачиж буулгах, шилжүүлэн ачих үед механикжсан хэрэгсэл ашиглаж болохуйц тээврийн хэрэгсэлийг чингэлэг гэнэ.
8.3  Чингэлгүүдийг их, дунд, бага даацын гэж ангилахаас гадна түгээмэл ба тусгай зориулалтын гэж ангилна. Түгээмэл зориулалтын чингэлгээр ширхэгийн сав баглаа боодолтой олон нэр төрлийн ачаа, тусгай зориулалтын чингэлгээр зөвхөн 1 төрлийн болон тусгай нөхцөл шаардсан ачааг /цемент, шингэн, нурмаг г.м./ тээвэрлэнэ.
8.4 Чингэлгийн дугаар, хэв бичээс нь 2 мөрөөр бичигдсэн байна:
8.4.1 Дунд даацын чингэлэгт: Эхний мөрний дугаар нь 9 оронтой тооноос бүрдэнэ. Эхний нэг оронтой тоо чингэлгийн төрөл хэмжээг, дараачийн 7 оронтой тоо нь чингэлэгийн дэс дугаарыг, сүүлчийн 9 дэх орон нь хяналтын тоо (дугаар зөв бичигдсэнийг шалгах)-г тус тус заана.
Хоёрдох мөр нь 5 оронтой тооноос бүрдэнэ. Эхний 3 орон нь хэний эзэмшил  болох, дараачийн 2 орон нь хийц, зориулалтыг харуулна. Жишээ нь:
 319999006
 804 00
 3         - бохир жин (3 тонн)
 1999900  - серийн дугаар
 6         - хяналтын тоо
 804       - Украины эзэмшилийн чингэлэг
 00        - хийцийн онцлог
 
8.4.2 Их даацын чингэлэгт: Эхний мөрөнд: Чингэлэг эзэмшигчийг тодорхойлох 4 үсгээс бүрдсэн товчилсон нэр, түүний дараа 6 оронтой тооноос бүрдсэн чингэлэгийн дугаар, 7 дахь орон нь хяналтын тоог заана. 4 үсгэн бичээсийн сүүлчийн "U" үсэг нь ачааны чингэлэг гэсэн шинж чанарыг заана. Эхний 3 үсэг нь чингэлэг эзэмшигчийн олон улсын бүртгэлд албан ёсоор бүртгэгдсэн нэр. Хоёрдох мөрөнд: Дугаар нь 2 хэсгээс бүрдэнэ. Үсгэн ба тоон гэсэн үсгээр тэмдэглэсэн хэсэг нь латин үсгээр эзэмшигч орны товчилсон нэрийг заана.
 Жишээ нь:
 RZDU 1234569
 RU 2310
RZD      - эзэмшигч төмөр замын код (Оросын төмөр зам)
 U        - ачааны чингэлэг гэсэн шинж чанарыг агуулна
 123456   - чингэлгийн дэс дугаар
 9        - хяналтын тэмдэг
 RU       - улсын код (Орос)
 23       - чингэлэгийн хэмжээсүүдийг харуулах код
            (2-урт-6058 мм, 3-өндөр-2591мм),
 10       - чингэлэгийн төрөл (10-түгээмэл зориулалтын)
 
8.4.3 Чингэлэг дээрх бусад хэв бичээс:
Чингэлэг дээр дараахь хэв бичээсүүдтэй байна: Хаалган дээр - Дээд бохир жин (MGW), чингэлгийн өөрийн жин (TARE) килограммаар (kg), фунтаар (lb) бичсэн байна. Жишээ нь: ICC төрлийн чингэлгийн дээд бохир жинг 24000 кг биш харин 24384 кг. Энэ нь фунтыг кг-д нарийвчлалтайгаар шилжүүлсэнтэй холбоотой ба зөвшөөрөгдөх хэмжээнд нөлөөлөхгүй.
Хажуугийн ханан дээр: Ээлжит их засвар хийгдсэн хугацааг (сар ба он) бичнэ.
8.5   Чингэлгийн гадна, дотор талын хэмжигдэхүүнийг хавсралтад үзүүлэв.
(Хавсралтыг үзнэ үү)
8.6 Чингэлгээр тээвэрлэх ачааг тээвэрт хүлээн авах
 
8.6.1 Их болон дунд даацын чингэлгээр ачаан тээш тээвэрлэхэд төмөр замын тээврийн багц дүрмийг баримтлан тээвэрлэнэ.
8.6.2 Өртөө, ачих буулгах ангийн ажилтан ачаа илгээгчээс өгсөн захиалгын дагуу тээвэрлэх ачаанд нь тохирох чингэлэгийг ачилтанд тавьж өгч ачуулна. Дунд, их даацын түгээмэл чингэлгээр жижиг илгээлтийн ширхэгийн ачааг савлалгүйгээр, буюу хялбарчилсан савлалттайгаар, анхдагч сав, баглаа, боодлоор тээвэрлэнэ. Боодлын хатуулгатай цаасан уут, картон хайрцаг, модон жийрэг, сараалжилсан модон хайрцаг зэргээр дараахь нэр төрлийн барааг чингэлгээр тээвэрлэж болно. Үүнд: өргөн хэрэглээний төрөл бүрийн бараа (бэлэн хувцас, бөс даавуу сүлжмэл эдлэл, жижиг бараа, төрөл бүрийн чихэр, эмийн бараа, радио болон цахилгаан бараа, ном гэх мэт), үйлдвэрлэлийн зориулалтын бүтээгдхүүн (машины сэлбэг хэрэгсэл, багаж, будгийн зүйлс, химийн хайрцаглаж савласан бүтээгдэхүүн, овор хэмжээ багатай тоног төхөөрөмж), иргэдийн гэрийн хэрэглэл орно.
8.6.3 Ачих ачаа нь чингэлгийг гэмтээн бохирдуулахааргүй байвал зохино. Эвгүй үнэртэй, нойтон давсалсан арьс шир ачихыг хориглоно.
8.6.4 Чингэлэгт ачиж байгаа ачаа нь сав баглаа боодолтой, хэд хэдэн төрлийн ачааг хамт ачсан тохиолдолд бусад ачааг гэмтээхгүй, бохирдуулахгүй байх шаардлагыг хангасан байна.
8.6.5 Сэлбэг хэрэгсэл, зэврэлтээс хамгаалж тосолгоо хийсэн, материал техникийн хангамжийн төмөрлөг эдлэхүүнийг ачихын өмнө ачаа илгээгч нь зузаан цаас, зориулалтын бусад зүйлээр чингэлгийн хана, шалыг доторлож бохирдолт, гэмтлээс хамгаалах, урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээ авах үүрэгтэй. Чингэлгийн хана, шалыг бохирдуулах гэмтээж болох ачаа ачсан тохиолдолд шаланд нь дэвсгэр, хананд нь жийрэг бүтээлэг хэрэглэнэ.
8.6.6 Шингэн ачааг чингэлэгт тээвэрлэхэд сав /бочка, бидон, хуванцар сав/ нь эвдрэхгүй байх давуу талыг харгалзана. Шилэн савтай шингэн ачааг тээвэрлэхэд гадна талд нь картонон хайрцаг, модон сагс бусад баглаа боодлыг хэрэглэнэ
8.6.7 Их даацын чингэлэгт ачих ачааны нэг байрын жин 1500 кг-аас ихгүй байна. Дунд даацын чингэлэгт ачих ачааны жин нь 120 кг-аас хэтрэхгүй байна.
8.6.8 Чингэлэгт түргэн муудах ачаа тээвэрлэхэд Төмөр замаар түргэн муудах ачаа тээвэрлэх журмыг баримтална.
8.6.9 Чингэлэгт аюултай ачаа тээвэрлэхэд Төмөр замаар аюултай ачаа тээвэрлэх журмыг баримтална.
8.6.10 Чингэлэгт ачсан ачааны жинг чингэлэгийн даац /хэв бичээст заасан даац/-аас хэтрүүлэхгүйгээр ачуулна. Чингэлэгт ачих ачааны жинг ачаа илгээгч тодорхойлох бөгөөд үнэн зөв мэдүүлнэ. Шаардлагатай бол төмөр зам байгууллага ачааны жинг тодорхойлж болно.
8.6.11 Чингэлэгт ачаа ачиж дууссаны дараа төмөр замд вагон, чингэлэг ломбодох журмын дагуу ломбодно.
8.6.12 Чингэлгээс ачааг буулгасны дараа тээвэрлүүлэгчээр ачааны үлдэгдэл, сав, баглаа боодол, бэхэлгээний үлдэгдлийг  цэвэрлүүлж хүлээн авна.
8.6.13 Чингэлэгт ачаа ачихын өмнө үзлэг хийж техникийн байдлыг тодорхойлно. Хэрэв ямар нэгэн гэмтэл илэрвэл акт тогтоох ба тухайн ачаанд тохирохгүй бол өөр чингэлэг сольж єөгнө.
8.6.14   Чингэлгээр үнэ зарласан ачааг тээвэрлэхэд төмөр замаар үнэ зарласан ачааг тээвэрлэх журмыг баримтална.
8.6.15 Чингэлэгт тээврийг чингэлэг тээвэрт нээлттэй өртөөдийн хооронд гүйцэтгэх ба чингэлэг тээвэрт нээлтгүй өртөөнд зөвхөн онцгой нөхцөлд ачаа хаяглаж болох бөгөөд тээвэрлүүлэгчийн эрх бүхий албан тушаалтны шийдвэрээр гүйцэтгэнэ. Чингэлэг тээвэрт нээлттэй өртөөдийн жагсаалтыг төмөр замын тээврийн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны байгууллага тогтооно.
  8.6.16 Чингэлэгт ачааг ачихад хана, шаланд өгөх даралт жигд, гулсахгүй, чингэлгийн хаалга чөлөөтэй хаагдаж, нээгдэж байхаар ачаална.
8.6.17   Ачааг чингэлэгт ачих, буулгах ажлыг илгээгч, хүлээн авагчид өөрсдөөєгүйцэтгэнэ. Чингэлгийг вагон буюу автомашинд ачих, буулгах ажлыг тээвэрлэгч гүйцэтгэнэ.
8.6.18  Илгээгч чингэлэгт ачаа ачихад ачаа тус бүрийн үнэ, байр бүрт байгаа ачаа барааны нэрийг нэг бүрчлэн үнэн зөв бичсэн жагсаалт үйлдэж, чингэлэг болгоны дотор хийх бөгөөд энэ жагсаалт нь илгээгчийн гарын үсэг, тамга тэмдгээр баталгаажсан  байна.
8.6.19      Ачаа илгээгчийн агуулахаас ачигдаж ирсэн ачаатай чингэлгийг нийтийн хэрэглээний зам, талбайд хүлээн авахад чингэлэгт гадна үзлэг хийж, чингэлгийн байдал, ломбо зэргийг шалгаж хүлээж авна.
     8.6.20  Вагонд чингэлгийг иж бүрдлээр ачна. Вагоны багтаамжийг аль болох бүрэн ашиглана.
8.6.21 Вагонд ачих чингэлгийн иж бүрдэлийг техникийн нөхцөлийн дагуу бүрдүүлнэ.
8.7 Чингэлгийн тээвэрлэлтийн падаан бөглөх.
8.7.1 Ачаатай явах чингэлэг бүрт илгээгч падаан бичих үүрэгтэй. Падаан нь чингэлгийн тээвэрлэлтийн үндсэн бичиг баримт /гэрээ/ мөн. Ачаа илгээгч болон чингэлгийн талбайн ажилтан падааны бүх хүснэгтийг бүрэн бөглөсөн байна.
8.7.2 Чингэлэгийн падааныг тээврийн бичиг баримт бөглөх журмын дагуу гүйцэтгэнэ.
     8.7.3 Олон улсын харилцаанд хоосон их даацын чингэлгийг тээвэрлэх үед бүрэн бичиг баримттайгаар тээвэрлэнэ.
8.7.4 Орон нутгийн харилцаанд хоосон чингэлэг тээвэрлэхэд тээврийн бичиг баримт үйлдэн тээвэрлэнэ.
8.7.5 Чингэлэг ачсан вагон бүрт вагоны хуудас бичнэ.
8.8  Чингэлгээр тээвэрлэх ачааны хаяг солих эрэл хийх
 
8.8.1 Ачаа илгээгч, хүлээн авагч чингэлгээр тээвэрлэх ачааны очих өртөөг өөрчлөх тухай бичгэн хүсэлт тээвэрлэгчид ирүүлснээр төмөр замаар ачааны хаяг солих дүрмийн дагуу гүйцэтгэнэ.
8.8.2 Чингэлэгтэй ачаа нь хүргэх хугацаандаа ирээгүй тохиолдолд хүлээн авагчийн хүсэлтийн дагуу эрэл хийж чингэлэг байгаа газар, саатсан шалтгааныг тодруулж хариу өгнө.
8.9 Чингэлэгтэй ирсэн ачааг олгох, авто тээврээр үйлчлэх.
8.9.1 Чингэлгээр тээвэрлэн ирсэн ачааг олгохдоо чингэлгийн ломбыг шалгаж ачаа хүлээн авагчид хүлээлгэн өгөх ба хэрэв ачаа хүлээн авагч хүсвэл тээвэрлэгчийн  эрх бүхий ажилтан байлцуулан тоолж хүлээлгэж өгнө.
8.9.2 Хэрэв ачаа нь дутсан, гэмтсэн байвал тээврийн актыг тогтооно.
8.9.3 Чингэлгээр ирсэн ачааг хүлээн авагчийн хүсэлтээр автотээврийн хэрэгслээр тухайн байгууллагын ачаа буулгах байр, агуулах хүртэл хүргэж өгч болно.
8.9.4 Хэрэв гаалийн бүрдүүлэлт хийгдэх бол гаалийн байгууллага шалгаж ачааг эзэнд нь олгохыг зөвшөөрсөн тухай тэмдэглэл хийгдсэний дараа олгоно.
8.9.5 Чингэлэгтэй ачааг холбогдох бичиг баримтыг бүрдүүлж, төлбөр тооцоог хийж дууссаны дараа талбайгаас гаргана.
8.9.6 Байгууллагаас татаж авчирах чингэлгийг ачааны үлдэгдлээс цэвэрлүүлж, техникийн үзлэг хийж хүлээн авна.
8.10  Тээвэрлэлтийн тооцоо хийх
8.10.1 Чингэлгээр ачаа тээвэрлэх үед тээврийн хөлс болон бусад хураамжийг тогтоосон тарифын дагуу хураана.
8.10.2  Тээвэрлэлтийн болон нэмэгдэл төлбөрийн тооцоог ачаа явуулах, очих өртөөнд хийх ба хөлсийг бэлэн мөнгө, чек, нэхэмжлэлээр тооцно.
8.10.3  Олон улсын төмөр замын ачааны харилцаанд чингэлэг ашигласны төлбөрийг вагон эдэлгээний дүрэм /ППВ/-ийн дагуу зуучийн байгууллагуудтай тооцно.
8.11 Захиалга авах, тайлан гаргах
8.11.1 Чингэлгээр ачаа тээвэрлэх захиалгыг тээвэрлэгчийн захиалга хүлээн авах журмын дагуу байгууллага, иргэдээс хүлээн авна.
8.11.2 Чингэлэг тээвэрлэлтийн тайланг тээвэрлэгч сар, улирал, жилээр гаргана.
Ес. ТҮРГЭН ГЭМТЭЖ, МУУДАХ АЧААГ ТЭЭВЭРЛЭХ
9.1  Түргэн гэмтэж муудах ачаа гэж төмөр замаар тээвэрлэх үед гадны  температурын нөлөөлөл, арчилгаа үйлчилгээний хүчин зүйлийн улмаас гэмтэж чанар нь алдагдах эрсдэлтэй хүнсний бүтээгдэхүүнийг (цаашид ачаа гэх) хэлнэ.
9.2  Ачааг тусгай зориулалтын (хөргүүрт, тогтмол дулаант, сүүний цистерн зэрэг) болон тээвэрлэлтийн шаардлага хангасан битүү вагонд тээвэрлэнэ.
9.3  Түргэн гэмтэж муудах ачааг Улс хооронд болон дотоодын тээврээр тээвэрлэх үед Олон улсын ачаа харилцааны хэлэлцээр /ОАХХ/-ийн зохих заалтуудыг мөрдөнө.
9.4 Ачаа илгээгчийн үүрэг ба ачааны сав, баглаа, боодолд тавих шаардлага
9.4.1 Ачаа илгээгч нь ачааг тээвэрлэлтэд хүлээлгэж өгөхдөө ачааг тээвэрлэх хугацаа, тээвэрлэх үеийн цаг агаарын нөхцөл, байдлыг харгалзан тухайн төрлийн ачааг тээвэрлэх хөдлөх бүрэлдэхүүн, чингэлгийг сонгоно.
9.4.2 Тээвэрлэлтэд хүлээлгэн өгөх ачаа стандарт, чанарын шаардлагыг хангасан байна.
9.4.3 Тээвэрлэлтэд хүлээлгэн өгөх ачааны сав, баглаа, боодол нь бат бөх гэмтэж, бохирдоогүй ачаа асгарч гоожсон шинж тэмдэггүй, гар болон механикжсан аргаар ачих буулгах боломжийг хангасан байна. Ачааны сав, баглаа, боодол дээр давхарлаж хураах тоо, хадгалалтын нөхцөл зэргийг тогтоосон тэмдэглэлүүд байх шаардлагатай.
9.4.4 Ачааг модон буюу картон хайрцаг, сагс, тор, тусгай тавиур, бидон, торх гэх мэтийн сав,  баглаа, боодолтой тээвэрлэнэ.
     - Төмс, лууван, манжинг хайрцаг болон шуудай савтай
     - Улаан лооль, манжин, сармис, өргөст хэмх, алим, усан үзэм, лимон,
       мандариныг хайрцагтай тээвэрлэнэ.
Ачааг хураах өндрийг тогтоохдоо илгээгчийн заалтыг үндэслэнэ. Ачаа илгээгчийн зөвшөөрөлтэйгээр төмс, манжин, тарвас зэрэг ачааг битүү вагон дотор овоолж хурааж тээвэрлэхийг зөвшөөрнө.
9.4.5 Ачаа илгээгч нь тээврийн бичиг баримтад, чанарын гэрчилгээ, холбогдох бусад бичиг баримтыг хавсаргаж, тээвэрлэх нөхцөлд тохирох тухай тодорхойлолтыг тээвэрлэгчид гаргаж өгнө.
9.4.6 Ачаа илгээгч нь падааны "илгээгчийн онцгой тэмдэглэл" гэсэн хэсэгт түргэн гэмтэж муудах ачаа гэсэн тэмдэг дарж, тээвэрлэх нөхцөлийг заасан байна.
9.4.7 Ачаа илгээгч нь вагон тавиулахаар захиалсан хугацаанд ачаагаа ачуулах газарт зөөвөрлөж ирүүлнэ.
9.4.8 Ачаа илгээгч ачааг өртөөнд зөөвөрлөж ирүүлэх үед хөлдөх, хэт халахаас хамгаалсан байна.
9.4.9 Вагоныг ачих буулгах үед ариутгалыг ачаа илгээгч болон хүлээн авагчийн хүч, хэрэгслэлээр гүйцэтгэнэ.
9.5 Вагоныг тээвэрлэлтэд бэлтгэх
     9.5.1 Түргэн гэмтэх муудах ачааг зориулалтын вагонд тээвэрлэнэ.
9.5.2 Түргэн гэмтэх муудах ачааг тээвэрлэхэд битүүмжлэл сайтай, ачааны үлдэгдлээс бүрэн цэвэрлэгдсэн, хаалга нь бүрэн хаагддаг, хана шалан дээр хадаасгүй, агааржуулах нээлхий нээгддэг, бүрэн бүтэн вагоныг ачилтанд тавьж өгнө.   
9.5.3 Вагоны ариутгалыг тээвэрлүүлэгчийн хүч, хэрэгслэлээр гүйцэтгэнэ.
9.5.4 Ачаа илгээгч нь вагон, чингэлгийн их бие дээр түргэн гэмтэж муудах ачааны марклалыг наана.
9.6 Ачааг тээвэрлэлтэд хүлээж авах
9.6.1 Төмөр замын төлөөлөгч нь тээвэрлэлтэд хүлээж авах ачааны чанар, байдлыг гадаад үзлэгээр шалгаж, муудаж чанар нь алдагдсан эвгүй үнэртэй, исэлдсэн, хөлдсөн зэрэг шинжүүд илт мэдэгдэж буй ачааг тээвэрлэлтэд хүлээж авахаас татгалзах эрхтэй.
9.6.2 Ачааны байранд үзлэг хийх үед сав, баглаа, боодлыг задлах, үзлэг дууссаны дараа битүүмжлэх, дахин хураах ажиллагааг ачаа илгээгчийн хүч, хэрэгслээр гүйцэтгэнэ.
9.6.3 Нэг вагон болон чингэлэгт шинж чанар болон тээвэрлэх нөхцөлийн хувьд хоорондоо харшлахгүй, эвгүй үнэргүй ачааг хамт тээвэрлэхийг зөвшөөрнө. Хамт тээвэрлэхийг хориглосон ачааны жагсаалтыг тээвэрлэгч тогтооно.
9.6.4 Хамт ачиж болохгүй ачааг илгээгч тээвэрлэлтэд өгвөл ачилт хийхээс татгалзах эрхтэй.
9.6.5 Тээвэрлэлтийн өөр өөр нөхцөлд шаардагдах түргэн гэмтэх муудах ачааг нэг вагон болон чингэлэгт тээвэрлэж болохгүй.
9.7 Ачааг ачих
9.7.1 Хайрцаг савтай ачааг тээвэрлэлтийн замд нурж унахгүй, тогтвортой байрлуулж (стандарт) вагонд ачина.
9.7.2 Илгээгч хүссэн тохиолдолд агааржуулах нөхцөлийг бүрдүүлэх зорилгоор хураалтын эгнээ хооронд тодорхой хэмжээний зайтай хураах ба ачааны байр эгнээ хооронд нурж унахаас хамгаалсан зөв өрөлт эсвэл нэмэлт бэхэлгээтэй байна.
9.7.3 Хураалтын эгнээний багц хооронд 150 мм-ээс илүү зайтай байвал бэхэлгээ хийнэ.
9.7.4 Бэхэлгээ хийх үед вагон, чингэлгийн төмөр хананд хадаас хадахыг хориглоно.
9.7.5 Сав баглаатай ачааг вагоны хаалганаас 25 см зайтай хураана. Хаалганы зайд ачаа нурахаас хамгаалж 4 см-ээс багагүй зузаантай банзаар хашлага хийнэ.
9.7.6 Вагон, чингэлэгт ачих ачааны жин нь тээврийн хэрэгслийн тэвш дээр тэмдэглэсэн даацаас хэтрээгүй байна.
9.8 Ачааг тээвэрлэх
9.8.1 Өртөөний дарга нь түргэн гэмтэх муудах ачаатай вагоны сэлгээний ажлыг шуурхай гүйцэтгэх болон тээвэрлэлтийн бичиг баримт бэлэн болсноос хойш эхний галт тэргээр явуулах, илгээгч хүссэн тохиолдолд ачааны хурдан галт тэргэнд холбох ажлыг шуурхай зохион байгуулах үүрэгтэй.
9.8.2 Түргэн гэмтэж муудах ачаатай вагоныг галт тэрэгний бүрэлдэхүүнээс тээвэрлэлтийн замд салгахыг хориглоно. Вагонд гарсан гэмтлийг аль болохоор галт тэрэгний бүрэлдэхүүнээс салгахгүйгээр засварлах бөгөөд зайлшгүй салгах шаардлагатай бол тээвэрлэгчийн эрх бүхий ажилтны шийдвэрээр галт тэрэгний бүрэлдэхүүнээс салгахыг зөвшөөрнө.
9.8.3 Түргэн гэмтэж муудах ачааны хаягийг солихдоо ачаа хүргэх хугацааг харгалзан тээвэрлэгчийн эрх бүхий албан тушаалтны шийдвэрээр хаяг солих журмын дагуу гүйцэтгэнэ.
9.8.4  Ачааг тээвэрлэх хурдыг ачаа илгээгч тодорхойлно.
9.8.5 Ачаа илгээгч нь дулааны улиралд тээвэрлэлтийн замд ачааны агааржуулалтыг хангах зорилгоор хажуугийн нээлхийнүүдийг онгойлгож, сараалжин төмрийг вагоны дотор талаас онгойхооргүй бэхэлсэн байна.
9.9 Ачааг олгох
9.9.1 Гэрээгээр хүлээсэн үүргийнхээ дагуу түргэн муудах ачаатай вагон ирэх тухай ачаа хүлээн авагчид урьдчилан мэдэгдэж, вагон өртөөнд ирснээс хойш 2 цагийн дотор ачаа хүлээн авагчийн хүлээн авч буулгах зам дээр тавьж өгсөн байна.
9.9.2 Шилэн сав болон лаазалсан савалгаатай бүтээгдэхүүний сав, баглааны битүүмжлэл бүрэн бүтэн ирсэн нөхцөлд задалж шалгахгүйгээр тоо ширхэгийн дагуу хүлээлгэн өгнө.
9.9.3 Түргэн гэмтэж муудах ачааг ачаа хүлээн авагчийн агуулах, талбайд хадгалана. Зайлшгүй шаардлагатай бол зөвхөн ачаа илгээгч болон хүлээн авагчийн хүсэлтээр тээвэрлэгчийн агуулахад хадгалахыг зөвшөөрнө. Ачаа илгээгч, хүлээн авагч нь тогтоосон хугацаанд ирж агуулахаас ачаагаа аваагүйн улмаас ачаа гэмтэж муудсан бол тээвэрлэгч хариуцлага хүлээхгүй.
9.9.4 Вагонд хийгдсэн нэмэлт тоноглол бэхэлгээний зүйлүүдийг вагон, чингэлгээс салгах, буулгах, мөн түүнчлэн суларсан вагоныг цэвэрлэх, ариутгах ажиллагааг ачаа хүлээн авагчийн хүч хэрэгслэлээр гүйцэтгэнэ.
9.10 Түргэн гэмтэх ачааг хүйтний улиралд тээвэрлэх
9.10.1 Хүйтний улиралд ачааг илгээгчийн болон тээвэрлэгчийн хүч хэрэгслэлээр дулаалга хийж бэлдсэн битүү вагонд тээвэрлэхийг зөвшөөрнө. Хүйтний улиралд дулаалгатай болон ердийн вагон, чингэлэгт тээвэрлэсний улмаас ачаа гэмтэж муудсан тохиолдолд, хохирлын нэхэмжлэлийг гаргахгүй тухай ачаа илгээгчийн ирүүлсэн бичгэн мэдэгдлийг (баталгааг) үндэслэн тээвэрлэгчийн эрх бүхий албан тушаалтан нь ачилтын талаар шийдвэр өгнө.
9.10.2 Хүйтний улиралд түргэн гэмтэж муудах ачааг тээвэрлэх зорилгоор зуух тавьсан галлагаатай вагоныг явуулах бол, уг вагоны тээвэрлэлтэд тэнцэх эсэхийг тТээвэрлэгчийн эрх бүхий байгууллагууд, (тээвэрлэлт, хамгаалалт, засвар үйлчилгээ) оролцсон комисс тогтоож акт үйлдэнэ. Галлагаатай вагоныг зөвхөн тээвэрлэгчийн эрх бүхий байгууллага (тээвэрлэлт, ачих буулгах ажил хариуцсан) тусгай байдлаар тоноглож, тээврийг зохион байгуулж, галын аюулгүй байдалд хяналт тавина.
9.10.3 Галлагаатай вагоны ачаа хүргэгч нь өөрийн хариуцаж яваа вагоны ачааны бүрэн бүтэн байдал, галын аюулгүй байдлыг хариуцна.
9.10.4 Тээвэрлэгчийн хамгаалалт хариуцсан эрх бүхий байгууллага нь улиралд нэг удаа галлагаатай вагоны галын аюулгүй байдалд хяналтын үзлэг хийнэ.
 
Арав. хорио цээртэй ачааг  тээвэрлэх
10.1 Энэ дүрмийг төмөр замын тээврээр ургамлын гаралтай ба бусад хорио цээрийн бараа, бүтээгдэхүүнийг (цаашид хорио цээртэй гэнэ) тээвэрлэхэд дагаж мөрдөнө.
10.2 Хорио цээрийн халдвар дамжуулах өвчин үүсгэгч байж болох хорио цээртэй ачааг төмөр замаар тээвэрлэхдээ Монгол улсын ургамал хорио цээрийн улсын байцаагчийн хяналтан дор тээвэрлэнэ.
10.3 Тогтоосон журмын дагуу нэрс нь бүртгэлд орсон хорио цээрийн үндсэн ачаануудыг Монгол улсын нутаг дэвсгэр рүү оруулж ирэх болон гаргахдаа Монгол улсын ургамал хорио цээрийн улсын байцаагчийн зөвшөөрлөөр гүйцэтгэнэ.
10.4 Хорио цээртэй ачааг буулгасны дараа ачаа хүлээн авагч нь вагон чингэлэгүүдийг цэвэрлэх бөгөөд ачааны үлдэгдэл хогийг ургамал хорио цээрийн улсын байцаагчийн зааврын дагуу тусгайлан заасан газар устгана.
10.5 Зайлшгүй шаардлагатай тохиолдолд хорио цээртэй ачаа буусны дараа ургамал хорио цээрийн улсын байцаагчийн заавраар вагон чингэлэгүүдэд халдваргүйжүүлэх ажил хийнэ.
10.6 Ачаа болон тээврийн хэрэгслийг халдваргүйжүүлэх ажлыг Монгол улсын ургамал хорио цээрийн улсын албаны явуулын баг бүрэлдэхүүн, тээвэрлүүлэгчийн зардлаар хийнэ. Хорио цээртэй ачааг буулгасны дараа вагон, чингэлэгийг халдваргүйжүүлсэн тухай тээвэрлэгч байгууллагад үзүүлэх эрүүл ахуй ариун цэврийн акт баримтыг хорио цээрийн улсын байцаагч ачаа хүлээн авагчид олгоно.
10.7 Хорио цээрийн ариутгалын бүсээс хорио цээртэй ачааг тээвэрлэх
10.7.1 Монгол улсын хил хязгаар дотор хорио цээрийн ариутгалын бүсээс гаралтай хорио цээртэй ачааг төмөр замаар тээвэрлэхээр хүлээн авах ажил нь ачаа илгээгч, ургамал хорио цээрийн улсын байцаагчийн олгосон гэрчилгээг үзүүлсэн тохиолдолд зөвшөөрөгдөнө.
         Хорио цээр ариутгалын бүс      Хорио цээрийн объектууд илэрснээс үүдэн хорио цээр, ариутгалын дэглэм тогтоосон газар нутаг.
         Хорио цээр ариутгалын дэглэм       –Хорио цээр ариутгалын бүсэд тогтоосон хорио цээр ариутгалын арга хэмжээнүүд.
10.7.2 Тээвэрлэгч нь Монгол улсын ургамал хорио цээрийн улсын байцаагчаас хорио цээр, ариутгалын бүсүүд, мөн түүнчлэн тээвэрлэлтэнд нь хязгаарлалт тавигдсан хорио цээртэй ачаануудын нэрс бүхий албан ёсны мэдэгдлийг хүлээн авсан үед энэ тухай тогтоосон журмын дагуу бусад тээвэрлэгчид яаралтай мэдэгдэнэ. Үүний сацуу ачааг тээвэрлэлтэнд хүлээн авах бүх газруудад хорио цээрийн гэрчилгээгүй бол ямар төрлийн хорио цээртэй ачаануудыг тээвэрлэлтэнд хүлээн авахгүй тухай заасан зарлалыг нүдэнд үзэгдэх газруудад байрлуулна.
10.7.3 Вагон, чингэлэг бүр дэх ачаа нь хорио цээрийн гэрчилгээтэй байх эсвэл нэг вагон, чингэлэгт хэд хэдэн илгээлтийн ачаатай үед хорио цээртэй ачаатай илгээлт бүрд уг гэрчилгээг авсан байна.  Ачаа илгээгч нь олгосон сар, өдөр ба дугаарыг нь заасан хорио цээрийн гэрчилгээний хавсралтын тухай тэмдэглэгээг падаанд оруулна. Хорио цээрийн гэрчилгээ нь гарын үсэг болон тамга тэмдэггүй, баллаж засвар хийсэн, мөн түүнчлэн хорио цээрийн гэрчилгээн дээр бичсэн ачааны нэр бодит байдал дээрх ачаатай тохирохгүй байвал тээвэрлэлтэнд хүлээн авахгүй. Хорио цээрийн гэрчилгээнд заасан хугацаа нь ачаа хүргэх хугацаанд багтах ёстой.
10.7.4 Хорио цээртэй ачааг илгээгч нь зөвхөн хорио цээрийн гэрчилгээнд заасан  өртөө, хүлээн авагчид илгээхээр тээвэрлэлтэнд өгнө.
10.7.5 Хорио цээр ариутгалын бүсээс ирсэн хорио цээртэй ачааг хүлээн авагч зөвхөн Монгол улсын ургамал хорио цээрийн улсын байцаагчийн зөвшөөрлөөр буулгана.
10.8 Импорт экспортын ба транзит хорио цээртэй ачааг тээвэрлэх
10.8.1 Экспортонд бараа гаргаж байгаа орны эрх мэдэл бүхий байгууллагаас олгосон ариун цэврийн гэрчилгээтэй, Монгол улсын  ургамал хорио цээрийн хяналтын газраас гаргасан нэрсийн жагсаалтад орсон импортын хорио цээртэй бүтээгдэхүүнийг тээвэрлэхийг зөвшөөрнө.
10.8.2 Улсын хилийн нэвтрэх пункт бүрт ургамал хорио цээрийн улсын байцаагч Монгол улс руу хорио цээртэй бараа, бүтээгдэхүүн нэвтрэх, шууд нэвтрүүлэхийг зөвшөөрсөн тамгыг падаанд дарна.
10.8.3 Импортын хорио цээртэй ачаа, хилийн өртөөнд /дамжуулах/ ирэх бүрт тээвэрлэгч энэ тухай улсын ургамал хорио цээрийн хяналтын газар мэдэгдэж, вагонд үзлэг хийх боломжийг олгож, оруулах ургамал, хорио цээрийн ачааны бичиг баримтыг шалгуулна.
10.8.4 Монгол улсын ургамал хорио цээрийн хяналтын газрын зөвшөөрлөөр хорио цээртэй ачаанд, шилжүүлэн ачилт хийгдэнэ. Хорио цээр ариутгалын хяналт шалгалтын үйл ажиллагаа нь өртөөний ажлын технологийн горимд заасан хугацаанаас хэтрэхгүй байна.
10.8.5 Хилийн дамжуулах өртөөнд тээвэрлэгч болон гаалийн байгууллагын төлөөлөгчдийг  байлцуулан ургамал хорио цээрийн улсын байцаагч хорио цээр ариутгалын хяналт шалгалтыг хийнэ.
10.8.6 Хорио цээрийн объектуудаар халдварласан эсвэл хорио цээрийн улсын байцаагчийн зааврыг зөрчиж тээвэрлэсэн /хорио цээр, ариутгалын нөхцөл шаардлагыг зөрчсөн/ хорио цээртэй ачааг тээвэрлүүлэгчийн зардлаар халдваргүйжүүлж хураан авч, устгаж эсвэл ачаа илгээгчид буцаана. Ургамал, хорио цээрийн улсын байцаагч, импортын хорио цээртэй ачааг  буцаасан, хураасан, устгасан, халдваргүйжүүлсэн тухай улсын хорио цээрийн хяналт шалгалтын акт үйлдэж гаалийн байгууллага болон тээвэрлэгчид олгоно.
10.8.7 Улсын хилээр нэвтрэн өнгөрөх пунктууд болон хилийн өртөөдөд шилжүүлэн ачилт хийгдэхгүй экспортонд гарч байгаа хорио цээртэй ачааг илгээгч, ариун цэвэр эрүүл ахуйн гэрчилгээг шалгуулсан тохиолдолд тээвэрлэлтэнд хүлээн авна. Уг гэрчилгээг Монгол улсын ургамал, хорио цээрийн улсын хяналтын газраас ачилт хийж байгаа вагон чингэлэг бүрт эсвэл нэг вагон чингэлэгт хэд хэдэн илгээлт байвал хорио цээртэй ачаатай илгээлт бүрт олгоно.
 
10.8.8 Илгээгч нь хорио цээртэй ачааг экспортонд тээвэрлэхэд эрүүл ахуй, ариун цэврийн гэрчилгээг нь падаанд хавсаргаж зохих тэмдэглэгээ хийнэ.
  
10.8.9 Хорио цээртэй ачаатай вагон ба чингэлэгүүдэд эвдрэл гэмтэл, ачаа  алдагдсан ул мөр илэрсэн бүх тохиолдолд энэ тухай тээвэрлэгч нь ургамал, хорио цээрийн хяналтын газарт шуурхай мэдэгдэх үүрэгтэй.
 
Арван нэг.тЄмЄр замаар Мал, амьтан тээвэрлэх
     
11.1 Төмөр замаар мал, амьтныг махкомбинат, боловсруулах үйлдвэрт хүргэх, бордох, цирк, худалдаа, үзэсгэлэн, үржил экспортын зориулалтаар тээвэрлэх үед мөрдөгдөнө.             
11.2. Мал, амьтныг вагон илгээлтээр тээвэрлэх, ачих, буулгах ажиллагааг ачаа тээвэрлэлтэнд нээлттэй өртөөдийн хооронд гүйцэтгэнэ.
11.3 Мал, амьтныг ердийн битүү вагонд тээвэрлэж болно. Ачаа илгээгч ердийн битүү вагоныг мал, амьтан ачих зориулалтаар тоноглох үүрэгтэй.
11.4. Мал, амьтан тээвэрлэх вагон нь техникийн хувьд бүрэн бүтэн, салхивчтай, хаалга нь битүүмжлэгдэж, ломбо тавих боломжтой, вагоны дотор хана, шаланд гэмтээж болзошгүй гагнаас, нөхөөс, хадаасгүй байхын гадна цэвэрлэгдэж, угаагдаж ариутгагдсан байна.
11.5. Ачаа илгээгч нь мал, амьтан тээвэрлэхийн өмнө тухайн орон нутгийн засаг захиргаа, мал эмнэлгийн эрх бүхий байгууллагын зөвшөөрлийг авсан байна. Энэхүү баримтуудыг падаанд хавсаргана. Мал эмнэлгийн гэрчилгээ нь олгосон өдрөөс хойш 7-14 хоногийн хугацаанд хүчинтэй байна.
11.6. Вагон илгээлтээр мал, амьтан ачихад нийтийн болон дагнасан хэрэглээний өндөрлөсөн тавцантай замд өдрийн цагт гүйцэтгэнэ. Хэрвээ ачилт, буулгалтын зам нь шаардлага хангагдсан гэрэлтүүлэгтэй бол шөнийн цагаар гүйцэтгэж болно.
11.7. Ачаа илгээгч нь тээвэрлэгчтэй тохиролцсоны үндсэн дээр ачилт, буулгалтыг  нийтийн хэрэглээний замд гүйцэтгэж болно.
11.8. Ачаа илгээгч нь ачилт хийхээс 24 цагаас доошгүй хугацааны өмнө мал эмнэлэгийн байгууллагад мэдэгдэж мал эмнэлгийн эрх бүхий ажилтныг ачилт, буулгалтын үед заавал оролцуулна. Мал эмнэлгийн гэрчилгээнд тээвэрлэхийг зөвшөөрсөн тухай тэмдэглэл хийж, ачаа илгээгч болон тээвэрлэгчид мэдэгдэх үүрэгтэй.
11.9. Тээвэрлэх нөхцөл
11.9.1. Мал, амьтныг төмөр замаар  тээвэрлэхэд тэдгээрийн төрөл, нас,  биеийн жин, өвөрмөц онцлогийг харгалзан нэг вагонд дараахь тоо толгойгоор ачна.
Мал, амьтны  нэр
Толгой
Нас гүйцсэн үхэр
    16-24 толгой
Идэр насны үхэр (бяруу, шүдлэн)
     24-28 толгой
Тугал
     36-50 толгой
Хонь,ямаа
     80-100 толгой
Тэмээ
     8-аас илүүгүй
Гахай 80 кг хүртэл жинтэй
     50-60 толгой
Гахай- 80-100кг жинтэй
     44-50 толгой
Гахай 100-150 кг жинтэй
     28-44 толгой
Гахай 150 кг-с дээш жинтэй
     20-28 толгой
Адуу  
     18-24 толгой
Адуу  (хурданы, сайн үүлдрийн, экспортонд гаргах, циркийн сургуультай гэх мэт)
тээвэрлүүлэгч, тээвэрлэгч, мал эмнэлэгийн байгуулагатай зөвшилцөн тоо толгойг тогтоож болно
11.9.2 Бод ба бог малыг нэг вагонд хамт ачиж болохгүй. Зайлшгүй ачих шаардлага гарвал хооронд нь хайсаар тусгаарлаж тээвэрлэнэ.
11.9.3 Мал, амьтан ачсан вагоныг эхний галт тэргээр явуулна. (Вагонд ачилт хийхэд нэг мал, амьтан багтах хэмжээний зай үлдээх хэрэгтэй.)
11.9.4 Өвлийн улиралд агаарын температур 250С-ээс доош хүйтэн, зуны улиралд + 250С–ээс дээш халуун үед 100 кг-аас дээш жинтэй тарган гахайг тээвэрлэхийг хориглоно. Өвлийн улиралд мал, амьтныг тээвэрлэхэд вагоны дулаалгыг илгээгч хийж гүйцэтгэнэ.
11.9.5 Жижиг амьтдыг тээвэрлэхэд үл нэвчих ёроолтой салхивч бүхий битүү хайрцаг, сараалж болон торонд хийж хэд хэдэн давхар эгнээгээр  байрлуулан тээвэрлэнэ. Хайрцаг, торыг вагоны хананаас 20 см-ийн зайтайгаар ханын дагуу байрлуулж  хөдөлгөөнгүй  бэхэлнэ.
11.9.6 Үслэг ан амьтныг тэдгээрийн төрлөөс шалтгаалан төмөр буюу бат бэх модон хайрцагт хийж, түгжээ, цоожтойгоор тээвэрлэнэ.
11.9.7 Ачаа илгээгч нь тээвэрлэгдэж байгаа мал, амьтныг ачихын өмнө вагоны шаланд шивтэр бага шингээх зорилгоор 10-15 см-ээс багагүй зузаантай үртэс, сүрэл дэвсэж замын турш хэрэглэгдэх сайн чанарын өвс тэжээл, усаар хангах үүрэгтэй.
11.9.8 Вагонд тээвэрлэх мал, амьтны нөөц тэжээл, ус, дэвсгэр материалыг вагоны хаалга хоорондох зайд буюу тэжээлийн тавиур дээр байрлуулна.
11.9.9 Хоногт нэг толгой мал, амьтан услахад зарцуулах дундаж хэмжээг дараахь байдлаар тогтооно.
1.   
Адуу
8-12 л
2.   
Үхэр
10-12л
3.   
Тэмээ
20-25 л
4.   
Хонь, ямаа
1-2 л
5.   
Гахай
1,5-2 л
 
11.9.10 Мал, амьтан ачсан вагонд сэлгээ хийхэд түрэгдэж шахагдахаас сэргийлэн огцом түлхэх, хэвгий газар зогсоох зэргээс онцгой болгоомжлох шаардлагатай. Сэлгээ хийхэд сэлгээний бригад нь ачаа хүргэгчдэд заавал урьдчилан мэдэгдэнэ.
11.9.11 Мал, амьтан хүргэгч нь маллагааны аргыг эзэмшиж, хөдөлмөр хамгааллын хувцас хэрэглэлээр хангагдсан байна. Ачаа хүргэгч  нь мал амьтан  хордох, өвчлөх, тэжээл усандаа дургүйцэх тохиолдолд илчит тэрэгний бригадаар дамжуулан өртөөний даргад мэдэгдэж, мал эмнэлгийн байгууллагаар холбогдох арга хэмжээг авахуулна.
11.9.12. Төмөр замаар мал, амьтан тээвэрлэх үед малын халдварт өвчин гарсан тохиолдолд тээвэрлэгчийн мэдэгдлээр холбогдох мал эмнэлгийн байгууллага нь улсын мал эмнэлгийн албаны дүрэм, зааврын дагуу арга хэмжээ авна.
11.9.13 Мал, амьтан ачсан вагонд техникийн гэмтэл тохиолдох үед өртөөний техник үзлэгийн газар уул вагоныг яаралтай засварлах, хэрэв засварлах боломжгүй бол шилжүүлэн ачих арга хэмжээг авна. Мал, амьтан ачсан вагон ачаа хүлээн авах өртөөнд ирсэн тухайд өртөө нь ачаа хүлээн авагчид мэдэгдэнэ.
11.9.14 Мал, амьтан, адгуус тээвэрлэж ирсэн вагоныг суларсны дараа 12 цагийн дотор  ачаа хүлээн авагчийн хүч хэрэгслээр  вагоныг  угааж ариутгана.
11.9.15 Хорио цээрийн журам тогтоогдсон нөхцөлд тээвэрлэгч нь тухайн өртөөнөөс мал амьтан ачих буулгахыг даруй зогсоох арга хэмжээ авна. Хорио цээр тогтоогдсон өртөөн дээр мал, амьтан ачигдан ирэх тохиолдолд мал эмнэлэг ариун цэврийн асуудал хариуцсан улсын байцаагч эмчийн шийдвэрээр өөр өртөөнд шилжүүлэн буулгах арга хэмжээ авна.
11.9.16 Мал, амьтан экспортлох, импортлох үйл ажиллагааг хүнс, хөдөө аж, ахуй хариуцсан төрийн захиргааны төв байгууллагын зөвшөөрлөөр улсын мал эмнэлгийн эрх бүхий байгууллагын хяналтын дор,  хилийн боомтын мал эмнэлгийн салбар бүхий төмөр замын өртөөгөөр дамжуулан гүйцэтгэнэ. Гадаад улсаас худалдан авч буй мал, амьтан нь илгээсэн орны мал эмнэлгийн байгууллагын гэрчилгээтэй байна.
11.9.17 Төмөр замаар ачигдаж яваа мал, амьтанд хийгдэх мал эмнэлгийн үзлэг шалгалт нь тогтоогдсон цаг хугацаанд багтаж хийгдэнэ. Харин малд эмчилгээ хийх, хорио цээр тогтоосноос болж тээвэрт гарсан саатлын талаар тухайн хилийн боомтын мал эмнэлгийн байгууллагаас акт үйлдэж ачааны падаанд хавсаргана.
11.9.18 Төмөр замаар мал, амьтан тээвэрлэхэд олон улсын ба хоёр улсын хооронд байгуулсан гэрээ, хэлэлцээрийн дагуу мал эмнэлгийн үзлэг шинжилгээг  хийлгэж илгээлт тус бүрт 2 хувь гэрчилгээ авсан байна. Гэрчилгээнд тээвэрлүүлэгчийн нэр, хаяг, мал амьтны тоо,  гэрчилгээ олгосон мал эмнэлгийн байгууллагын хаяг, эмчийн гарын үсэг зэргийг засваргүйгээр тодорхой бичиж, тамга тэмдэг дарсан байна.
11.9.19 Мал, амьтан ачсан вагоныг өртөөнд ирмэгц хүлээн авагчийн буулгах замд тавьж өгөх бөгөөд хүлээн авагч нь вагон тавьж өгснөөс хойш нэн даруй буулгана.
 
Арван хоёр. жижиг илгээлтийн аЧаа тээвэрлэх
12.1. Жижиг илгээлт гэдэг нь хэмжээгээрээ вагоны эзэлхүүний 1/3-ээс хэтрэхгүй, жингээрээ 5000 кг-аас ихгүй ачааг хэлнэ.
12.2.Жижиг илгээлтийн 1 байр /ачмагтай болон боодолтой ачаа/-ын жин нь :
·         Битүү вагоноор тээвэрлэхэд 20 кг аас багагүй, 1500 кг-аас ихгүй
·         Задгай вагонд тээвэрлэхэд 1500 кг аас багагүй 5000 кг-оос ихгүй
·         Чингэлэг тээвэрлэхэд
o       их  даацын  чингэлэгээр 20 кг-аас 1500 кг,
o       дунд даацын чингэлгээр  20 кг-аас 120 кг байна.
12.3.Жижиг илгээлтээр тээвэрлэх ачааны урт нь
·         Битүү вагонд 2м -ээс ихгүй
·         Задгай вагонд ачилтын техникийн нөхцөлд тохирсон
·         Чингэлгээр ачаа тээвэрлэх журмын шаардлагад нийцсэн байна.
12.4. Жижиг илгээлтийн тээврийг энэ төрлийн тээвэрт нээлттэй өртөөдийн хооронд тарифын бодлоготой  нийцүүлэн гүйцэтгэнэ.
12.5. Вагон болон чингэлгээр тээвэрлэх жижиг илгээлтийн ачаа нь жижиг илгээлтийн ачаа тээвэрлэх гэрээний дагуу гүйцэтгэгдэнэ.
12.6. Жижиг илгээлтээр тээвэрлэх ачааг нийтийн хэрэглээний болон дагнасан хэрэглээний салбар замуудаас тээвэрлэгчид өгсөн захиалгыг үндэслэн хүлээн авна. Жижиг илгээлтээр тээвэрлэх захиалгын хуудсыг мөрдөж буй захиалга хүлээн авах журмын дагуу ачаа илгээгчид олгоно.
12.7. Ачаа илгээгч нь төмөр замын тээврийн бичиг баримт үйлдэх журмын дагуу жижиг илгээлт бүрт падаан үйлдэнэ.
12.8 Жижиг илгээлтээр тээвэрлэх ачааг ачаа илгээгч нь тээвэрлэлтийн нөхцөл, зохих стандартын шаардлагыг хангасан сав, баглаа, боодолтой байлгах үүрэг хүлээнэ.
12.9 Жижиг илгээлтийн ачааны байр бүр дээр ачаа илгээгчийн болон төмөр замын марклалыг ачаа хүлээн авах журмын дагуу хийж гүйцэтгэсэн байна.
12.10 Жижиг илгээлтээр тээвэрлэх аюултай ачааг төмөр замаар аюултай ачаа тээвэрлэх журмын дагуу хүлээн авна.
12.11 Жижиг илгээлтээр тээвэрлэх ачааг хүлээн авах агуулах, талбай нь тусгай зориулалтын байж болно.
·         Хүнд болон урт хэмжээний ачааг зориулалтын газарт гадна талд нь хураана.
·         Ачмагтай болон боодолтой ачааг жингээс нь хамааран хэд хэдэн давхар хураана.
·         Ачааны хураалт нь байрын тоог тодорхойлох, төмөр замын марклалыг шалгаж болохуйцаар хураагдсан байна.
12.12 Жижиг илгээлтээр тээвэрлэх ачааг хэсэгчлэн тээвэрлэгчид хүлээлгэн өгч болно. Тээвэрлэгч нь ачаа хүлээн авах актанд болон падааны зохих хүснэгэнд хүлээн авсан ачааны тухай тэмдэглэл хийнэ. Ачаа хүлээн авах актын маягтыг ачаа тээвэрлэгч тогтооно.
12.13 Вагон, чингэлэг нь жижиг илгээлтээр ачаа тээвэрлэхэд тэнцэх эсэхийг илгээгчийн захиалгыг үндэслэн тээвэрлэгч тогтооно.
12.14 Жижиг илээлтийн ачааг вагон, чингэлэгт ачих буулгах ажлыг нийтийн хэрэглээний салбар замд тээвэрлүүлэгч эсвэл тээвэрлэгч болон гэрээт тал гүйцэтгэж болно.
12.15 Задгай хөдлөх бүрэлдэхүүнд тээвэрлэгдэх жижиг илгээлтийн ачааны байрлал нь зам зуурын өртөөдөд буух ачааг буулгахад бусад ачааг хөдлөхгүйгээр байрлуулсан байна.
12.16 Жижиг илгээлттэй ачаатай вагон, чингэлэгт ломбо тавих нь төмөр замын вагон чингэлэг ломбодох журмын дагуу хийгдэнэ.
12.17 Жижиг илгээлтээр ачааг вагон болон чингэлэгт ачаа илгээгчийн хүчээр ачилт хийсэн тохиолдолд илгээлт бүрийн падаан дээр ачааны нэрийн дор вагон болон чингэлгийн ломбоны тухай нэмэлт мэдээллийг ачаа илгээгч зааж бичсэн байна.  Тээвэрлэгч энэ мэдээллийг үндэслэн вагон хуудас болон чингэлгийн хавсрах хуудсыг үйлдэнэ.
12.18 Жижиг илгээлтээр тээвэрт хүлээн авсан ачааг ачаа олгох журмын дагуу гүйцэтгэнэ.
12.19. Түргэн муудах жижиг илгээлтийн ачааг төмөр замаар түргэн муудах ачаа тээвэрлэх журмын дагуу гүйцэтгэнэ.
 
Арван гурав. АЧААНЫ  ХҮРГЭХ ХУГАЦААГ ТООЦОХ
13.1 Энэ дүрмийн дагуу тээвэрлэгч ачааг хүрэх өртөөнд тогтоосон хугацаанд нь хүргэх үүрэгтэй. Хүргэх хугацааг ачааг тээвэрт хүлээн авч бичиг баримт үйлдэж, замын хүснэгтэнд (илгээх өртөөний хуанлийн тэмдэг) огноо дарсан өдрийн дараахь хоногийн 00 цагаас эхлэн тооцно. Хүргэх хугацааны дуусгавар болох өдрийг тээвэрлэгч падаанд тэмдэглэнэ. Ачаа болон тээвэрлэгчийн эзэмшилийн бус хоосон вагон ба чингэлэгийн хүрэх хугацааны нормыг тооцохдоо (цаашид хүргэх хугацаа) илгээх өртөөнөөс тарифийн мөрдлөгөөр тогтоосон зай, чиглэл, тээврийн хөлс төлөлт, илгээлтийн төрөл зэргээс хамааруулан тогтооно. Нэг хоног хүрэхгүй хугацааг бүтэн хоногт тооцно. Вагон, чингэлэг, жижиг илгээлтийг ачааны хурдаар тээвэрлэх тарифийн зайн  хэмжээгээр  (их, бага хурдаар) тогтооно. Ачаа тээвэрлүүлэх хурдыг тээвэрлүүлэгч сонгож, падаанд тэмдэглэл хийнэ.
13.2. Ачаа хүргэх хугацаа тодорхойлох.
13.2.1. Их хурдаар тээх ачаа
13.2.1.1  Илгээх хугацаа                                       1 хоног
13.2.1.2 Жижиг илгээлтээр ачаа тээвэрлэх хугацааг тээвэрлэлтэнд оролцох төмөр замын хязгаарт эхэлсэн тарифын 200 км тутамд                      1 хоног
13.2.1.3 Вагон илгээлт буюу их даацын чингэлэг илгээлтээр ачаа тээвэрлэх хугацааг тээвэрлэлтэнд оролцох төмөр замын хязгаарт эхэлсэн тарифын 320 км дутамд   1 хоног
13.2.1.4  Зорчигчийн галт тэргээр тээвэрлэж байгаа вагон буюу их даацын чингэлэг илгээлтээр ачаа тээвэрлэх хугацааг тээвэрлэлтэнд оролцох төмөр замын хязгаарт эхэлсэн тарифын 420 км тутамд                                        1 хоног
13.2.2. Бага хурдаар тээх ачаа
13.2.2.1  Илгээх хугацаа                                                                            1хоног
13.2.2.2 Жижиг илгээлтээр ачаа тээвэрлэх хугацааг тээвэрлэлтэнд оролцох төмөр замын хязгаарт эхэлсэн тарифын 150 км дутамд                     1 хоног
13.2.2.3 Вагон илгээлт буюу их даацын чингэлэг илгээлтээр ачаа тээвэрлэх хугацааг тээвэрлэлтэнд оролцох төмөр замын хязгаарт эхэлсэн тарифын 200 км дутамд   1 хоног
13.3  Дараахь тохиолдолд ачаа хүргэх хугацаа нэмэгдэнэ:                                              
13.3.1  Ачааг тээвэрт хүлээн авч, явуулах ажиллагаа          2 хоног
13.3.2  Хэд хэдэн суурь бүтэц дамжих ачаа                   1 хоног
13.3.3  Өөр төрлийн тээврийн хэрэгсэлд шилжүүлэх ачилт    1 хоног
13.3.4 Ачааг өөр царигийн вагонд шилжүүлэх ачилт           2 хоног
13.3.5  Ачааны хаяг солилт                                    1 хоног
13.3.6  Ачааг 1000 км тутамд (техникийн ажиллагаа)          1 хоног
13.3.7 Вагоны явах ангийг өөр царигийн явах ангиар солих ажиллагаа     1хоног
13.3.8 Хилийн өртөөнд хийгдэх гааль, хорио цээр болон хилийн хяналт шалгалт  1 хоног
13.3.9  Ачааны жинг тодорхойлох                              1 хоног  
13.3.10 Аюултай ачаа тээвэрлэх                                1хоног
13.4. Ачаа хүргэх хугацаа нь доорхи тохиолдолд саатсан хугацаагаар нэмэгдүүлнэ:
13.4.1 Хяналт шалгалт хариуцсан төрийн захиргааны төв байгууллагын шаардлагаар шалгалт хийх                                                  
13.4.2  Ачаа илгээгчийн буруугаар ачилтыг буруу ачсан, ачилтыг шилжүүлэн ачсан буюу  зам зуурт зассан
13.4.3 Тээвэрлэгчээс хамааралгүйгээр техникийн болон ачаа тээврийн гэмтлээр саатсан
13.4.4      Байгалийн давагдашгүй хүчин зүйлээс саатсан.
13.4.5 Мал амьтан, адгуусыг өртөөн дээр услахаар болон вагоноос гаргаж мал эмнэлэгийн үзлэг хийхэд саатсан.
Дээрх тохиолдлуудаар ачаа болон вагон чингэлэг саатсан бол тээвэрлэгч ерөнхий маягтын акт (ЕМА) тавина. Энэ тохиолдолд тээврийн бичиг баримтны зохих хүснэгэнд тэмдэглэгээ хийнэ.
Замын хүснэгтийн "тээвэрлэгчийн тэмдэглэл" гэсэн хүснэгтэнд ачааны нэрийн доод талд ЕМА тавьсан шалтгаанаа бичнэ. Хэрвээ хэт хэтрүү овортой ачаа ачсан тохиолдолд хүргэх огноог бичихгүй.
13.4.6 Хэтрүү овортой ачааны хүргэх хугацааг дараахь нормыг баримтлан тодорхойлно
- I-IY зэргийн овортой ачааг    100 км        1 хоног
- Y зэргийн овортой ачааг      80 км     1 хоног
- YI болон хэт хэтрүү овортой ачаанд хүргэх хугацааг тогтоохгүй.
 
13.4.7 I-Y зэргийн хэтрүү овортой ачаанд хүргэх хугацааг доорхи хугацаагаар нэмэгдүүлэн тогтооно. Үүнд
- Өртөө нь ачааг илгээхээр суурь бүтэц эзэмшигчээс зөвшөөрөл авахад             -  1 хоног
- Нэг суурь бүтэц эзэмшигчээс нөгөө суурь бүтэц эзэмшигчид ачаа шилжүүлэн өгөх бүрт                                                         -  1 хоног
13.5. Доорх тохиолдолд ачааг хүрсэнд тооцно:.
13.5.1 Падаанд заасан хугацаанаас өмнө тээвэрлэгч ачааг хүлээн авагчид хүлээлгэн өгсөн тохиолдолд
13.5.2  Ачаа нь тээврийн бичиг баримтанд  заасан хугацаанд ирсэн боловч хүлээн авагчийн буруугаас (өөрийн гэсэн салбар замгүй, фронт эзэлгээтэй, төлбөр тооцоо хийгээгүй г.м) буухгүй удсан тохиолдолд ачааг ирсэнд тооцно. Энэ тохиолдолд ЕМА тавина.
13.5.3 Хүлээн авагчид ачаа ирсэн тухай мэдэгдсэн бол мэдэгдсэн хугацаа нь ачаа ирсэн хугацаа болно. Тээвэрлэгч нь гаалийн хяналтанд зогссон хугацаанд хариуцлага хүлээхгүй.
 
Арван дөрөв. онцгой нөхцөлийг баримтлан тээвэрлэх ачаа
 
14.1 Ачаа илгээгчийн тээвэрлүүлэх ачааны шинж чанарын байдлаас шалтгаалж, ачилтын нөхцөл нь төмөр замаар ачаа тээвэрлэх дүрэмд заагдаагүй байвал тээвэрлэгч нь ачаа илгээгчтэй хамтран тээвэрлэлт, бүрэн бүтэн байдлыг хангах талаар гэрээ байгуулж болно.
14.2 Ачаа илгээгч тээвэрлэгчтэй онцгой нөхцөлөөр ачаа тээвэрлэх гэрээ байгуулахаас өмнө нөхцөлийг тохиролцсон байна.
14.3 Тээвэрлэгч нь дараахь онцгой нөхцөлийг баримтлан тээвэрлэлт хийнэ.
o        Холимог тээврээр дамжин төмөр замын өртөөнд ирэх импортын түргэн муудах ачаа
o        Шинэ баглаа, боодол, техникийн болон ачааны стандарт нь тохирохгүй ачааг тээвэрлэх
o        Төмөр замаар түргэн муудах ачаа тээвэрлэх журамд заагдсан ачаа хүргэх хугацаанаас илүү хугацаатай түргэн муудах ачаа тээвэрлэх Төмөр замаар ачаа тээвэрлэх дүрэмд заагдсан төмөр замын хөдлөх бүрэлдэхүүн, чингэлгийг ашиглаж тээвэрлэхэд заагдаагүй зарим төрлийн ачааг тээвэрлэх
14.4 Онцгой нөхцөлийг баримтлан тээвэрлэгдэх ачааны тухай илгээгчийн хүсэлтийг хүлээн авах, хянан шийдвэрлэх, гэрээ байгуулах эрх бүхий албан тушаалтны нэрсийн жагсаалтыг тээвэрлэгч тогтооно.
14.5 Онцгой нөхцөл баримтлан тээвэрлэх ачааны бичиг баримт бүрдүүлэх тухай
14.5.1 Төмөр замын тээврийн падааны зохих хүснэгэнд ачаа илгээгч "Онцгой нөхцөлийг баримтлах тээвэрлэлт. Ачаа хүлээн авагчтай зөвшилцсөн, ... оны... сарын ... өдрийн № ... тоот гэрээ".
14.5.2  Онцгой нөхцөлийг баримтлан ачаа тээвэрлэх үед ачаа илгээгч тээвэрлэгчид бичгэн мэдэгдлээр ачааг тээвэрлэхээс 30 –аас доошгүй хоногийн өмнө мэдэгдэнэ.  Энэ хугацааны дотор тээвэрлэгч онцгой нөхцөлийг баримтлан ачаа тээвэрлэх  боломжийг судалж ийм тээвэрлэлт хийх боломжтой бол гарын үсэг зурж, 2 хувь гэрээг ачаа илгээгчид өгнө. Онцгой нөхцөлийг баримтлан ачаа тээвэрлэх тээвэрлэлтийг хийх боломжгүй бол тээвэрлэгч нь шалтгааныг дурдан татгалзсан хариуг ачаа илгээгчид өгнө. Ачаа илгээгч нь тээвэрлэгчийн гарын үсэг зурсан 2 хувь гэрээг хүлээж аваад гарын үсгээ зурж, баталгаажуулан 1 хувийг тээвэрлэгчид буцааж өгнө.
14.5.3 Тээвэрлэгч нь онцгой нөхцөлийг баримтлан ачаа тээвэрлэх үед батлагдсан гэрээний дагуу цахилгаанаар өөрийн мэдлийн хэсэглэлд энэ тээвэрлэлтийн үндсэн нөхцөлийг мэдэгдэнэ /илгээх өртөө, хүрэх өртөө, ачааны төрөл, төмөр замын хөдлөх бүрэлдэхүүний төрөл, талуудын харилцан хүлээх хариуцлага, онцгой нөхцөлийн үйлчлэх хугацаа болон бусад зүйлийг зааж өгнө/.
14.5.4 Тээвэрлэгч нь онцгой нөхцөлийг үндэслэн ачаа тээвэрлэх гэрээний нөхцөл, энэхүү дүрмийг баримтлан ачааг тээвэрлэсэн тохиолдолд ачаатай холбогдож гарсан маргааныг хариуцахгүй.
14.5.5 Онцгой нөхцөлийг баримтлан ачаа тээвэрлэх гэрээнд заагдаагүй асуудлаар тээвэрлэгч, тээвэрлүүлэгчийн хооронд гарсан маргааныг Монгол улсын бусад хууль тогтоомжийн дагуу шийдвэрлэнэ.
14.5.6   Шууд холимог тээвэрлэлтэнд онцгой нөхцөлийг баримтлан ачаа тээвэрлэх, түргэн муудах ачаа тээвэрлэх нөхцөлийг тухайн төрлийн ачаа тээвэрлэх журмаар зохицуулна.
Арван тав. үнэ зарласан ачааг тээвэрлэх
 
15.1. Үнэ зарлах ачааны тухай
15.1.1 Ачаа илгээгч ачааг тээвэрт хүлээлгэн өгөхөд дараахь төрлийн ачаанд заавал үнэ зарлуулж тээвэрлүүлнэ.
·      Алт, мөнгө, цагаан алт болон эдгээрээр хийсэн эдлэл
·      Үнэт чулуу
·      Үнэт үс (минж, цэнхэр, цагаан үнэг, үен, суусар, усны булга, халиу, каракуль, далайн нохой, эвшгээс, хар хүрэн үнэг, булга зэрэг) болон эдгээрээр хийсэн эдлэл
·      Авсан кино зураг
·      Уран зураг
·      Баримал
·      Урлагийн эдлэл
·      Хуучин ховор юмс
·      Гэрийн эд хогшил
15.1.2 Ачаа илгээгч падааны зохих хүснэгэнд "Үнэ зарлаагүй" гэсэн тэмдэглэл хийж, гарын үсгээрээ нотолсон байвал гэрийн эд хогшлыг үнэ зарлалгүйгээр тээвэрлэлтэнд авахыг зөвшөөрнө.
15.1.3 Дээр дурдсанаас бусад ачааг тээвэрлэлтэнд тушаахад илгээгчийн хүсэлтээр үнэ зарлана.
15.1.4 Ачааны үнийг түүний өртгийн дүнгээс хамааруулж зарлана
15.1.5 Ачааны өртгийг худалдагчийн нэхэмжлэл буюу гэрээнд заасан, үнийг, эдгээр үнэ байхгүй бол ижил төрлийн барааны үнийг харьцуулж тодорхойлно
15.1.6 Үнэ зарласан ачааг тээвэрлэх хураамжийг тарифын мөрдлөгийн дагуу авна.
15.2 Үнэ зарласан ачааг тээвэрт хүлээн авах
15.2.1 Ачаа илгээгч үнэ зарлах ачааг тээвэрт хүлээлгэн өгөхдөө тээврийн бичиг баримтын падаан дахь зохих хүснэгэнд үнэ зарласан тухай тэмдэглэнэ.
15.2.2 Үнэ зарласан ачааны жагсаалтыг падаанд хавсаргана.
15.2.3 Бүлэг вагоныг тээврийн нэг бичиг баримтаар тээвэрт өгөхөд ачаа нь өөр өөр үнэ зарласан бол тэдгээрийн ялгагдах шинж тэмдэг, байрын тоо, зарласан үнэ зэргийг ачааны жагсаалтанд тусд нь аа мөрөнд зааж өгнө.
15.2.4 Үнэ зарласан ачааны жагсаалтыг 3 хувь үйлдэж, 1 хувь нь ачаа илгээгчид, 1 хувийг тээвэрлэгчид, 1 хувийг вагон буюу чингэлэг дотор хананд харагдахаар газарт наана. Ачааг жижиг илгээлтээр тээвэрлэхэд тухайн илгээлтийн аль нэг ачаанд наана. Шингэн болон нурмаг ачаанд наадас наах боломжгүй тул 2 хувь бичнэ
15.2.5 Тээвэрлэгч тухайн ачааны жагсаалтанд заасан ачааны /ачааны байрын/ тоо тохирч байгаа эсэхийг шалгана.
15.2.6 Иргэний, гэр бүлийн хэрэгцээний, ахуйн болон арилжааны бус шинжтэй  ачааг тээвэрт хүлээн авах үйл ажиллагааг энэхүү дүрмээр зохицуулна.
15.2.7 Тээврийн бичиг баримтыг бүрдүүлэх үед тээвэрлэгч нь ачаа илгээгчийн бичсэн үнэ зарласан ачааны жагсаалтыг зөв эсэхийг шалгаж түүнд падааны дугаарыг бичиж гарын үсгээ зураад хуанлийн тэмдэг дарна. Хэрэв жагсаалт хэд хэдэн хуудастай бол хуудас бүрт ачаа илгээгч тээвэрлэгчийн гарын үсэг болон хуанлийн тэмдэгийг дарна.
15.2.8
Үнэ зарласан ачааг тээвэрлэх вагон болон чингэлгийг ломбодож битүүмжлэхийг вагон чингэлэг ломбодох журмаар зохицуулна.
15.2.9 Ачааны зарласан үнийн дүнг илгээгч падааны зохих хүснэгэнд "төгрөг" –өөр бичих бөгөөд энэ нь нийлүүлэгчийн нэхэмжлэхэд зааснаас эсвэл жинхэнэ үнээс хэтрэх ёсгүй.
15.2.10 Ачааг тээвэрлэлтэнд хүлээн авахад зарласан үнийн хэмжээ нь түүний өртөгтэй зохицох эсэхийг шалгана. Тээвэрлэгч, тээвэрлүүлэгчийн хооронд зарласан үнийн талаар маргаан гарвал түүний илгээх өртөөний эрх бүхий албан тушаалтан шийдвэрлэнэ.
15.3. Үнэ зарласантай холбогдон гарах хариуцлага
15.3.1 Ачаа илгээгчийн ачааны зарласан үнэ тухайн ачааны жинхэнэ өртгөөс хэтрэх ёсгүй.
15.3.2 Зарласан үнэтэй ачааны тээвэрлэлтийн үед тээвэрлүүлэгчид учирсан хохирлыг зарласан үнийн хэмжээнд тээвэрлэгч нь нөхөн төлнө. 
15.4  Гомдол
15.4.1 Үнэ зарласан ачаа алдагдах, гэмтэх, тоо ширхэг, жин дутах үед тээвэрлүүлэгч нь тээвэрлэгчид гомдол гаргана.
15.4.2 Тээвэрлүүлэгч нь бодит хохиролын нотлох баримтуудыг гомдол гаргах үедээ тээвэрлэгчид гаргаж өгөх үүрэгтэй.
15.4.3 Гомдол хүлээн авсан тээвэрлэгч нь гомдлыг ОАХХ, түүний албан заавар, ачаа тээвэрлэх  дүрмийн журмын дагуу шийдвэрлэн хохирлыг барагдуулах буюу зохих хариу өгнө.
 
Арван зургаа. хэтрүү овортой, урт хэмжээтэй, хүнд жинтэй ачаа тээвэрлэх
16.1 Төмөр замаар хэтрүү овортой, хүнд жинтэй ачааг тээвэрлэхэд задгай хөдлөх бүрэлдэхүүнд ачаа ачиж бэхлэх техникийн нөхцөл, техник ашиглалтын дүрэм, галт тэрэгний хөдөлгөөний удирдлагын журам болон энэхүү дүрмийг мөрдлөг болгоно.                           
16.2. Ачилтын овор, хэтрүү овортой ачааны ангилал
16.2.1 Төмөр замаар тээвэрлэх ачаа нь "Задгай хөдлөх бүрэлдэхүүнд ачаа ачиж бэхлэх техникийн нөхцөл" /цаашид ТН гэх/-д тусгагдсан ачилтын оврын хэмжээнээс хэтрэхгүй байна.
16.2.2 Урт ачаа гэдэг нь вагоны 2 талын төгсгөлийн ялуунаас 400мм түүнээс илүү гарсан ачааг тооцно.
16.2.3 Тэгш шулуун зам дээр зогсож байгаа задгай хөдлөх бүрэлдэхүүний тууш тэнхлэг нь замын тууш тэнхлэгтэй нэг босоо хавтгайд давхцаж байхад түүн дээр ачсан ачаа нь баглаа, боодол, бэхэлгээнийхээ хамтаар ачилтын оврын хязгаар хүрээнээс хэтрээгүй байвал түүнийг оворгүй ачаа гэнэ.
Урт хэмжээтэй ачаанд зөвшөөрөгдөх, ачилтын оврын хөндлөнгийн хэмжээг ТН-ийн дагуу тогтооно.
16.2.4 Зам төмрийн толгойн түвшингээс /цаашид ЗТТТ гэх/ задгай хөдлөх бүрэлдэхүүнд ачсан ачааны доод цэг хүртэлх хамгийн бага зөвшөөрөгдөх зай нь 150 мм-ээс багагүй байна.
16.2.5 Тэгш шулуун зам дээр зогсож байгаа задгай хөдлөх бүрэлдэхүүний тууш тэнхлэг замын тууш тэнхлэгтэй давхцаж байхад түүн дээр ачсан ачаа нь баглаа, боодол, бэхэлгээнийхээ хамтаар ачилтын оврын хэмжээнээс илүү гарч  байвал түүнийг хэтрүү овортой ачаа гэнэ. Мөн түүнчлэн замын тахир хэсэг дээр 17 м баазтай, 24 м урттай вагонд ачигдсан ачаа нь тооцоот  вагоны геометр хэтрэлтээс илүү гарч байвал хэтрүү овортой ачаанд тооцогдоно. Ачаа ба хөдлөх бүрэлдэхүүний геометр хэтрэлт гэж замын тахир хэсэг дээр хөдлөх бүрэлдэхүүний ба ачааны тууш тэнхлэг нь замын тэнхлэгээс хажуу тийш шилжих шилжилтийг хэлнэ.
16.2.6  Ачаа нь зам төмрийн толгойн түвшнээс дээш ямар өндөрт ачилтын оврын хязгаарын хүрээнээс хэтэрч байна гэдгээс хамааруулан ачааны хэтрүү оврыг (хүснэгт 1-д харуулсан) гурван төрлийн бүсэд хуваана.
Хүснэгт 1
д/д
Хэтрүү овор тодорхойлогдох бүс
Зам төмрийн толгой түвшнээс дээш хэтрүү оврын тодорхойлогдох өндөр, мм
Замын тэнхлэгээс, мм
1
Доод
 
380-1400
1230-1400
1626-1760
1761-2240
2
Хажуу
1400-4000
1626-2240
3
Дээд
4000-5300
621-1120
 
16.2.7 Ачилтын оврын хүрээнээс илүү гарах ачааны хэтрэлт, түүнийг төмөр замын төхөөрөмж, байгууламжаар нэвтрүүлэн өнгөрүүлэх боломж нөхцөлөөс хамааруулан бүс тус бүрийг зэргүүдэд хуваана.
Үүнд:
- доод хэтрүү овор 6 зэрэг
- хажуугийн хэтрүү овор 6 зэрэг
- дээд хэтрүү овор 3   зэрэгтэй байна.

 

 
Зураг 1-ээр ачилтын овор, зураг 2-оор хэтрүү оврын бүс ба зэргүүдийг, зураг 3-аар доод хэтрүү оврын 6 зэргийг тус тус үзүүлэв.

 

 

 
   3250
 
1625
1300
1300
 620
1240
3700
2800
3400
                              Зураг. 1 Ачилтын овор
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
                      
 
 
 
 
                                 
                                  Зураг 3 Доод хэтрүү оврын 1 ээс 6 р зэргийн хэтрүү овор.
 
2
3 4 5 6
1625
1700
1
1760
1850
2000
2080
2240
 
 4000
4300
 
  1020
1120
        1120
6250
1600
1625
1700
1800
1850
20000
2080
2240
620
5300
4000
1760
Доод овортой
бүс
Хажуугийн овортой бүс
Дээд овортой бүс
     5550
2450
ЗТТТ
 
 
  1 2 34 5 6
1 2  3 
1 2 345 6
880
ЗТТТ
 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

                                                           Зураг.2 Хэтрүү оврын бүс ба зэрэглэлүүд
 
 
 
 
 
 

16.2.8  Ачааны хэтрүү оврын зэргийг тогтоохдоо түүнийг зөвхөн тэгш шулуун зам дээр байна гэж үзэх төдийгүй замын тахир дээгүүр хэрхэн яаж өнгөрөхийг тооцно. Тооцооны хэтрүү оврыг тээвэрлүүлэгч дор дурьдсан тохиолдолд тодорхойлно.
- Ачааны уртыг хөдлөх бүрэлдэхүүний баазад харьцуулсан харьцаа нь 1,41 –ээс их байх урт хэмжээтэй ачаа
- Ачааг угсраа тавцан вагонуудад тээвэрлэх үед
- Ачааг 17 м ба түүнээс урт баазтай транспортерт тээвэрлэх үед  тус тус тодорхойлно.
16.2.9 Ачаа нь хөндлөнгөөрөө дээд 3-р зэрэг, хажуугийн 4-р зэрэг /зам төмрийн толгойн түвшнээс 3700-4000 мм өндөрт/, 5-р зэрэг /ЗТТТ-ээс 3400-3700мм өндөрт/, 6-р зэрэг, доод 2-р зэрэг /ЗТТТ-ээс 380-1400 мм өндөрт/, 6-р зэргийн хэтрүү овруудын хязгаарын хүрээнээс илүү гарах болон 3-6 р зэргээс доош буух ачаа, мөн 5300 мм-ээс дээш өндөрт ачилтын оврын хүрээнээс тус тус гадагш илүү гарч байвал түүнийг хэт хэтрүү овортой ачаа гэнэ. 5300 мм-ээс дээш өндөртэй хэт хэтрүү овортой ачааг босоо хэт хэтрүү овортой ачаа гэнэ.
16.2.10 Хэт хэтрүү овортой, доод болон хажуугийн 6-р зэргийн хэтрүү овортой ачааг хяналтын жаазтайгаар тээвэрлэнэ. Зайлшгүй шаардлагатай тохиолдолд галт тэрэгний аяллын замд овор хэмжээнд үл нийцэх төхөөрөмж байгууламж байгаа болон тэдгээрийн бодит хэмжээнээс хамааран тээвэрлэгчийн шийдвэр дээр зааснаас бага зэрэгтэй хэтрүү овортой ачааг хяналтын жаазтайгаар тээвэрлэнэ.
16.3. Хүнд жинтэй, хэтрүү овортой  ачааг ачих, хүлээн авах, тээвэрлэлтэнд бэлтгэх
16.3.1 Тээвэрлүүлэгч нь хүнд жинтэй, хэтрүү овортой ачааг төмөр замаар тээвэрлэхийн өмнө 3 үе шаттайгаар тээвэрлэгчтэй тохиролцоно.
- Тээвэрлэгчийн эрх бүхий албан тушаалтантай ачаа тээвэрлэх боломж аргыг урьдчилан тохиролцох.
- Ачаа ачилтын зураг, тооцооны баримт бичгүүдийг тээвэрлэгчийн эрх бүхий албан тушаалтантай тохиролцох.
- Тусгай хөдлөх бүрэлдэхүүн транспортер дээр ачих ачаа болон их зэрэгтэй хэтрүү овортой ачааг ачих ачааны зураг, тооцооны баримт бичгийг  тээвэрлэгчийн эрх бүхий албан тушаалтнаар батлуулах.
16.3.2 Тээвэрлүүлэгч болон зуучийн байгууллага нь суурь бүтэц эзэмшигчтэй урьдчилан зөвшилцөхдөө тээвэрлэгчийн эрх бүхий байгууллагад илгээх ачааныхаа 3 хавтгай дээрх /хажуу, дээр, урдаас харсан/  4 хувь зураг ба захиалгыг ирүүлнэ.
16.3.3 Ачааны жин, урт, вагоны шаланд өгөх ачаалал нь 4 голт вагонд ТН-ийн дагуу тогтоосон хэмжээнээс хэтэрч байвал түүнийг хүнд жинтэй ачаа гэх бөгөөд транспортер вагонд тээвэрлэнэ.
16.3.4  Тээвэрлүүлэгч нь тээвэрлэгчээс ачаа тээвэрлэх зөвшөөрлийг авсны дараа ачилтын бичиг баримтыг бүрдүүлнэ. Ачилтын бичиг баримт нь ачилтын зураг, хэтрүү оврын тооцоо, ачааны байрлал, бэхэлгээ,  тогтворжилт, шаардлагатай бол хяналтын жаазны зургаас бүрдэнэ.
16.3.4.1 Ачилтын зураг нь 1:20, 1:25, 1:50 масштабаар үйлдэгдэх ба хөдлөх бүрэлдэхүүн дээрх ачааны байрлал, бэхэлгээний 3 хавтгай дээрх зургийг агуулсан байна.  Нарийн төвөгтэй хэлбэр дүрс бүхий тооцоот хэтрүү овортой, урт хэмжээтэй ачааны хөндлөн огтлолын нэмэлт зургууд байх ба мөн хэт хэтрүү овортой ачааны зургийг 1:20, 1:10 масштабаар үйлдэнэ. Хяналтын жаазны зургийг 1:20, эсвэл 1:10 масштабаар үйлдэнэ. Ачилтын зурагт овор хэтэрсэн хэсэг дэх цэгүүдийг үсгээр тэмдэглэх ба дор дурьдсан координатыг заана. Үүнд:
- Хөдлөх бүрэлдэхүүний тууш тэнхлэгээс эхтэй хөндлөн хэмжээ /Х/
- Зам төмрийн толгойн түвшнээс эхтэй босоо хэмжээ /У/
- Тавцан ба хагас вагоны хамгийн ойрын чиглүүлэгч огтлол хүртэлх хэмжээ
Ачилтын зурагт ачааны хүндийн төвийн байрлал, түүний бэхэлгээтэй болон бэхэлгээгүй үеийн жин, хөдлөх бүрэлдэхүүний төрөл, замын шулуун хэсэг дэх хэтрүү оврын болон тооцоот хэтрүү оврын бүс, зэрэг, нэг гол дээрхи болон нэг метр урт зам төмөр дээрх ачаалал, ялгах довоор хэрхэн өнгөрүүлэх нөхцөл зэргийг заасан байна.
16.3.4.2 Тээвэрлүүлэгч нь тээвэрлэгчид хүнд жинтэй, хэтрүү овортой ачааны жин, хэмжээг үнэн зөв өгөх бөгөөд буруу өгснөөс гарах хариуцлагыг хүлээж учирсан хохирлыг барагдуулна.
16.3.4.3 Доор дурьдсан аргаар ачааг нэгтгэж холбосон транспортер дээр тээвэрлэх үед тээвэрлэгчид ирүүлэх тооцоонд ачаатай транспортерийн тогтворжилтыг  шалгаж хэтрүү оврыг тодорхойлно.
- Транспортер дээр ачааг ачаанд гагнасан сэнжнээс тогтоож бэхлэх /Ж: трансформаторт/
- Ачааг түүнд бэхлэсэн тусгай төхөөрөмжийг ашиглан транспортер дээр байрлуулах  /Ж: уурын генератор/
- Транспортер дээр бэхлэгдсэн нэвт хөндлөвч дамнуур дээр ачааг суурилуулж байрлуулах.
Ачааг тээхэд хэрэглэх тусгай жааз, сэнж, тусгай төхөөрөмж, хөндлөвч, дамнуурын бат бэхийн тооцоог ачаа илгээгч тогтоосон нормоор гүйцэтгэх ба шалгаж үзнэ.
16.3.5 Хүнд жинтэй, хэтрүү овортой ачааны байрлал, бэхэлгээний тооцоо бүдүүвч зурагтайгаа тохирч байгаа эсэхийг тээвэрлэгч тогтооно.
16.3.6 Хүнд жинтэй, хэтрүү овортой ачааг тээвэрлэх техникийн бичиг баримтыг батлуулаад ачаа илгээгч ачилтын сар эхлэхээс 20 хоногийн өмнө захиалгаа тээвэрлэгчид ирүүлнэ.
16.3.7 Хэтрүү болон хэт хэтрүү овортой ачааг тээвэрлэгчийн  эрх бүхий албан тушаалтны шийдвэрээр ачина.
16.4. Ачаа илгээгчийн хүлээх үүрэг
16.4.1 Хүнд жинтэй, хэтрүү овортой ачааг ТН-ийн шаардлагад бүрэн нийцүүлж тээвэрлэлтэнд бэлтгэнэ.
16.4.2 Батлагдсан зурагт нийцүүлж ачилтыг хийх ба ачилт дууссаны дараа арилахгүй тод өнгийн будгаар вагоны шал, ачаан дээр хяналтын зураас тавих ба мөн ачаан дээр түүний хэтрүү оврын индекс, довоос буулгахыг хориглох зэргийг  заасан тэмдэглэл хийнэ.
16.4.3 Шаардлагатай тохиолдолд хяналтын жаазыг үйлдэж вагонд байрлуулах ба онцгой үед ачааны явах замналыг урьдчилан түүний биет загвараар шалгах бол ачааны биет загварыг хийнэ.
16.4.4 Ачигдсан вагоныг комиссын үзлэгт оруулахад бэлэн болсон тухай өртөөний даргад мэдэгдэнэ.
16.5 Хүнд жинтэй, хэтрүү овортой ачааны байрлал бэхэлгээг шалгах журам
16.5.1 Хүнд жинтэй ба хэтрүү овортой ачааг байрлуулж бэхэлсэн бодит байдал төмөр замын байгууллагын баталсан зураг, тооцоотой тохирч байгаа эсэхийг дараахь бүрэлдэхүүнтэй комисс шалгана. Өртөөний дарга буюу орлогч дарга  /шилжүүлэн ачих ангийн дарга буюу орлогч/, замын засвар үйлчилгээ хариуцсан аж ахуйн нэгжийн ажилтан болон вагоны техник үйлчилгээний газрын дарга буюу ахлах вагон үзэгч байхаас гадна тээврийн бусад мэргэжлийн хүнийг оролцуулж болно.
16.5.2 Хүнд жинтэй, хэтрүү овортой ачааг хэрхэн байрлуулж бэхэлснийг комисс шалгаж дор дурьдсан зүйлийг тодорхойлно.
- Хөдлөх бүрэлдэхүүний техникийн бүрэн бүтэн байдал.
- Транспортерын ачилтын талбайн болон вагоны шалны ачаатай байдал дахь өндрийн хэмжээ.
- Ачааны байрлал, бэхэлгээ, хүндийн төв ачилтын зурагт заасантай тохирч байгаа эсэх .
- Ачааны хэтрүү оврыг тодорхойлж буй цэгүүдийн жинхэнэ координат /Х,У/
- Ачаан дээр түүний хэтрүү оврыг заасан хяналтын зураас түүнчлэн довоос буулгахыг хориглосон ба довоор нэвтрүүлэхийг заасан бичиглэл байгаа эсэх                                                                                                                                                       
- Тээвэрлүүлэгч хяналтын жаазыг зөв хийж, зөв байрлуулсан эсэх
Ачааг шалгасны дараа хэтрүү овортой, хүнд жинтэй ачааны байрлал бэхэлгээг шалгасан тухай актыг 2 хувь үйлдэх бөгөөд 1 хувь нь ачааны бичиг баримтанд хавсрагдаж явах ба 2 дахь хувь нь өртөөнд хадгалагдана.
16.5.3 Тээвэрлэгч ачаа дайран өнгөрөх бүх өртөө зөрлөгүүдэд түүнийг хэрхэн нэвтрүүлэх журмын тухай бүртгэлт тушаалыг өгнө.
16.5.4 Ачаа нь галт тэрэгний хөдөлгөөнд аюул учруулахаар шилжиж хөдөлсөн ба бэхэлгээ нь зөрчилтэй бол вагоныг галт тэрэгний бүрэлдэхүүнээс салгах ба 16.5.1-д заасан бүрэлдэхүүнтэй комисс шалгана. Ачааг галт тэрэгнээс ямар шалтгаанаар салгасан тухай ачилт хийсэн өртөө болон тээвэрлэгчид цахилгаанаар мэдэгдэнэ. Зөрчлийг арилгасны дараа комисс шалгалтыг  дахин хийж ачааг явуулна.
16.6. Хүнд жинтэй, хэтрүү овортой ачааг хоорондын зам болон өртөөгөөр нэвтрүүлэх
16.6.1 I-II зэргийн доод, хажуугийн I-III, дээд I-II зэргийн хэтрүү овортой ачааг ердийн вагон урсгалыг нэвтрүүлэх журмаар явуулна.
16.6.2 III-YI зэргийн доод, хажуугийн IY-YI зэрэг, III зэргийн дээд хэтрүү овортой болон хэт хэтрүү овортой ачааг нэвтрүүлэн өнгөрүүлэх үед хөдөлгөөний аюулгүй байдлыг хангах арга хэмжээ авна.
16.6.3 Өртөөний замаар IY-YI зэргийн хажуугийн ба доод хэтрүү овортой ачаатай галт тэргийг өнгөрүүлэхдээ зэргэлдээ зам дээрхи хөдлөх бүрэлдэхүүн хязгаарын шонгоос дотогш 10 м-ээс доошгүй зайд байна.
16.6.4 Өртөөний замаар IY-YI зэргийн хажуугийн ба доод хэтрүү овортой болон хэт хэтрүү овортой ачаатай галт тэргийг өнгөрүүлэх үед өртөөний зам дээр ажиллаж байгаа хүмүүсийн аюулгүй байдлыг хангахад зайлшгүй мөрдөгдөх арга хэмжээг тээвэрлэгчийн шийдвэрээр тогтооно.
16.6.5 Өртөөн дээр хэтрүү овортой ачаатай вагон байгаа бол өртөөний жижүүр /сэлгээний диспетчер/ ачааны байрлал бэхэлгээг шалгасан актанд тусгагдсан заалтыг энэ тухай галт тэрэгний зохицуулагчид мэдэгдэнэ.
16.6.6 Галт тэрэгний зохицуулагч ямар галт тэргэнд хүнд жинтэй, хэтрүү овортой ачаатай вагоныг холбох, галт тэрэгний явах цаг зэргийг товлоно. Галт тэрэгний дугаар дээр хэтрүү оврын индексийг нэмж бичнэ.
16.6.7 Хэтрүү оврын индекс нь хэтрүү овруудын индексийг заасан 3 оронтой тооноос бүрдэх бөгөөд эхний тоо нь доод хэтрүү овор, хоёр дахь тоо нь хажуугийн хэтрүү овор, сүүлийн тоо нь дээд хэтрүү оврын зэргүүдийг тус тус заана. Ж: Н-203 ын Н –хэтрүү овортой /негабаритный/, 2- доод II зэргийн хэтрүү овор, 0-хажуугийн хэтрүү оворгүй, З- дээд III зэргийн хэтрүү овортойг зааж байна.
Хэтрүү оворгүй бол 0 гэсэн тоогоор илэрхийлнэ. Хэрэв галт тэргэнд хэтрүү овортой хэд хэдэн  ачаа байгаа бол хэтрүү оврын индексийг овор тус бүрийн хамгийн дээд зэргүүдийг заасан тоогоор илэрхийлж бичнэ.
16.6.8 Галт тэргэнд хэт хэтрүү овортой ачаатай вагон байгаа бол хэтрүү оврын индексэд 8 гэсэн тоогоор тэмдэглэнэ. Жишээлбэл;
Н – 8538 гэсэн индексийн 8- нь доод хэт хэтрүү овор, 5- хажуугийн  Y зэрэг, 3- дээд III зэрэг, 8-босоо хэт хэтрүү овортой ачаа байгааг заана.
16.6.9 Галт тэрэгний биечилсэн хуудас үйлдэж буй өртөөний ажилтан галт тэргэнд хэтрүү овортой ачаа байгаа бол хэтрүү оврын индексийг биечилсэн хуудсанд бичнэ.
16.6.10 Хэрэв уул хэтрүү овортой ачааг зам болон дохиоллын засвар үйлчилгээ хариуцсан ажилтан дагалдан явах бол галт тэрэгний зохицуулагч зохих засвар үйлчилгээ хариуцсан аж ахуйн нэгжүүдийн удирдлагад мэдэгдэнэ.                                                                                                          
16.6.11 Галт тэрэгний зохицуулагч хүнд жинтэй хэтрүү овортой ачаатай галт тэргийг явуулахын өмнө дараахь үүргийг хүлээнэ.                                              
- Уул галт тэргийг өнгөрүүлэхэд өртөөд бэлэн эсэхийг шалгах                          
- Доод, хажуу IY-YI зэрэгтэй, хэт хэтрүү овортой ачаа явуулах тухай шийдвэрээр замын засвар үйлчилгээ хариуцсан аж ахуйн нэгжийн удирдлага шаардлагатай бол бусад байгууллагын удирдлагад мэдэгдэнэ.                                                                             
16.6.12 Ачааг хяналтын жаазтайгаар явуулахад замын мастераас доошгүй албан тушаалтан дагалдах бөгөөд шаардлагатай үед бусад байгууллагын ажилтныг дагалдуулж болно. Ачаа дагалдах этгээд нь зүтгүүрийн арын кабинаас ачааг хянаж явах бөгөөд шаардлагатай үед хяналтын жаазанд барилга байгууламж хүрсэн тохиолдолд галт тэргийг зогсоох дохиог машинчид өгнө. Хяналтын жаазтай ачаатай явж байгаа үед төхөөрөмж байгууламжийн хажуугаар өнгөрөхдөө галт тэрэгний хурд 40 км/цагаас ихгүй байна.
16.6.13 Хэт хэтрүү овортой ачааг хяналтын жаазтайгаар тээвэрлэх галт тэрэг хоорондын замд 50 км/цагаас ихгүй хурдтай явна.
16.7. Хүнд жинтэй, хэтрүү овортой ачаа ачсан вагон, транспортеруудад сэлгээний ажил хийх, тэдгээрийг галт тэргэнд байрлуулах
16.7.1 Доод ба хажуугийн IY-YI зэрэгтэй хэтрүү овортой ачаа ачсан вагон ба транспортеруудад сэлгээний ажлыг 15 км/цагаас илүүгүй хурдтай гүйцэтгэнэ.
16.7.2 Доод ба хажуугийн I-III зэрэгтэй хэтрүү овортой ачаанаас бусад хэтрүү овортой ачааг урт бүрэлдэхүүнтэй галт тэргэнд холбохыг хориглоно.
16.7.3 Хяналтын жаазтай вагоныг галт тэргэнд холбоходоо зүтгүүрийн ард буюу түүний дээд үзэгдэлтийг сайжруулахын тулд хоосон нэг тавцан вагоноор тусгаарлана. Доод ба хажуугийн YI зэрэгтэй хэтрүү овортой ачаа болон хэт хэтрүү овортой ачаатай вагоныг галт тэрэгний дунд хэсэгт хяналтын жаазтай вагоноос 20-иос доошгүй вагоны зайтай байрлуулна.
16.7.4 Хяналтын жаазтайгаар тусгай галт тэргээр тусдаа зүтгүүртэй хэтрүү болон  хэт хэтрүү овортой тээвэрлэхэд хяналтын жаазнаас 5 вагоноос ойргүй зайд байх ёстой. Уул ачааг галт тэрэгний төгсгөлөөс хоосон ба овор хэмжээнд багтсан 1-ээс доошгүй вагоноор халхалсан байна.
16.7.5 Доод ба хажуугийн IY-Y зэргийн хэтрүү овортой ачааг галт тэрэгний толгой ба сүүлээс 1-ээс доошгүй хоосон буюу оворт багтсан вагоноор халхална
16.7.6 12 болон түүнээс олон голтой ачаатай транспортеруудийг /120 тн даацтай угсраа транспортеруудаас бусад/ галт тэргэнд байрлуулахад түүний 2 талд нь 40 тн-оос илүүгүй жинтэй 4 голт 2-оос доошгүй ачаатай буюу хоосон вагоноор халхална.
16.7.7 Хоосон болон ачаатай 4 голт  угсраа 120 тн-ы даацтай транспортерийг галт тэргэнд халхлалтгүй тавина.
16.7.8 Найм ба түүнээс олон голтой хоосон транспортеруудийг 3000 тн-оос дээш жинтэй галт тэргэнд сүүлийн ¼ хэсэгт тавина. Бага жинтэй галт тэргэнд дээрхи транспортерийг аль ч хэсэгт тавьж болно.
 
Арван долоо. Цистерн болон бункер вагонд юҮлмэг аЧааг тээвэрлэх
 
17.1 Цагаан толгойн үсгийн дарааллаар зааж жагсаалтанд орсон юүлмэгээр тээвэрлэх бүх төрлийн ачааг цистерн болон бункерны хагас вагонд тээвэрлэнэ. Ачааны жагсаалтанд заагдаагүй бусад юүлмэг ачааг илгээгчийн гаргасан батламжаар тээвэрлэж болох бөгөөд уг батламжийг ачааг явуулахаас 6 сараас багагүй хугацааны өмнө тээвэрлэгчид ирүүлнэ.
17.2 Тээвэрлэлтэнд ирүүлэх ачаа нь тухайн бүтээгдэхүүний зохих стандарт ба техникийн нөхцөлийг хангасан байна.
 
17.3 Төмөр замын тээврийн падаанд (цаашид-падаан) ачааны нэр, онцгой тэмдэглэл, ачааны шинж чанарын тухай мэдээллийг буруу бичсэнээс ачаа тээвэрлэх хөлс буурсан, төмөр замын тээврийн ашиглалт, хөдөлгөөний аюулгүй байдалд аюул үүсгэх нөхцөл бүрдсэн болон төмөр замын тээврээр тээвэрлэхийг хориглосон ачааг явуулснаас учирсан хохирлыг төлсөн эсэхийг үл харгалзан ачааг гэрээнд заасан торгуулийг тээвэрлэгчид ачаа илгээгч төлнө.
 
17.4 Тээвэрлүүлэгч, тээвэрлэгч, суурь бүтэц эзэмшигчийн буруутай үйл ажиллагааны улмаас учирсан хор хохирлын хариуцлагыг хэн буруутай этгээд нь хүлээнэ.
17.5. Цистерн ба бункерт хагас вагонд тавих шаардлага.
17.5.1 Юүлмэг ачааг тээвэрлэхэд  тээвэрлэгч, ачаа илгээгч, хүлээн авагч (цаашид-эзэмшлийн цистерн)-ийн эзэмшлийн буюу тээвэрлэгчээс түрээслэн авсан (цаашид-түрээсний цистерн) техникийн гэмтэлгүй тусгай цистерн, бункерт хагас вагоныг ашиглана. 
17.5.2 Бункерт хагас вагонд зөвхөн өтгөн (унжрамтгай) нефть бүтээгдэхүүн ба нефтийн коксыг тээвэрлэнэ. Ийм вагонд хатуу маркийн нефть битум тээвэрлэхийг зөвшөөрөхгүй.
17.5.3 Даац нь 120 ба 125 тонн, тогооны эзлэхүүн нь 140 ба 161 куб. м  (калибрын хэв 61 ба 71) "Бензин", "Тунгалаг нефть бүтээгдэхүүн" хэв бичээстэй найман голтой цистерн, түүнчлэн даац нь 68 тонн, тогооны эзлэхүүн нь 85.6 куб.м  (калибрын хэв 53) "Бензин" хэв бичээстэй цистернийг зөвхөн бензин, керосин, дизелийн түлш болон бусад тунгалаг нефть бүтээгдэхүүнийг тээвэрлэхэд хэрэглэнэ.
17.5.4 Төмөр замын тээврийн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны байгууллагатай зөвшилцөөгүй техникийн баримт бичигтэй цистернийг нийтийн хэрэглээний төмөр замын тээвэрт гаргахыг хориглоно.
17.5.5 Цистерн, бункерийн хагас вагонд дараахь тохиолдолд ачааг тээвэрлэхийг хориглоно.
-      төлөвлөгөөт засвар буюу торх болон торхны суурь магадлагаа хийхэд 1 сараас бага хугацаа үлдсэн байвал:
-      үйлдвэрлэсэн заводын хэв бичээс болон вагоны дугаар нь тод бус байвал:
-      вагоны гадна шат (вагоны хийцэд дурдсан байвал), шилжих гүүр, ажлын талбай, хамгаалах хайс байхгүй буюу гэмтэлтэй байвал:
-      цистерны торх, бункерийн хагас вагонд гоожилт, сэргийлэх оньс, цутгах юүлэх торхны суурийн гэмтэл, цистерн, бункерт хагас вагоны уурын цамц цоорхой байвал:
-      цутгах болон юүлэх нээлхийний таг дээр цууралт байвал:
-      цистерны ачаалах нээлхийн тагны 2 болон түүнээс дээш боолт гэмтэлтэй эсвэл байхгүй, нээлхийн тагийг ломбодоход зориулсан сүвэгч байхгүй байвал:
-      цистерны ачааны нээлхийн тагны нягтруулах чигжээс байхгүй бол:
-      аюулын бичээс, тэмдэг, хэв бичээс, ялгах будалт байхгүй бол .
17.5.6 Цистернийг үйлдвэрлэсэн заводын хүснэгтийн зэрэгцээгээр торх нь онцлох аюулын тэмдэг, бичээс болон будалттай байна.
17.5.7 Эзэмшлийнхээ цистерны ёроол, жаазыг ногоон өнгөөр энэ дүрэмд өөрөөр заагаагүй бол торхыг тойруулж 300 мм өргөн цагаанаар будна.
Эзэмшлийнхээ болон түрээслэн авсан цистерны ёроол талд" _______________
(өртөө болон бүртгэлтэй
————————————————————————————————  -нд
Суурь бүтцийн нэрийг заана) даруй буцаана", харин доор нь
"_____түрээслэн авсан " буюу эзэмшлийн" _______________оны" гэж  түрээслэгч, буюу эзэмшигчийн нэрийг заасан хэв бичээс тавина.
Энэ дүрэмд дурдсан шаардлагатай бичээс, хэв бичээс, түүнчлэн будалт, цистерны торхны онцолсон будалтыг эзэмшлийн болон түрээслэн авсан цистерн бол эзэн эсвэл түрээслэгч, тээвэрлэгчийн цистерныг бол тээвэрлэгч тус тус хийнэ.
17.5.8  Төмөр замаар ачаа тээвэрлэх дүрмийн дагуу цистерн вагонд юүлмэгээр тээвэрлэгддэг аюултай ачаа тээвэрлэх нийтлэг нөхцөлийг дагаж мөрдөнө.
 
Арван найм. Вагон, Чингэлэг ломбодох
 
18.1 Энэхүү дүрмээр төмөр замаар тээвэрлэхээр ачигдсан вагон болон чингэлгүүдийг битүүмжлэх ажиллагааг зохицуулна.
18.2 Ломбо нь ачааг битүүмжлэх баталгаа болно. Вагон, чингэлэгт тавьсан ломбо нь вагон, чингэлгээс түүний битүүмжлэлийг эвдэлгүйгээр авч болохооргүй байна.
18.3 Ломбодох нөхцөл
18.3.1 Вагоныг ломбодохын өмнө 2 талын хаалганы цүүг 250-260 мм-ээс богиногүй урттай 6мм-ийн голчтой зөөлрүүлсэн төмөр утсаар тусгай зориултын төдүүл тавьж зориулалтын багажаар мушгин эрчилнэ. Төмөр утсыг хаалганы цүүг вагоны яс модны цуурганы хамт бариулан үзүүрийг дээш харуулан эрчилэн мушгих ба эрчлээсийн тоо 9-өөс доошгүй байна. Чингэлгийг ломбодохын өмнө хаалганы бариулыг үүрэнд нь оруулан бүтэн оньсолж түгжээд 240-250 мм-ийн урттай 4мм–ийн голчтой зөөлрүүлсэн төмөр утсаар эрчилсний дараа ломбоны үзүүрийг хаалганы цүү цуурга хоёрын нүхээр нэвт сүвлэж ломбоны хоногонд шахаж оруулна. Түгжигдсэн эсэхийг утаснаас татаж шалгана. Ломбыг зүүхээс өмнө бүрэн бүтэн байдлыг шалгаж үзэх ба гэмтэлтэй ломбоор вагон чингэлгийг ломбодохыг хориглоно.
18.3.2 Вагон, чингэлгийг ломбодоод вагоны хуудсанд ломбоны тоо, хяналтын тэмдэглэл хийнэ. Вагон, чингэлгийн ломбо бүртгэлийн дэвтэрт энэ тухай тэмдэглэгээг бичнэ.
-    Ачааг тээвэрлэгчийн хүч хэрэгслээр ачсан бол тээвэрлэгчийн  ломбоор
-    Ачааг илгээгчийн хүч хэрэгслээр ачсан бол илгээгчийн ломбоор тус тус ломбодоно.
18.3.3 Иргэн д болон илгээгч байгууллагын хүсэлтийн дагуу ачилтын дараа вагон, чингэлгийг төмөр замын байгууллагын ломбоор ломбодож болох ба хүсэлтийг бичгээр гарган ачилт хийх сэн өртөө болон ачааны терминалын дарга, орлогчоос зөвшөөрөл авна. Ийм тохиолдолд төмөр замын байгууллагын ломбыг илгээгчийн ломбо гэж тооцно.
18.3.4 Ачаа нь суларсан вагон, чингэлгийг ачааны үлдэгдлээс бүрэн цэвэрлэж, хоосон вагон, чингэлэгт (битүү вагоны цүүг нэгдүгээр шүдэнд нь түгжиж) эрээс тавих  
-    Тээвэрлэгчийн хүч хэрэгслээр  буулгалтыг  хийсэн  бол тээвэрлэгч
-    Ачаа хүлээн авагч буулгалтыг хийсэн бол ачаа хүлээн авагч тавина.
18.3.5 Вагон, чингэлэгт ломбыг:
-    Битүү вагоны хоёр талын хаалга тус бүрт
-    Цистерний ачаа юүлэх таганд
-    Тогтмол дулаант вагоны ломбодох төхөөрөмж бүрт
-    Хопперийг дээд нээлхий болон  буулгах төхөөрөмж бүрт
-    Чингэлгийг, дардаг хаалганы түгжээний бариул тус бүрт  тавина.
18.3.6 Ачаа алдагдаж болзошгүй гэж үзвэл битүү вагоны дээд, хажуугийн болон хаалганы нээлхийд, цистерний агааржуулагч, ачааг юүлэх тагны нугас, доод хүйсэнд нэмж ломбо тавьж болно.
18.3.7 Вагон, чингэлгийг дэс дараалсан дугаартай ломбоор ломбодно.
18.3.8 Илгээх өртөөнд вагон, чингэлгийг задлан шалгах шаардлага гарсан тохиолдолд ачаа илгээгчийг заавал байлцуулах бөгөөд шалгаж дууссаны дараа дахин ломбодоход энэхүү дүрмийн 18.3.1-ийг баримтална.
18.3.9 Илгээх өртөөнөөс гэмтэлтэй ломботой болон буруу ломбодсон вагон, чингэлгийг явуулахыг хориглох ба тээвэрлэгч тээвэрт хүлээн авахаас татгалзах эрхтэй.
18.3.10 Зам зуурын өртөөд болон хүрэх өртөөнд ломбоны  зөрчил гэмтэлтэй вагон, чингэлэг ирсэн тохиолдолд, ломбыг сольж ломбодон ерөнхий маягийн акт тавих ба энэ тухай вагоны хуудсанд тэмдэглэл хийж,  холбогдох өртөөдөд цахилгаанаар мэдэгдэнэ.
18.3.11 Хүрэх өртөөнд вагон чингэлгийн тээврийн бичиг баримтан дахь ломбоны тэмдэглэгээ биет байдалтай зөрөх, түүнчлэн зам зуурын өртөөнд сольсон ломботой ачааг хүлээн авагчид олгохдоо тээвэрлэгчийн төлөөлөгчийг байлцуулна.
18.3.12 Илгээгчийн ломботой вагон, чингэлэгтэй ачаанд тээвэрлэлтийн явцад хууль хяналт, гааль, мал эмнэлэг, хорио цээрийн байгууллагаас шалгалт хийж ломбо сольсон бол зохих актыг тогтоож, тээврийн бичиг баримтанд тэмдэглэл хийнэ. Хүрэх өртөөнд уг ачааг хүлээн авагчид ломбоор нь хүлээлгэн өгнө.
18.3.13 Задгай хөдлөх бүрэлдэхүүн дээр ачсан машин техник, тоног төхөөрөмжийн битүүмжлэгдсэн хэсгүүд болон амархан авагдах эд ангиудийг хийж битүүмжилсэн хайрцаг, савыг илгээгчийн ломбоор  ломбодоно.
18.3.14.Хилийн өртөөдөд импортоор болон транзитаар тээвэрлэгдэж байгаа вагон, чингэлгийн ломбыг Олон улсын ачааны харилцааны хэлэлцээрт заасны дагуу  хүлээлцэнэ.
18.4 Ломбоны зөрчил, гэмтэл
18.4.1 Ломбоны утас тасархай байх
18.4.2 Ломбо хоногондоо дутуу орсон эсхүл огт ороогүй байх
18.4.3 Ломбоны дугаар, хяналтын тэмдэг, код балархай, тод бус байх
18.4.4 Ломбо хагарч цуурсан, бүрэн бүрэн байдал нь алдагдсан байх
18.4.5 Өөр өөр ломботой байх
18.4.6 Гадны нөлөөтэй байж болзошгүй зөрчил зэрэг болно.
18.5 Вагон, чингэлгээс ломбо эрчлээс төмрийг авах
18.5.1 Вагон, чингэлгээс троссон ломбыг авахдаа ломбоны утасны үзүүр орсны эсрэг  талын угаар зориулалтын хайчаар тасалж авна. Ломбыг гэмтээж болзошгүй зүйлээр цохиж таслаж авахыг хориглоно.
18.5.2 Вагон, чингэлгээс тугалган ломбыг авахад утсыг ломбоноос 3-4 см-ийн зайд тайрч авна.
18.5.3 Вагон, чингэлгээс эрчлээс төмрийг авахад зориулалтын хайчаар эрчлээсийн угаар тасалж авна. 
18.6 Ломбонд байх тэмдэглэл
18.6.1 Ломбон дээр дараахь тэмдэглэл байна.
-    Тээвэрлэгчийн товчилсон нэр
-    Хяналтын тэмдэг ба тоо
-    Илгээгчийн товчилсон нэр
-    Ломбоны төрөл
Ломбон дээрх бичээс тэмдэглэл нь тодорхой бус ломбоор ломбодохыг хориглоно.
18.6.2 Үйлдвэрлэгч, тээвэрлэгч, ачаа хүлээн авагч, илгээгчийн ломбоны дугаар нь хатуу хяналтанд байна.
Арван ес. АЧАА ХАМГААЛАХ
 
19.1 Төмөр замаар заавал харуул хамгаалалтанд авах шаардлагатай ачаануудын тээвэрлэхэд энэхүү дүрмээр зохицуулна.
19.2 Байнгын болон төлбөртэй хамгаалалттайгаар тээвэрлэгдэх ачааны хамгаалалтын хөлсийг тогтоож мөрдөх асуудлыг төмөр замаар ачаа тээвэрлэх дүрэм болон нийтлэг багц дүрэмтэй уялдуулна.
19.3 "Паркийн харуул" гэдэгт өртөөний зам, паркад ачаа вагоныг хянаж, хамгаалах үүрэгтэй тээвэрлэгчийн эрх бүхий хамгаалалтын байгууллагын ажилтныг
19.4 "Ачаа хамгаалагч" гэдэгт хоорондын замд ачаа вагоныг хянаж, хамгаалах үүрэгтэй тээвэрлэгчийн эрх бүхий хамгаалалтын байгууллагын ажилтныг
19.5 "Ерөнхий маягтын акт" гэдэгт ачаа тээвэрлэх явцад зөрчил илэрсэн тохиолдол бүрт үйлдэж байгаа тээвэрлэгчийн эрх бүхий ажилтны баримт бичгийг тус тус ойлгоно.
19.6 Төмөр замаар явуулах болон хилийн өртөөнөөс хүлээн авснаас эхлэн хүрэх болон хилийн өртөөнд хүлээлгэн өгөх хүртэл тээвэрлэгчийн баталсан шийдвэр, жагсаалтанд байгаа ачааны хамгаалалтын эрх бүхий байгууллага хариуцна.
19.7 Ачааны бүрэн бүтэн байдлыг паркийн харуултай өртөөнд паркийн харуулаас ачааг хүлээн авч салбар замд хүлээлгэн өгөх хүртэл, салбар замаас ачааг хүлээн авч паркийн харуулд хүлээлгэн өгөх хүртэл өртөө хариуцна. Паркийн харуулгүй өртөөнд ачаа ирснээс эсвэл ачааг хамгаалагчаас хүлээн авч салбар замд хүлээлгэн өгөх хүртэл, салбар замаас хүлээн авснаас ачаа хамгаалагчид хүлээлгэн өгөх хүртэл өртөө хариуцна. Хамгаалалттай ачааг хүлээлцэх дэвтэрт бичсэн замналын хуудас, актаар хариуцлагыг тодорхойлно.
19.8 Ачаа, вагон хүлээлцэгч санамжинд гарын үсэг зуралцсан агшнаас тээвэрлэгч, тээвэрлүүлэгчийн хооронд ачааг хүлээлцсэнд тооцно. Ачаа хүлээлцэхэд ачааны бүрэн байдал алдагдсан (ломбо гэмтэлтэй, сав боодол задарсан, вагоны хана, шал нээлхий, хаалга гэмтэлтэй онгорхой гэх мэт) байдал илэрвэл энэ тухай санамжид тэмдэглэл хийж хүлээлцэнэ.
19.9 Харуул хамгаалалттай ирсэн ачаа хүлээлцэхэд түүний бүрэн байдал алдагдсан зөрчил илэрвэл энэ тухай ЕМА-г 3 хувь бичнэ. ЕМА-ын хувиудыг өртөө, эрх бүхий хамгаалалтын байгууллага тээврийн бичиг баримтанд хавсаргана. (Шаардлагатай үед ЕМА-г 3-аас дээш хувь үйлдэж болно).
19.10 Хамгаалалттай ирсэн ачааны бүрэн бүтэн байдал алдагдсан шинж, тэмдэг бүхий гэмтлүүд (ломбо тасарсан, гэмтсэн, сав баглаа задарсан, вагоны хана, хаалга, шал, нээлхий, цүү цуурга гэмтсэн гэх мэт) илэрвэл тээвэрлэгчийн эрх бүхий байгууллагын болон цагдаагийн төлөөлөгчийг заавал байлцуулан акт тавина.
19.11 Хилийн өртөөгөөр дамжих тэсэрч дэлбэрэх "ВВ", хортой "ЯВ" ачааг тээвэрлэгчийн хамгаалалтын байгууллагад хүлээлгэн өгөх ачааг хамгаалагч бүх л замын турш дагалдан хамгаалж, ачаа хүлээн авагчид хүлээлгэн өгнө.
19.12 Хамгаалалттай ачаатай зөрчилгүй чингэлгүүдийг вагонд ам дарж ачигдсан үед хамгаалалтанд авах шаардлагагүй. Хамгаалалттай тээвэрлэх ачааны жагсаалтанд ороогүй ачааг ачсан цистерн, их дунд даацны чингэлэгүүдийг нэг удаагийн тросон ломбоор ломбодно. Хамгаалалтгүй ачаанд ачаа тээврийн ямар нэгэн зөрчил илэрсэн тохиолдолд тэр галт тэргэнд явсан ачаа хамгаалагч, машинч нар холбогдох мэдээллийг тээвэрлэгчийн эрх бүхий байгууллагад мэдэгдэнэ. Вагон болон чингэлгүүдийг түдүүл тавьж 4-6 мм төмөр утсаар эрчлэн зөвхөн нэг удаагийн ломбоор ломбодож вагон хуудас болон тээврийн бичиг баримтанд хяналтын дугаарыг тэмдэглэнэ. Ломбоны дугаар хяналтын тэмдэг нь ижил байх шаардлагагүй
19.13 Бензин, дизелийн түлшийг өртөөний зам дээр 1 цагаас дээш хугацаагаар зогссон тохиолдолд тээвэрлэгчийн эрх бүхий ажилтан паркийн харуулын хамгаалалтанд өгч, явахад нь паркийн харуулаас хүлээж авна.
19.14 Паркийн харуул нь паркад байгаа ачааг хянах үүрэгтэй.
19.15 Паркийн харуулын ажлыг тээвэрлэгчийн эрх бүхий байгууллагуудын хооронд байгуулсан гэрээний үндсэн дээр зохицуулна.
19.16 Өртөө нь "ЯВ", "ВВ" болон хамгаалалттай ачааг салбар замд хамгийн эн тэргүүнд буюу технологт горимын хугацаа дууссанаас хойш 2 цагийн дотор тавьж өгнө.
19.17 Тээвэрлэгч нь хамгаалалттай ачаатай вагоныг нэг галт тэрэгний бүрэлдэхүүнд 5-аас доошгүй байхаар зохицуулна.
19.18 Ашиглагдсан буюу хуучин автомашин, трактор, бусад техникийг хамгаалалтанд авахгүй байж болно.
19.19 Тоолох боломжгүй байртай ачааг өртөө буюу илгээгчээс хүлээн авахдаа актаар хамгаалалтанд авна.
19.20 Тээвэрлэгчийн эрх бүхий байгууллагууд нь задгай хөдлөх бүрэлдэхүүн дээр ачигдсан хайрцагтай тоног төхөөрөмжийн хайрцаг савны бүрэн бүтэн байдал, тоо ширхэгийг зааж хүлээлцэх дэвтэрт бичиж хүлээлцэнэ.
19.21 Тээвэрлэгчийн эрх бүхий ажилтан гадна талдаа ямар нэгэн зөрчилтэй ачаа, вагоныг өртөөний ажилтнаас хамгаалалтанд хүлээж авахгүй.
19.22 Тээвэрлэх ачааны бүрэн бүтэн байдлыг хангахад өртөөний хүлээх үүрэг
19.22.1 Нийтийн болон дагнасан хэрэглээний салбар замд ачигдсан ачаатай вагоныг тээвэрт хүлээн авсан буюу ачаатай вагоныг татаж авсан үеэс эхлэн ачааны бүрэн бүтэн байдлыг тээвэрлэгч хамгаалах үүрэгтэй.
19.22.2 Ачаатай вагоныг өртөөний замд татаж ирмэгц тээвэрлэгчийн эрх бүхий ажилтан "хамгаалалттай ачааг хүлээлцэх дэвтэр"–т заагдсан зүйлүүдийг тодорхой бөглөж харилцан гарын үсэг зуралцаж паркийн харуулд хүлээлгэн өгнө.
19.22.3 Паркийн харуулгүй өртөөнд ачаатай вагоныг өртөөний жижүүрийн байрны ойролцоо замд тавьж тээвэрлэгчийн эрх бүхий ажилтанд хүлээлгэн өгөх хүртэл өртөөний жижүүр болон аль нэг ажилтны хамгаалалтанд байлгана.
19.22.4 Хамгаалалттай ачааг галт тэргэнд холбож илгээх үед галт тэрэгний биечилсэн хуудсанд тээвэрлэгчийн эрх бүхий ажилтан "хамгаалалттай" гэсэн тэмдэглэл хийж ачаа хамгаалагчаар гарын үсэг зуруулж, галт тэрэгний зохицуулагчид мэдэгдэн хамгаалалттай вагоны дугаар, хамгаалагчийн нэрийг бичнэ.
19.22.5 Хамгаалалттай тээвэрлэгдэх ачаа бүхий галт тэргэнд харуул хамгаалалттай холбогдон гарсан зөрчлийг арилгаагүй, эсвэл ачаа хамгаалагчийг оройтуулан дуудаж, хүрэлцэн ирээгүй байхад галт тэргийг өртөөнөөс явуулахыг хориглоно.
19.22.6 Өртөөний жижүүр нь хамгаалалттай ачаа явуулах тухай галт тэрэгний зохицуулагчид мэдэгдэж, галт тэрэгний зохицуулагчаас шийдвэр авмагц 1 цаг 30 минутын өмнө хамгаалагч дуудах шийдвэрийг холбогдох эрх бүхий байгууллагын жижүүрт утсаар мэдэгдэж, шийдвэрийн дэвтэрт мэдээлэл хүлээн авсан, өгсөн хүний нэр, албан тушаал, огноог тэмдэглэнэ.
19.22.7 Ачаа хамгаалагч нь хамгаалах ачааг паркийн харуултай өртөөнд паркийн харуулаас, паркийн харуулгүй өртөөнд тээвэрлэгчийн эрх бүхий ажилтнаас хүлээн авна.
19.22.8 Задгай хөдлөх бүрэлдэхүүн дээр ачсан ачааны сав, баглаа, боодол нь бүрэн бүтэн байдалтайгаар тоо ширхэгийг нь зааж паркийн харуул болон ачаа хамгаалагчид хүлээлгэн өгнө.
19.22.9 Өртөөнд ачаа тээврийн болон техникийн зөрчилтэй шалтгаанаар удаан зогсож байгаа ачаатай вагонуудыг шаардлага хангасан гэрэлтүүлэгтэй зам дээр тавьж зөрчлийг арилган паркийн харуулд хүлээлгэж өгнө. Зөрчлийг арилгах боломжгүй тохиолдолд ачаа, вагоны зөрчлийн байдлыг зааж ерөнхий маягтын актаар тодорхойлж паркийн харуулд хүлээлгэж өгнө.
19.22.10 Паркийн харуул байхгүй өртөөнд ямар нэгэн шалтгаанаар вагон удаан хугацаагаар зогсоход хүрвэл өртөөний дарга галт тэрэгний зохицуулагчид мэдэгдэж харуул буюу ачаа хамгаалагч дуудуулж хамгаалалтанд өгнө.
19.22.11 Хамгаалалттай тээвэрлэгдэж буй ачааны бүрэн бүтэн байдал алдагдвал энэ тухай ачаа хамгаалагч нь өртөөнд мэдэгдэх бөгөөд тээвэрлэгчийн эрх бүхий ажилтанууд хамтран ачаа, вагоны байдлыг тодорхой тусгасан тээврийн буюу ерөнхий маягтын дагуу акт тавьж, энэ тухай тээврийн бичиг баримтанд тэмдэглэл хийж, актын 1 хувийг хавсаргана.
19.22.12 Хүрэх өртөө паркийн харуултай байвал ачаа хамгаалагч ачааг шууд паркийн харуулд өртөөний ажилтны оролцоогүйгээр хүлээлгэн өгнө. Харин ачааны бүрэн бүтэн байдал алдагдсан болон ачаа тээврийн зөрчил илэрсэн тохиолдолд өртөөний ажилтны оролцоотойгоор хүлээлцэнэ.
19.22.13 Хүрэх өртөөнд паркийн харуулгүй бол хамгаалалттай ирсэн ачааг тээвэрлэгчийн эрх бүхий ажилтан ачаа хамгаалагчаас хүлээн авч түүний замналын хүснэгтэнд ачаа хүлээн авсан тухай тэмдэглэл хийж гарын үсэг зурна. Хамгаалагчаас ачаа хүлээн авахад ачааны бүрэн бүтэн байдал алдагдсан, эвдэрсэн, гэмтсэн ул мөр илэрвэл ачаа хүлээн авсан өртөөний ажилтан, хамгаалагч нар ерөнхий маягтын акт тогтоож гарын үсэг зурах бөгөөд ачааг хүлээн авагчид олгоход эрх бүхий ажилтныг заавал оролцуулна.
19.22.14 Хамгаалалттай тээвэрлэгдэх ачааны нэрсийн жагсаалтанд заасан ачааны тээврийн падааны дээд талд болон вагон хуудсанд "хамгаалалттай" гэсэн тэмдгийг тээвэрлэгчийн эрх бүхий ажилтан тавина.
19.22.15 Өртөө бүр өөрийн нэр кодтой, "хамгаалалттай" гэсэн нэг загварын дардастай байна. Өөр зүйлийн хамгаалалттай гэсэн тэмдэглэлийг хүчингүйд тооцно.
19.23 Тээвэрлэгдэх ачааны бүрэн байдлыг хангахад галт тэрэгний зохицуулагчийн гүйцэтгэх үүрэг
19.23.1 Галт тэрэгний зохицуулагч нь өртөөнөөс хамгаалалттай ачаа явуулахаас 1 цаг 30 минутын өмнө тухайн өртөөний жижүүрт галт тэрэг явах цаг минутыг тодорхой зааж хамгаалагч дуудаж явуулах шийдвэр өгнө.
19.23.2 Галт тэрэгний хөдөлгөөний зохицуулагч нь хамгаалалттай ачааны тухай галт тэрэгний хөдөлгөөний зурмагт вагоны дугаар, хамгаалагчийн нэр, "хамгаалалт" гэсэн тэмдэглэл хийж аялалын явцад хяналт тавина.
19.24 Тээвэрлэгдэх ачааны бүрэн бүтэн байдлыг хангахад хамгаалалтын эрх бүхий байгууллагын хүлээх үүрэг
19.24.1 Эрх бүхий байгууллага нь ачаа хамгаалагч болон паркийн харуулын ажил үүргийн хуваарийг зохион байгуулж зэвсэгт харуулаар хангана.
19.24.2 Ачаа хамгаалагч болон паркийн харуулууд нь хоорондын замд болон өртөө зөрлөгүүд дээр хамгаалж буй ачаанд зөрчил гарвал эрх бүхий ажилтанд мэдэгдэж, үзлэг шалгалт хийлгэн ерөнхий маягтын акт тогтоолгон боломжтой бол уул зөрчлийг арилгуулна.
19.24.3 Ачаатай, битүү болон цистерн вагоныг хүлээн авахад вагоны тэвш, дээвэр, шал, духны хана цоорхой эсэх, дотор талаас нь нөхсөн эсэх, хажуугийн болон дээд нээлхий бүрэн бүтэн, хаалга, цуурга зөв түгжигдсэн эсэх, эрээс утас, ломбоны утас шаардлага хангасан эсэх, хяналтын тэмдэгүүд тодорхой зэргийг  нарийвчлан шалгана.
19.24.4 Задгай хөдлөх бүрэлдэхүүн дээр ачсан ХАА-н машин тоног төхөөрөмж, машин болон бусад техникүүдийн ломбоны жагсаалтуудыг үндэслэн хүлээж авна. Машин бусад техникийн амархан авагдах эд ангийн байдал, түүний цуглуулга, тоо, хаана байрласныг тодорхой шалгаж авна.
19.24.5 Вагоныг хамгаалалтанд хүлээн авахдаа ямар нэг зүйлээр ханыг цохиж болохгүй. Машин болон ломбонд үзлэг хийхдээ машины бүхээг, тэвш, бусад эд ангийг зурагдахаас болгоомжилбол зохино.
19.24.6 Ачааны бичиг баримтанд вагонд ачигдсан машин, хайрцагны тоог заасан байна.
19.24.7 Эрх бүхий байгууллагын хамгаалах ачаа нь гэмтэлгүй бүтэн ломботой байх ёстой.
19.24.8 Эрх бүхий байгууллагын ажилтан өртөөний "хамгаалалтанд ачаа хүлээлцэх дэвтэр"-т гарын үсэг зурсан агшнаас ачааг хамгаалалтанд хүлээн авсанд тооцно.
19.24.9 Энэ дүрмийн хамгаалалттай тээвэрлэгдэх ачааны жагсаалтанд заагдаагүй боловч тээвэрлэгчийн шийдвэр болон тээвэрлүүлэгчийн хүсэлтээр төлбөртэйгээр ямар ч төрлийн ачааг хамгаалж болно.
19.25 Хоорондын замд хамгаалалттай тээвэрлэх ачааны жагсаалт
- Бүх төрлийн ашиглагдаагүй шинэ автомашин, трактор, ХАА-н машин механизм тэдгээрийн сэлбэг хэрэгсэл, бүх төрлийн чиргүүл.
-   Тэсэрч дэлбэрэх "ВВ", хортой "ЯВ", шингэрүүлсэн хийнүүд
-   Ноос ноолуур, савхи, торго түүгээр хийсэн өргөн хэрэглээний бараа
-   Арьс нэхий, ангийн үс
-   Бүх төрлийн архи, дарс, спирт
-  Галт зэвсэг, төрөл бүрийн ангийн буу, түүний сум хэрэгсэл
-  Гадаадын төлөөлөгчдийн болон дипломат байгууллагын ачаа
-  Машины болон цахилгаан хөдөлгүүр, цахилгаан хэрэгслүүд
-  Хүнсний ачаа (үр тариа хамаарахгүй)
- Тусгай тоноглосон вагон
- Молибдены баяжмал
19.25.1 Энэ жагсаалтанд ороогүй боловч хамгаалах шаардлагатай гэж үзсэн ачааг тээвэрлэгчийн шуурхай шийдвэрээр хамгаалалтанд өгнө.
19.26  Паркийн зам дээр хамгаалах ачааны жагсаалт
- Бүх төрлийн ашиглагдаагүй шинэ автомашин, трактор, ХАА-н машин механизм тэдгээрийн сэлбэг хэрэгсэл, бүх төрлийн чиргүүл.
- Тэсэрч дэлбэрэх "ВВ", хортой "ЯВ", шингэрүүлсэн хийнүүд
- Ноос ноолуур, савхи, торго түүгээр хийсэн өргөн хэрэглээний бараа
- Арьс нэхий, ангийн үс
- Бүх төрлийн архи, дарс, спирт
- Галт зэвсэг, төрөл бүрийн ангийн буу, түүний сум хэрэгсэл
- Гадаадын төлөөлөгчдийн болон дипломат байгууллагын ачаа
- Машины болон цахилгаан хөдөлгүүр, цахилгаан хэрэгслүүд
- Хүнсний ачаа (үр тариа хамаарахгүй)
- Тусгай тоноглосон вагон
- Бензин, дизелийн түлш
- Молибдены баяжмал
Энэ жагсаалтанд ороогүй боловч хамгаалах шаардлагатай гэж үзсэн ачааг тээвэрлэгчийн шуурхай шийдвэрээр хамгаалалтанд өгнө.
Хорь. аЧааны хаЯг солих
20.1 Ачааны хаяг солиулах тухай хүсэлтэд түүнд байх өгөгдлүүдийг тодорхой тусгасан байна. Үүнд:
-          Ачааны нэр,  жин /нэрийн код/
-          Вагон болон илгээлтийн /падааны/  дугаар
-          Илгээх өртөөний нэр /код/
-          Анхны хүрэх өртөө, хүлээн авагчийн нэр /код/
-          Ачаа  илгээгчийн нэр, хаяг /код/
-          Хүрэх зам, өртөөний нэр /код/
-          Шинээр хүрэх зам, өртөөний нэр /код/
-          Шинэ хүлээн авагчийн нэр хаяг /код/
-          Тээвэрлэгчийн нэр (код)
-          Хэтрүү оврын ачаа бол оврын зэрэг
20.2 Хаяг солих болсон шалтгаан, ачааны шинэ хүлээн авагч ачааг хүлээн авах тухай бичгэн  зөвшөөрлийг хавсаргана.
20.3 Хаяг солих өртөөн дээр ямар байгууллага болон албан тушаалтан хаяг солих ачааны бичиг баримтыг бүрдүүлэх, тээврийн тооцоог хэрхэн хийх тухай заалтыг бичнэ. 
20.4 Хуулийн этгээдийн ачааны хаяг солих хүсэлтэд улсын бүртгэлийн гэрчилгээ, албан бичгийн маягт /бланк/ дээр бичигдсэн байхын дээр байгууллагыг төлөөлөх эрх бүхий этгээдийн гарын үсэг, тамга тэмдгээр баталгаажсан байна.
20.5 Ачааны хаяг солилтыг хувь хүн гүйцэтгэвэл хүсэлтэнд паспорт, иргэний үнэмлэхийн дугаар, регистрын дугаар, оршин суугаа хаяг /бусад нотлох баримт/ орлох падаан зэргийг бүрдүүлнэ.
20.5 Хаяг солих тухай
20.5.1 Тээвэрлэгч нь ачааны хаяг солих үйл ажиллагааг хаяг солих эрх бүхий этгээдийн зөвшөөрөл, хүсэлтийн үндсэн дээр  зохион байгуулна.
20.5.2 Хаяг солих, тээврийн бичиг баримт дахин үйлдэх үйл ажиллагааг хүрэх өртөө, зам зуур болон хилийн орох өртөөдийн  тооцооны  газарт эрхлэн явуулна.
20.5.3 Ачааны хаяг солилтыг шинэ буюу хуучин бичиг баримтаар солино. Хуучин бичиг баримтаар  хаяг солиход зөвхөн чиглэлийн дагуу солино. 
20.5.4 Хэтрүү овортой болон аюултай (ВВ) ачааны хаяг солихыг зөвхөн тээвэрлэгч тухайн хүрэх өртөө нь аюултай ачааны тээвэрлэлтэнд нээлттэй, зориулалтын замтай тохиолдолд зөвшөөрнө.
20.5.5 Ачааны хаягийг:
-    давтан буюу буцах чиглэлд /гэр ахуйн хэрэглэлээс бусад/
-     хөргүүрт галт тэргэнд тээвэрлэгдэж буй ачааны агааржуулалтын болон температурын дэглэм алдагдсан, ачаа гэмтсэн, муудсан, ломбоны зөрчилтэйн улмаас зам зуурын өртөөнд акт тавигдсан тохиолдлуудад солихыг хориглоно.
20.5.6 Ачааны хаяг солих хүсэлтийг биечлэн, эсвэл электрон хэлбэрээр тээвэрлэгчид ирүүлж болно. Хүсэлт гаргахад энэ журмын 20.1-д заасан өгөгдлийг заавал хамт өгнө. 
20.5.7 Хувийн эзэмшлийн болон түрээсийн хоосон вагоны хаягийг солиход ачаатай вагоныхтой адил журмаар гүйцэтгэнэ.
20.5.8 Нэг падаан /илгээлт/-тай бөгөөд вагонд бүлгээр ачигдсан болон замналаар  тээвэрлэх ачааг нийтэд нь хаяг солиход ердийн журмаар гүйцэтгэнэ. Нэг падаантай бөгөөд тээш, ахуйн хэрэглээний бараанаас бусад ачаа ачсан чингэлэг, вагон болон замналаар тээвэрлэж байгаа ачаанаас ганц нэгээр нь салгаж хаяг солихыг хориглоно. Энэ тохиолдолд ачаа хүрэх өртөөнд очсоны дараа хаяг солихыг зөвшөөрнө.
20.5.9 Шинээр хүрэх өртөө очиход сертификат буюу чанарын гэрчилгээнд                   заасан хугацаа нь хэтрээгүй тохиолдолд түргэн муудах, хялбар гэмтэх ачааны хаяг солихыг тээвэрлэгч зөвшөөрч болно.
20.5.10 Ачааны хаяг солиход ачаа хүргэх хугацааг тооцохдоо тээврийн нийтлэг багц дүрэм, Олон улсын ачааны харилцааны хэлэлцээрийн зохих заалтыг харгалзан  үзнэ.
20.5.11 Хүрэх өртөөнд ирсэн вагонтай ачааг өөр хүлээн авагчид хаяг солих бол ачаа хүлээн авахыг зөвшөөрсөн бичгэн хүсэлтийг анхны ачаа хүлээн авагч нь өртөөний эрх бүхий албан тушаалтанд өгснөөр гүйцэтгэнэ.
20.5.12 Ачааны хаяг солих тохиолдолд тээвэрлэгчийн эрх бүхий албан тушаалтны албан тоотын  дугаар, гарын үсэг бүхий бичгэн зөвшөөрлийг хаяг солих өртөөнд хаяглан шуурхай шийдвэрийг өгнө. Хилийн орох өртөөнд болон  зам зуурт ачааны хаяг сольсон бол тээврийн бичиг баримтын зохих хүснэгтэд тэмдэглэл хийж явуулна.
20.6 Тээврийн бичиг баримт бүрдүүлэх, төлбөр тооцоо хийх тухай
20.6.1 Ачааны хүрэх өртөө, хүлээн авагчийн хаяг  өөрчилснөөс үүсэх төлбөр (хөлс хураамж) тооцоог тээврийн тарифын дагуу хийнэ.
20.6.2 Ачааны хүрэх өртөө, хүлээн авагчийн хаяг өөрчлөн олгох үед ачаа хүлээн авагч бүх тооцоог хийж тээврийн бичиг баримтыг зарлагдсаны дараа шинэ хүлээн авагчид ачаатай вагоныг өртөө тавьж өгнө. Вагоны тавилт, таталтын тооцоог  шинэ хүлээн авагчийн нэр дээр нээж вагоны тавилт, таталт болон ачааны ажиллагаанд зогсоосон вагоны төлбөрийг (хөлс хураамжийг) хурааж авна. Өртөөн доторхи салбар замын сонголтын хөлсийг мөрдөгдөж буй тарифийг үндэслэн тооцно. Төлбөрийг авах үндэс нь өртөөний эрх бүхий албан тушаалтны цохолттой бичгэн хүсэлт болно. Хүсэлтийг өртөөний бичиг хэрэгт хадгална.
20.6.3 Падаанд заасан хүлээн авагч нь ачаа хүрэх өртөөнд байхгүй бол илгээгчийн заалтаар ачааны хаягийг хуучин бичиг баримтаар солих бөгөөд тээврийн хөлс, хураамжийг шинээр хүрэх өртөөнд хүлээн авагчаас хурааж авна.
20.6.4 Хилийн орох өртөө буюу зам зуурт яваа ачааны хаяг солиход хаяг солилтын хураамж  болон бусад ажил үйлчилгээний хөлсийг ачаа хүлээн авагчаас  авна.
20.6.5 Вагоныг буулгалтанд тавьсаны дараа хаяг солих шийдвэрийг авбал        буулгалтанд вагон тавьсан агшнаас хаяг солих шийдвэр авч бичиг баримт бүрдүүлэх хүртэл вагон ашиглалтын хөлс болон бусад хураамжийн хөлсийг тарифын дагуу тооцож хураана.  Ачаа хүрэх өртөөнд ирсэн вагоныг хаяг солиулах тухай хүлээн авагч хүсэлт гарган өгсөн агшнаас хаяг солих шийдвэр хүлээн авч, илгээгч шинээр бичиг баримт бүрдүүлэх хүртэл хугацааны вагон ашиглалтын хөлсийг авна.
20.6.6. Шинэ бичиг баримтаар хаяг солилт хийхэд хүсэлт гаргасан этгээд хуучин бичиг баримтаар төлбөр тооцоог хийж дуусгасны дараа шинэ бичиг баримт үйлдэх ба тооцоог хийнэ.   
20.7 Импортын ачааны хаяг солих нэмэлт нөхцөл
20.7.1 Импортын ачааны хаяг солиход олон улсын ачааны харилцааны хэлэлцээрийн дагуу гүйцэтгэнэ. Улсын хилээр орж ирэх импортын ачааны хаягийг солиходоо энэ журмын 20.5.11-д зааснаар ачааны хаяг солих шийдвэрийг өртөөнд урьдчилан өгөх ба хаяг солилтыг гаальд мэдүүлэхээс өмнө гүйцэтгэнэ.
20.7.2 Ачааг гаальд мэдүүлж ачааны манифест бичигдэж гаалийн хяналт хийгдсний дараа хаяг солилт хийгдэх бол хүлээн авагчийн хүсэлтээр манифестанд хийсэн гаалийн байгууллагын тэмдэглэл зөвшөөрлийг үндэслэн гүйцэтгэнэ. Энэ тухай төмөр зам байгууллага тээврийн бичиг баримтанд тэмдэглэл хийнэ. 
20.7.3 Импортын ачааны хаягийг хилийн орох өртөөнд солиход гаалийн хяналтын тэмдгээр хуучин бичиг баримтаар, хүрэх өртөөнд ачааг олгох гаалийн байгууллагын /бүрмөсөн оруулах/ зөвшөөрөл тээврийн баримтанд өгөгдсний дараа шинэ бичиг баримтаар тус тус солино.
20.7.4 Хэрэв тээвэрлэх ачаа нь хүний эрүүл мэнд, амь нас, байгаль орчин, галт тэрэгний хөдөлгөөний аюулгүй байдалд аюул учруулах болон төмөр замын тээврийн тасралтгүй үйл ажиллагааг саатуулахаар бол аливаа учирч болзошгүй аюул, хохиролоос урьдчилан сэргийлэх зорилгоор Улсын мэргэжлийн хяналтын болон гаалийн байгууллагууд, ачаа илгээгч, хүлээн авагчтай урьдчилан тохирохгүйгээр тээвэрлэгчийн шийдвэрээр хаяг сольж буулгуулна. Ачааны хаягийг сольж буулгуулах болсон талаар тээвэрлэгч нь Улсын мэргэжлийн хяналтын газар, гаалийн байгууллага, хүлээн авагч, илгээгчид болон илгээсэн өртөөнд яаралтай мэдэгдэнэ. 
20.7.5 Шаардлагатай тохиолдолд экспортын ачааны хаяг солиход тухайн ачаа явж буй төмөр замын хилийн болон холбогдох өртөө, эрх бүхий газарт нь цахилгаан явуулж асуудлыг шйидвэрлүүлнэ.
Шинэ бичиг баримтаар хаяг солиход вагоны ломбо хөндөгдөөгүй тохиолдолд илгээгчийн ломбыг авах шаардлагагүй.
Энэ тохиолдолд тээврийн падааны ачааны нэр гэсэн хүснэгтэнд ачааны хаяг солиулж буй этгээдээр илгээгчийн ломбо өөрчлөөгүй гэсэн тэмдэглэл хийлгүүлнэ. Гэхдээ хаяг солиулах этгээд болон гааль, хяналтын байгууллага ачааг шалгах шаардлагаар вагоныг онгойлговол өртөө болон салбар зам эзэмшигч нь шинэ ломбо тавина.
 
Хорин нэг. нийтийн хэрэглээний зам, агуулах, талбайд ачаа хадгалах
 
21.1 Нийтийн хэрэглээний зам, агуулах, талбайд ачааг тээвэрлэлтэнд хүлээн авах, буулгах, олгох задгай болон битүү агуулахад хадгалах ажиллагааг тээвэрлэгч буюу суурь бүтэц эзэмшигч үйлчлүүлэгчийн хооронд байгуулсан гэрээгээр зохицуулна. Гэрээний үлгэрчилсэн загварыг тээвэрлэгч буюу суурь бүтэц эзэмшигч тогтооно.
21.2 Нийтийн хэрэглээний зам, талбайн задгай агуулахад хадгалагдах ачааны жагсаалтыг тээвэрлэгч буюу суурь бүтэц эзэмшигч тогтооно.
21.3 Нийтийн хэрэглээний зам, агуулах, талбайд аюултай ачаа ачих, буулгах, хадгалах ажиллагааг төмөр замаар аюултай ачаа тээвэрлэх журмаар зохицуулна.
21.4 Нийтийн хэрэглээний замд ачилт буулгалтын ажиллагааг тээвэрлэгч, суурь бүтэц эзэмшигчийн болон ачилт буулгалтын машин механизмтай иргэн, хуулийн этгээдийн хүчээр ачаа илгээгч, хүлээн авагчтай байгуулсан гэрээний дагуу гүйцэтгэнэ.
21.5 Тээвэрлэгч, ачаа болон чингэлэгийг нийтийн хэрэглээний замд тавьж буулгасан цагаас 24 цагаас дээшхи хугацаанд тарифт заасны дагуу ачаа хүлээн авагчаас хадгаламжийн хураамж авна.
21.6 Нийтийн хэрэглээний замд тусгай зориулалтын хөргүүрт вагон болон чингэлэгээр ирсэн түргэн гэмтэх, муудах ачааг ачаа хүлээн авагчид шууд олгоно.
21.7 Нийтийн хэрэглээний зам, агуулах, талбайд ачаа хадгалуулагч нь гэрээнд заасан хугацаанд ачаагаа татаж авахгүй хүндрэл учруулбал гэрээнд заасан хэмжээгээр торгуулийн хариуцлага хүлээлнэ.
 
Хорин хоёр. дагнасан хэрэглээний замд вагон тавьж ӨгӨх, татаж Авах
 
22.1 Дагнасан хэрэглээний зам бүхий байгууллага аж ахуй нэгж, иргэдийн хоорондын харилцааг /салбар зам ашиглах, вагон тавих, татах ачаа вагон хүлээлцэх сэлгээ хийх гэх мэт/ гэрээгээр зохицуулагдана.
22.2 Дагнасан хэрэглээний салбар зам ашиглах гэрээ ба вагон тавих татах гэрээний үлгэрчилсэн загварыг тээвэрлэгч тогтооно.
22.3 Дагнасан хэрэглээний салбар зам ашиглах гэрээ болон вагон тавих татах гэрээг 1 жилээс илүүгүй хугацаагаар байгуулна.
22.4 Дагнасан хэрэглээний зам ашиглах, вагон тавих, татах гэрээний хүчинтэй хугацаа дуусахаас 3 сараас доошгүйн хугацааны өмнө эзэмшигч буюу дайвар үйлчлүүлэгчтэй хамтран тээвэрлэгч шинэ гэрээний төсөл боловсруулж эхлэнэ.
22.5 Дагнасан хэрэглээний зам дээр байрласан төхөөрөмж, байгууламж, цогцолборууд нь тээвэрлэлтийн хэмжээнд тохирох сэлгээний болон ялгах, ачаа ачих, буулгах ажиллагааг жигд явуулах, түүнчлэн хөдлөх бүрэлдэхүүн болон ачааны бүрэн бүтэн байдлыг хангахуйц байх ёстой. Эдгээр төхөөрөмж, байгууламж, цогцолборууд нь барилга ойртолтын оврын шаардлагад нийцсэн байна.
22.6 Дагнасан хэрэглээний зам эзэмшигчийн ачих, буулгах талбай нь шаардлага хангасан гэрэлтүүлэгтэй байна.
22.7 Дагнасан хэрэглээний замд вагон тавьж өгөх, татаж авах ажиллагаа
22.7.1 Дагнасан хэрэглээний салбар замд вагон тавих татах ажлыг тээвэрлэгчийн, зам эзэмшигчийн буюу түрээсийн зүтгүүрээр гүйцэтгэнэ.
22.7.2 Тээвэрлэгчийн зүтгүүрээр үйлчилж байгаа үед салбар замын гэрээнд заасны дагуу гүйцэтгэнэ.
22.7.3 Салбар замд вагон тавих, татах ажлыг тээвэрлэгч зам эзэмшигчтэй тохиролцсон хүлээлцэх замд гүйцэтгэх ба уг зам нь нийтийн болон дагнасан хэрэглээний байж болно.
22.7.4 Салбар замд вагон тавьж өгсөн, татаж авсаны хөлсийг тухайн өртөөний тэнхлэгээс эхлэн үйлчилсэн зайгаар бодож ачаа тээвэрлэх тарифын дагуу авна.
22.8 Дагнасан хэрэглээний замын ажлын технологийг өөрчлөхөд гэрээнд шаардлагатай нэмэлт, өөрчлөлтүүдийг оруулна. Дагнасан хэрэглээний зам  эзэмшигч өөрчлөгдөхөд гэрээг шинэчлэн хийнэ.
22.9 Дагнасан хэрэглээний замд ажиллах төмөр замын ажилтан төмөр замын тээврийн холбогдолтой хууль тогтоомж, багц дүрмээр мэдлэгийн шалгалтанд хамрагдсан байна.
22.10 Дагнасан хэрэглээний зам болгон техникийн паспорт, хавтгай, дагуу огтлол, цогцолборын зурагтай байна. Техникийн паспортонд замын дээд бүтэц, төхөөрөмж, пүү, вагон ачаалах, буулгах, цэвэрлэх, угаахад зориулсан болон түүнчлэн үйлдвэрийн төмөр замын өртөө, дов, довцог, татах зам, галт тэрэг, сэлгээний ажилд хэрэглэж буй дохиолол, төвлөрүүлэлт, хориглолын байгууламж бусад туслах байгууламж, механизмын техникийн шинж төрхийг заасан байна.
22.11 Шинэ объект, тоног төхөөрөмж ашиглалтад оруулах, татан буулгахад дагнасан хэрэглээний зам эзэмшигч тухайн замын техникийн паспортонд зохих өөрчлөлтийг оруулна. Техникийн паспортын нэг хувийг тээвэрлэгчийн болон суурь бүтэц эзэмшигчид өгнө. Тухайн өртөөний техник захирамжийн актын хавсралт, дагнасан хэрэглээний замын хүснэгтэнд суурь бүтэц эзэмшигч өөрчлөлт оруулна.
22.12 Төмөр замын тээврийн хяналтын улсын байцаагч дагнасан хэрэглээний зам, хөдлөх бүрэлдэхүүн, чингэлэгийн техникийн болон хөдөлгөөний аюулгүй байдал, төмөр замын тээврийн ашиглалтын үйл ажиллагаа, вагон, чингэлэгт ачаа ачих, буулгах ажлыг гүйцэтгэлд хяналт шалгах хийх эрхтэй. Шалгалтын явцад илэрсэн зөрчлийг арилгуулахаар тавьсан шаардлагыг заавал биелүүлнэ.
22.13 Дагнасан хэрэглээний зам дээр хөдөлгөөний аюулгүй байдал, хөдлөх бүрэлдэхүүн, чингэлэгийн техникийн болон ачааны бүрэн бүтэн байдалд заналхийлсэн гэмтэл, зөрчлийг илрүүлбэл улсын байцаагч акт тавина.
22.14 Энэ актын үндсэн дээр суурь бүтэц эзэмшигчийн зохих албан тушаалтан гэмтлийг арилгаж дуустал тухайн салбар зам дээр эсвэл уг актанд заасан хэсэгт  хөдлөх бүрэлдэхүүн тавьж өгөхийг хориглоно.
22.15 Өртөө, зөрлөгийн замд өөр салбар замаар дамжин холбогдож буй нийтийн болон  дагнасан хэрэглээний зам бүхий иргэн, хуулийн этгээдүүдийн замд вагон тавьж өгөх, татаж авахад үндсэн буюу эхний хэрэглэгч нь дайвар буюу дараагийн хэрэглэгчдийн үйл ажиллагаанд саад учруулахгүйгээр ажлыг гүйцэтгүүлнэ.
22.16 Эзэмшигчийн буюу бусдын эзэмшлийн дагнасан хэрэглээний замд өөрийн эзэмшлийн агуулах талбайтай иргэн, хуулийн этгээдийн вагон, чингэлэгийг тавьж, татах ажиллагааг үндсэн эзэмшигч хоорондын хэлцлийг үндэслэн зохицуулна.
22.17 Вагон, чингэлгийн эргэлтийн технологийн хугацаа, вагонд ачаа ачих, буулгах үлгэрчилсэн технологийн нормыг боловсруулах, тодорхойлох журмыг төмөр замын асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны байгууллага тогтооно.
22.18 Дагнасан хэрэглээний зам эзэмшигч нь өртөөнд өөр байрлалаар билчирлэсэн хэд хэдэн дагнасан хэрэглээний замтай байвал зам тус бүрт болон нэгдсэн гэрээ байгуулж болно.
22.19 Гэрээг дахин байгуулахад маргаантай асуудлыг шийдтэл урьд нь байгуулсан гэрээний хүчинтэй хугацааг сунгах тухай талуудын хэлэлцээр байвал урьд байгуулсан гэрээгээр бүх асуудлыг зохицуулна.
22.20 Тээвэрлэгч нь дагнасан хэрэглээний зам ашиглах гэрээ, вагон тавих, татах гэрээгээр хүлээсэн үүрэг, эрх болон тийм гэрээ байгуулах эрхийг нийтлэг гэрээний үндсэн дээр суурь бүтэц эзэмшигчид шилжүүлж болно. Энэ тохиолдолд суурь бүтэц эзэмшигч нь дагнасан хэрэглээний зам ашиглах гэрээ, вагон тавих татах гэрээний үүргийн дагуу тээвэрлэгчийг төлөөлөн ачаа илгээгч, хүлээн авагч, дагнасан хэрэглээний зам эзэмшигчтэй харилцана.
 
Хорин гурав. САНАМЖ ХӨТЛӨХ
 
23.1 Үйлчлүүлэгч иргэд, байгууллага, хуулийн этгээдийн ачаа тээвэрлэлтийн үйл ажиллагаанд зориулж вагоныг нийтийн болон дагнасан хэрэглээний замд ачилт, буулгалтанд тавьж өгөх, татаж авах үед Монгол улсын MNS-3084-98 стандартыг хэрэгжүүлэн ажиллах, санамжийг үнэн зөв хөтлөнө.
23.2 Санамж нь вагон, чингэлгийн ачилт, буулгалт /хүлээлгэн/-д байсан болон сэлгээний ажиллагаанд зарцуулсан хугацааг зөв тодорхойлох төлбөр тооцооны анхан шатны баримт мөн.
23.3. Салбар замд вагоныг ачилт, буулгалтанд тавьж өгөх, санамж нээх
23.3.1 Санамжийг тээвэрлэгч байгууллагын эрх бүхий ажилтан үйлдэнэ. Санамжийг хоёр хувь үйлдэх бөгөөд нэг хувийг вагон таталт тавилтын хүснэгтэнд хавсаргаж, үлдэх хувийг ачаа хүлээн авагч, илгээгч авахыг хүсвэл өгөх ба авахгүй тохиолдолд өртөөний тооцооны газарт үлдэнэ.
23.3.2 Санамжинд вагон, чингэлгийн дугаар, хэний зүтгүүрээр вагоныг тавьж өгсөн, татаж авсан, салбар замын нэр, ачаа илгээгч, хүлээн авагчийн нэр, вагоныг ачилт, буулгалтанд тавьж өгсөн, ачиж буулгаж дууссан болон сэлгээ хийсэн цагуудыг заана.
23.3.3 Өөрийн эзэмшлийн салбар замтай ачаа хүлээн авагчийн хаягаар ирсэн вагоныг ачилт, буулгалтанд тавьсан цагаар, импортоор ирсэн ачаатай гадаад паркын вагоныг өртөөнд ирсэн цагаас технологит цагийг хасаж санамж нээж тээвэрлэгч болон тээвэрлүүлэгчийн эрх бүхий ажилтан нар харилцан гарын үсэг зурж баталгаажуулна.
23.3.4 Салбар замд вагон, чингэлгийг тавих үед техникийн болон ломбо, задгай хөдлөх бүрэлдэхүүн дээр ачсан ачааны байдал, зөрчил гэмтэлтэй эсэхийг тээвэрлэгч, тээвэрлүүлэгч талууд хамтран шалгаж, гэмтэлтэй бол зөрчлийн талаар заасан тэмдэглэлийг санамжинд эрх бүхий ажилтнууд хийнэ. /Зөрчилгүй бол тэмдэглэл хийхгүй/
23.3.5 Нийтийн хэрэглээний замд бүлгээр ачилт буулгалтанд тавигдсан вагоны ачаа хүлээн авагч, илгээгч нь өөр байвал тус бүр дээр санамж нээнэ.
23.3.6 Нийтийн хэрэглээний замд ачилт буулгалтанд тавьж өгөх вагоныг тавьсан, татсан жинхэнэ цагаар санамж нээх, хаах бөгөөд энэ тухай өртөө, ачих буулгах ажил хариуцсан эрх бүхий байгууллагуудын хооронд байгуулсан вагон тавилт, таталтын гэрээнд тодорхой тусгасан байна.
23.4 Вагон ашиглалтын хөлс тооцох, санамж хаах
23.4.1 Салбар замд тавьсан вагон, чингэлэгийг ачиж, буулгаж дууссан цагийг санамжинд тэмдэглэж хоёр талын эрх бүхий ажилтнууд гарын үсэг зурж баталгаажуулна.
23.4.2 Салбар замд тавьж өгсөн вагон, чингэлгийг ачиж, буулгаж тээвэрлэгчийн эрх бүхий ажилтан шалгах үед ачааг бүрэн буулгаж вагон, чингэлгийг цэвэрлээгүй, бэхэлгээний материалыг бүрэн аваагүй, хаалга нээлхийг хааж түгжээгүй, хуучин ломбо, эрчлээс төмөр утас, ачааны наадсыг аваагүй байх, ломбоны гэмтэлтэй, задгай хөдлөх бүрэлдэхүүн дээр ачсан ачааны бэхэлгээ шаардлага хангахгүй, ачааны сав, баглаа, боодол нь тээвэрлэлтийн бүрэн бүтэн байдлыг хангаж чадахааргүй байвал ачааг тээвэрт хүлээн авалгүй санамжийг хаалгүйгээр үлдээнэ.
23.4.3 Салбар замд ачилт, буулгалтанд тавьсан вагон, чингэлгийг ачаа илгээгч, хүлээн авагч эвдэж гэмтээсэн, эд анги нь алга болсон байвал тээвэрлэгчийн эрх бүхий ажилтан нь энэ тухай "Ерөнхий маягтын акт" тавьж ачаа хүлээн авагч, илгээгчийн ажилтнаар гарын үсэг зуруулж баталгаажуулна. Хэрэв хүлээн авагч, илгээгчийн ажилтан гарын үсэг зурхаас татгалзвал санамж хаахгүйгээр үлдээн, энэ тухай холбогдох хүмүүст мэдэгдэж арга хэмжээ авна.
23.4.4 Тээвэрлэгчийн эрх бүхий ажилтан нь ачсан, буусан вагоны санамжийг хаахдаа "<ачиж, буулгаж дууссан"> гэсэн хүснэгтийг бөглөлгүйгээр онгорхой үлдээж, хүлээн авсан тээвэрлэгчийн эрх бүхий ажилтан гэсэн хүснэгтэд вагоныг шалгаж хүлээн авсан цаг нэрээ бичиж гарын үсэг зурж тооцооны газарт өгнө. Тооцооны газар нь ачаа илгээгч, хүлээн авагч тээвэрлэгчийн тооцооны газарт ирж тээврийн төлбөр хийж дууссан цагийг санамжийн "<Ачиж буулгаж дууссан"> гэсэн хүснэгтэнд бичиж санамжийг хааж гарын үсэг зурж баталгаажуулна.
23.4.5 Ачаа хүлээн авагч, илгээгчийн ачилт, буулгалтанд тавьсан бүлэг вагонуудын санамжийг хамгийн сүүлчийн вагоныг ачиж, буулгаж дууссан эцсийн цагаар тооцон хааж гарын үсэг зурна.
23.4.6 Хэрэв ачаа илгээгч, хүлээн авагч түрүүчийн ачсан, буулгасан вагоныг хэсэгчлэн татаж авах тухай "Салбар замд вагон тавих татах гэрээ"-нд заасан бол санамжийг хэсэгчлэн хааж, хэсэгчлэн авсан вагон тус бүр дээр тавилт, таталтын хөлсийг тооцон авна. Энэ тухай салбар замд вагон тавих татах гэрээнд тодорхой тусгана.
23.5 Хүлээлгийн санамж хөтлөх
23.5.1 Вагон, чингэлгийг хүлээн авагчийн замд доорхи шалтгаанаар тавьж өгөөгүй тохиолдолд өртөөн дээр хүлээлгийн санамжийг галт тэрэг ирсэн цагаас технологит ажиллагааны цаг дууссаны дараа нээнэ. Үүнд:
23.5.1.1 Ачаа хүлээн авагч нь өөрийн мэдлийн салбар замгүйгээс вагоныг буулгалтанд тавьж өгөх боломжгүй
23.5.1.2 Салбар зам нь эвдрэлтэй, техникийн гэмтэлтэй /арчилгаа үйлчилгээ хийгээгүйгээс/, техникийн шаардлага хангахгүй байгаагаас сэлгээний хөдөлгөөнд хаасан
23.5.1.3 Ачаа илгээгч, хүлээн авагчийн салбар замтай агуулахад ачилт буулгалтын фронтын хэмжээгээр вагоныг тавиад цаана нь хүлээгдэж байгаа үлдэгдэл вагонд,
23.5.1.4 Гааль, худалдаа, мал эмнэлэг, ургамал хорио цээрийн байгууллагаас улсын хилээр оруулахыг хориглосон ачаа хилээр орж ирэх, импортоор ирсэн ачааны гааль, худалдааны татвар, тээвэрлэлтийн хөлс төлөгдөөгүй болон бусад шалтгаанаар хилийн болон бусад өртөөдөд саатуулагдан зогсож байгаа вагонуудад,
23.5.1.5 Ачаа ирэх үед хүлээн авагч нь олдохгүй хаяг тодорхойгүй эсвэл ачаа нь хүлээн авагчийн ажлын бус цагаар /нийтээр амрах баяр, амралтын өдөр/ ирснээс ачаа ирсэн тухай мэдэгдэх боломжгүй болсон тохиолдолд ачаа ирсэн тухай падааны зохих хүснэгтэнд тэмдэглэл хийж 12 цагийн дараа санамж нээнэ,
23.5.2 Өртөө нь ачилт, буулгалтанд ирсэн вагонуудыг цаг тухайд нь тавьж өгч чадаагүй, өртөөн дээр зогсоох тохиолдолд хүлээлгийн санамж нээж болно. Санамжийн тайлбар гэсэн хүснэгтэнд шалтгааныг заасан бичлэг хийнэ.
23.6 Төлбөр тооцоо хийх
23.6.1 Байгууллага, аж ахуйн нэгж, иргэдийн буюу тээвэрлэгчийн эзэмшлийн салбар зам, өртөө хоорондын зам, ачааны ажиллагаа хийгддэггүй өртөө, зөрлөгт ачилт буулгалтанд вагоныг тавьж өгөх, татаж авахад санамжийг үйлдэж тарифын мөрдлөгийн дагуу вагон ашигласны хөлсийг бодож авна.
23.6.2 Санамж нь ямар ч засваргүй хөтлөгдөх бөгөөд гарын үсгүүд нь бүрэн зурагдаж зөв бичигдсэн эсэхийг тооцооны ажилтан шалган хүлээн авч тээврийн төлбөр тооцоог хийнэ.
23.6.3 Өртөө нь вагонуудыг ачилт, буулгалтанд тавьж өгч чадаагүй хүлээлгэн саатуулсан тохиолдолд "Ерөнхий маягтын акт"-ыг үйлдэн байгууллагуудын хооронд хийсэн гэрээний дагуу асуудлыг шийдвэрлэнэ.
23.6.4 Бүлэг вагонд нэг санамж нээсэн тохилдолд "Салбар замд вагон тавих татах гэрээ"-нд вагоныг хэсэгчилэн татаж авах тухай заасан бол санамжийг хэсэгчилэн хаасан вагон тус бүрээр тавилт, таталтын хөлсийг тооцон авна.
23.6.5 Энэ дүрмийн 23.5.1-ийн 3, 5-д заасан үндэслэлээр хүлээлгийн санамж нээсэн тохиолдолд вагон ашиглалтын хөлсийг илгээгч буюу хүлээн авагч хариуцан төлнө.
23.6.6 Энэ дүрмийн 23.5.1.4 заасан үндэслэлээр хилийн өртөөнд вагон саатуулсан тохиолдолд буруутай байгууллага, иргэн, хуулийн этгээд вагон ашиглалтын хөлсийг төлнө.
Хорин дөрөв. Ачаа ирэлтийн мэдэгдэл
 
24.1 Төмөр зам нь хүрэх өртөөнд ачаа ирсэн тухай 12 цагийн дотор ачааны нэр, вагоны болон чингэлгийн тоог дурьдаж /ачаа хүлээн авагчид/ мэдэгдэнэ.
24.2 Ачаа ирсэн тухай мэдээллийг утсаар, факсаар, радиогоор, цахилгаанаар, электрон шуудангаар тус тус дамжуулж болно.
24.3 Ачаа ирэлтийн тухай мэдээллийг ачаа хүлээн авагчид "Салбар зам ашиглалт" –ын гэрээнд заасны дагуу мэдэгдэнэ. Мэдэгдэлд вагоны дугаар, илгээлтийн дугаар, ачааны нэр, ирсэн огноо, цагийг зааж бичнэ.
24.4 Ачааны мэдэгдлийг тусгай дэвтэрт тэмдэглэнэ.
24.5 Мэдэгдлийн дэвтэрт: мэдэгдэл хүлээн авсан огноо, цаг минут, албан тушаалтны нэр, утасны дугаарыг бичиж тэмдэглэнэ.
24.6 Ачаа ирсэн тухай мэдэгдэж тээврийн бичиг баримтанд тэмдэглэл хийж хуанлийн тэмдэг дарна.
Хорин тав.  АЧааг хҮлээн авагЧид олгох
25.1 Тээвэрлэлттэй холбогдсон бүх төлбөр тооцоог ачаа хүлээн авагч хийж дууссаны дараа тухайн байгууллагын баталгаажсан итгэмжлэхтэй төлөөлөгчид итгэмжлэх болон орлох падааныг үндэслэн ачааг олгоно. Үйлдвэр, аж ахуйн нэгж, байгууллага өөрийн хаягаар ирсэн ачааг авах эрхийг нотолсон нэг удаагийн буюу байнгын итгэмжлэхийг өөрийн төлөөлөгчид өгч тээвэрлэгчид ирүүлнэ. Итгэмжлэхэд байгууллага, аж ахуйн нэгж, компанийн дарга /захирал/, ерөнхий нягтлан бодогч нар гарын үсэг зурж тамга дарж баталгаажуулсан байна. Нэг удаагийн итгэмжлэхийг байгууллага, аж ахуйн нэгж тодорхой илгээлтийн ачаа авахад олгох бөгөөд түүнийг өртөө замын хүснэгтэд хавсаргана. Байнгын итгэмжлэх нь итгэмжлэгдсэн хүний фото зурагтай, тодорхой хугацаатай байх бөгөөд төмөр замын байгууллагад хоёр хувийг ирүүлнэ. Байнгын итгэмжлэхийн нэг хувийг өртөөний хэрэгт хадгалах ба хоёр дахь хувийг эзэнд нь буцааж өгнө. Өртөө, ачих буулгах ангийн ажилтан итгэмжлэхийг хувийн үнэмлэхтэй нь тулган шалгаж хүлээн авагчид ачааг олгоно.
25.2  Ачаа хүлээн авагч тээвэрлэлтийн тооцоог хийж дууссаны дараа падаан, замын хүснэгтэнд гарын үсэг зуруулж, падааныг түүнд олгох бөгөөд замын хүснэгтэнд ачаа олгосон огноо, итгэмжлэхийн дугаар, түүнчлэн тооцооны дансны дугаар банкны нэрийг бичнэ. Замын хүснэгтийн зохих хүснэгэнд "ачааг тээвэрлэлтийн бичиг баримтаар бүрэн олгов" тэмдэглэл хийж ачаа хүлээн авагчаар гарын үсэг зуруулж хүрэх өртөөний хуанлийн тэмдэг дарна. Зам зуурын тээврийн актанд бичсэн мэдээлэл үнэн зөв бол "ачааг ..........өртөөнд ...........-ны өдөр тогтоосон ----- дугаарын актаар олгов " тэмдэглэл хийнэ.
Ачаатай вагоныг нийтийн хэрэглээний ба дагнасан хэрэглээний зам, талбайд тээвэрлэгчийн ба дагнасан хэрэглээний зам эзэмшигчийн зүтгүүрээр тавьж өгөх, татаж авах, ачааг хүлээлцэх, бичиг баримт үйлдэх, ачаа хамгаалах талаар салбар зам ашиглах болон вагон тавьж өгөх, татаж авах гэрээнд тусгасан байна.
25.3  Импортын ачааг олгоходоо гаалийн байгууллагын олгох зөвшөөрлийг заавал авсан байна. Импортоор орж ирэх ачааг гаалийн хяналтын талбайгаар буулгуулах ажлыг тээвэрлэгч зохион байгуулна. Гаалийн хяналтын бус талбайд ачааг буулгах тохиолдолд ачаа хүлээн авагчийн гаалийн байгууллагад гаргасан хүсэлтэд гаалийн дарга цохолт хийж байцаагч томилсон тухай тэмдэглэгээ хийсэн байна. Энэхүү бичгийг үндэслэн ачааг олгох ба энэ талаар тооцооны газрын ажилтан өртөө, ачааны терминалын дарга, диспетчер, жижүүрт мэдэгдэнэ. Тооцооны газрын ажилтан тээврийн бичиг баримтад дарагдсан "Гаалийн хяналтнаас бүрмөсөн гаргав", "Түр агуулахад" гэсэн тэмдгийг үндэслэж тээврийн тооцоо хийнэ.
25.4  Ачааг олгоход падаан, замын хүснэгтэнд өртөөний хуанлийн тэмдэг дарах ба энэ нь ачаа олгосон хугацааг илэрхийлнэ. Ачааг тээвэрлэгчийн хүчээр буулгасан үед агуулахаас ачаа татаж авч дууссан, эсвэл нийтийн ба дагнасан хэрэглээний замд вагоныг ачаа хүлээн авагчийн хүчээр буулгуулахаар тавьж өгсөн өдрийг ачааг жинхэнэ олгосон өдөр гэж үзнэ.
25.5  Иргэдийн хаягаар ирсэн ачааг хүлээн авагчийн иргэний үнэмлэх, оршин суудаг газраа нотолсон бичиг баримтыг үзэж олгох ба замын хүснэгтэнд ачаа олгосон огноо, паспорт, иргэний үнэмлэх, түүнийг орлох баримт бичгийн дугаар, регистрийн дугаар бичиж хүлээн авагчаар гарын үсэг зуруулна.
25.6  Ачаа хүлээн авагчийн итгэмжлэхийн үндсэн дээр ачааг өөр байгууллага, аж ахуйн нэгж, иргэдэд шилжүүлэн олгож болно. Ийм тохиолдолд итгэмжлэхэд ачааг шилжүүлэн олгох байгууллага, аж ахуйн нэгж, иргэний нэр, хаяг, регистрийн дугаарыг тодорхой заасан байна.
25.7  Ачаа хүлээн авагчийн хэрэгслээр ачааг буулгах үед түүний хүсэлтээр дагнасан хэрэглээний замд тавьж хүлээлцэх ажлыг /шилжүүлэлт/ шууд буулгасан газарт нь гүйцэтгэх бөгөөд санамжин дээр хүлээлцсэн огноо, цагийг бичиж хүлээн авагч хүлээлгэн өгөгч талуудын төлөөлөгчид гарын үсэг зурж батална.
25.8  Ачаатай вагон ба чингэлэг ачсан вагонуудыг хүлээлцэх /олгох/-д ачаа хүлээн авагч ба тээвэрлэгч талууд нь гадна талын үзлэг хийж вагон болон чингэлгийн техникийн бүрэн бүтэн, ломбоны байдал, түүний дардас нь вагоны хуудсанд бичсэнтэй тохирч байгаа эсэхийг шалган магадлах үүрэгтэй. Ачааг задгай хөдлөх бүрэлдэхүүн дээр тээвэрлэсэн үед ачаа алдагдсан, гэмтсэн, сав баглаа боодол нь бүрэн бүтэн байгаа эсэхийг шалган магадлана. Ачаа хүлээлцэх явцад ачаа тээврийн болон техникийн зөрчил илэрвэл энэ тухай санамжинд хүлээн авч байгаа тал тэмдэглэл хийнэ. Ачаа, вагон, чингэлэг хүлээлцэх үед илэрсэн зөрчлийн тухай санамжинд тэмдэглэл хийгээгүй бол ачааг бүрэн бүтэн хүлээлцсэн гэж үзнэ.
25.9  Өртөө /терминал/-д ирсэн вагон ба чингэлэг нь тээвэрлэгчийн ломботой байх эсвэл ачаатай ирсэн вагон ба чингэлэгт техникийн болон ачаа тээврийн зөрчил илэрсэн тохиолдолд тээвэрлэгчийн ажилтан вагон, чингэлэг нээх, ачаа олгох үйл ажиллагаанд оролцож, ачааны жин байдлыг шалгаж олгоно.
25.10 Ачааны сав, баглаа, боодлын гэмтэл болон ачааны байдалд нөлөөлж болох бусад нөхцөл байдлыг илрүүлсэн үед тээвэрлэгч нь падаанд заасны дагуу зөвхөн гэмтсэн байрыг задалж ачааг шалгана. Хэрэв шаардлагатай бол бүгдийг шалгаж болно.
25.11 Ачаа илгээсэн өртөөнд тодорхойлогдсон жин ачаа хүлээн авсан өртөөнд ачаа олгох үед гарсан жингийн зөрүү нь Монгол улсын стандартчилал хэмжил зүйн асуудал хариуцсан эрх бүхий байгууллагаас тогтоосон жигнүүрийн заалтын зөрүүгийн норм, Олон улсын төмөр замын ачааны харилцааны хэлэлцээр /ОУАХХ/-ийн дагуу тухайн ачааны жингийн хэвийн хорогдлын нормоос хэтрэхгүй байвал ачааны жин тохирсонд тооцно. Ачааг олгоход ачаанд хавсаргаж ирсэн ачааны чанарын тодорхойлолт, баглаа боодлын сертификат зэргийг заавал үзэж актанд тусгана.
25.12 Хүрэх өртөөнд ачааны жин байдлыг шалгахад ачаа дутсан, гэмтсэн энэ нь зам зуурт тогтоосон тээврийн актаар баталгаажиж байвал тээвэрлэгч ачааны дутсан гэмтсэний жинхэнэ хэмжээг тодорхойлох, хүлээн авагчид тээврийн акт өгөх үүрэгтэй. Ачааг олгох үед шаардлагатай бол тээвэрлэгчийн төлөөлөгчөөс гадна хүлээн авагчийн төлөөлөгч оролцсон комисс ачааны жин, байдал, байрын тоог шалгана. Комисс нь шалгалтын дүнгийн талаар акт бичиж тэр дор нь өртөөний /ангийн/ захиргаанд мэдэгдэх үүрэгтэй. Өртөөний /ангийн/ захиргаа нь ачааны дутагдал, гэмтлийн талаар 4 цагийн дотор тээвэрлэгчийн эрх бүхий байгууллагад мэдэгдэнэ. Өртөө /анги/ нь шаардлагатай гэж үзвэл дутагдсан, гэмтсэн ачааг газар дээр нь очиж дахин нягтлан судалж үзнэ.
25.13 Ачааг хүлээн авагчид олгох үед ачааны бүрэн бүтэн байдал алдагдсан нь илэрсэн тохиолдолд комисс томилж, ачаа дутсан, гэмтсэн хэмжээг тодорхойлох, тээврийн акт тогтоох зэрэг үйл ажиллагааг тээвэрлэгч нь акт гомдлын ажлын журамд зааснаар зохион байгуулна.
25.14 Хэрэв ачаа гаалийн хяналтанд байгаа бол гаалийн байгууллагад мэдэгдэнэ.
25.15 Шаардлагатай гэж үзвэл тээвэрлэгч өөрийн санаачилгаар болон хүлээн авагчийн захиалгаар зохих салбарын магадлан шинжлэгч, мэргэжилтэн урьж акт тогтоолгоно. Магадлан шинжилгээний /экспертийн/ акт гаргахад өртөөний болон ачих буулгах ангийн дарга буюу түүний орлогч, тээвэрлэгчийн ажилтан заавал оролцож "Тээвэрлэгч ачаа тээвэрлэлтийн ажиллагаанд мөрдөх акт гомдлын ажлын заавар"-ыг удирдлага болгон шаардлага хангахуйц акт тавьсан байна. Магадлан шинжилгээ хийсэн, магадлан шинжилгээний акт хавсаргасан тухай тээврийн актын зохих хүснэгтэнд тэмдэглэл заавал хийнэ.
25.16 Техникийн ба ачаа тээврийн зөрчилгүй вагонд ачааг илгээгчийн хүчээр ачсан бөгөөд ачаа илгээгчийн тавьсан ломбо нь гэмтэлгүй, мөн түүнчлэн ачаа илгээгч нь ачааг задгай хөдлөх бүрэлдэхүүнд ломбогүй тээвэрлэхийг зөвшөөрсөн тохиолдолд дутагдсан, гэмтсэн эвдэрсэн шинж тэмдэггүй ирсэн ачааг шалгахгүйгээр хүлээн авагчид олгоно.
25.17 Ачаа хүлээн авагч нь ачааны жин, байдал, тоо хэмжээг шалгуулах хүсэлтээ албан бичгээр ирүүлэх бөгөөд тээвэрлэгчийн төлөөлөгчийг ачааг шалгахад ажиллуулсаны хөлсийг тээвэрлэгчийн хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж буй тарифт заасан хэмжээгээр төлнө.
25.18 Хүрэх өртөөнд нийтийн ба дагнасан хэрэглээний зам, талбайд ачаа буулгах үед илэрсэн ачааны илүү байр, болон тээвэрлэгчийн ачиж, жинг тодорхойлсон ачаанаас жингээр илүүдсэн тохиолдолд ачааг доорх журмаар олгоно. Үүнд:
·         Нийтийн хэрэглээний замд савтай ба ширхгийн илүүдсэн ачааг тэдгээрийн эзнийг тогтоох хүртэл саатуулна. Хэрэв импортын ачаа бол тээвэрлэгч гаальд мэдэгдэнэ.
·         Задгай /овоолмог, нурмаг/ буюу шингэн байдлаар тээвэрлэсэн илүү ачаанд акт тогтоож хүлээн авагчид олгоно.
·         Илүүдсэн ачааг хадгалах баримт бүрдүүлж олгосон тухай тээврийн актанд заана.
Ачаа илүү болох нь нотлогдсон тохиолдолд тээвэрлэгч нь акт гомдлын ажлын журамд зааснаар тээврийн акт бүрдүүлнэ. Мөн тээвэрлэгч энэ тухай ачаа хүлээн авагчид, ачаа илгээсэн орон, шаардлагатай бол гааль болон бусад мэргэжлийн байгууллагад албан ёсоор мэдэгдэнэ.
25.19 Аюултай, хортой ачаа гэмтэлтэй вагонд буюу ломбогүй, эсвэл гэмтэлтэй ломботой ирсэн тохиолдолд ачааны байдал, байрны тоо, жинг ачаа хүлээн авагч нь өөрийн агуулахад тээвэрлэгчийн төлөөлөгчийг байлцуулан шалгана.
25.20 Хайрцаг, чемодан, сагс, чингэлэг бусад савтай болон жижиг илгээлтээр тээвэрлэсэн гэрийн эд хогшлыг олгоход өртөө нь ачааны байр, жинг данстай нь тулгаж шалгана. Энэ тохиолдолд хүлээн авагч нь илгээсэн өртөөний хуанлийн тэмдэг дарж баталгаажуулсан гэрийн эд хогшлын жагсаалтыг ирүүлэх /үзүүлэх/ үүрэгтэй.
25.21 Өртөөнд вагон ба чингэлгээр ирсэн ачаа нь тээвэрлүүлэгчийн хүргэгчтэй ирсэн бол ачааг тээвэрлэгч шалгахгүйгээр олгоно.
25.22 Ачааг дагнасан хэрэглээний замд буулгах үед төмөр замын ажилтны оролцоотойгоор өртөөний вагон пүүн дээр буюу өөрийн эзэмшлийн пүүн дээр ачааны жинг шалгах хүсэлтийг ачаа хүлээн авагч вагоныг салбар замд тавьж буулгахаас өмнө тавибал зохино. Хүрэх өртөөн дээр ачааны жинг илгээх өртөөнд пүүлсэн тэр маягийн ижил пүүн дээр шалгана.
25.23 Дагнасан хэрэглээний замд ачаа буулгах үед ачааны жин байдлыг шалгахад тээвэрлэгч оролцсон тохиолдолд ачаа хүлээн авагч нь буулгах ачааг дахин шалгах боломжтой байхаар хураах үүрэгтэй. Энэ шаардлагыг хангаагүй тохиолдолд тээвэрлэгчийн ажилтан нь ачааг шалгахаас татгалзаж энэ тухай өөрийн удирдлагад мэдэгдэх үүрэгтэй.
25.24 Ачаа олгогч нь ачааг үнэ төлбөргүй хадгалах хугацаа дууссаны дараа олгохоор бол ачаа хадгаламжийн хөлс төлсөн эсэхийг шалгах үүрэгтэй. Ачааг үнэ төлбөргүй хадгалах хугацаа нь 24 цаг бөгөөд үүнийг ачаа буулгасны дараахь хоногийн 00.00 цагаас эхлэн тоолно.
25.25 Нөхөн илгээлтээр ирсэн ачааг дараахь журмаар олгоно. Үүнд:
Тээвэрлэлтийн үндсэн баримт /падаан/-тай ирсэн ачааны хэсгийг олгоходоо үндсэн бичиг баримтаар тээврийн тооцоо хийж тээврийн акт тогтооно. Тээврийн актыг үндсэн падааны хамт ачаа хүлээн авагчид олгоно.         
·         Нөхөн илгээлтээр ирсэн хэсгийг хүлээн авагчид байгаа үндсэн падаан, тээврийн акт, эцсийн тооцоог үндэслэн олгоно. Тээврийн актыг ачаа хүлээн авагчаас хураан авч тээвэрлэгчид үлдээнэ.
25.26 Ачааны бичиг баримт үрэгдсэн тохиолдолд эрэл хийнэ. Эрэл үр дүнгүй байвал ачаа олгох хуудас (орлох падаан) болон бусад холбогдох баримтыг үндэслэн олгоно.
25.27 Ямар ч тохиолдолд буулгаж олгосон ачаа /вагон ба чингэлэг/-ны  тугалган ломбыг 20 см-ын үзүүр гарган гэмтээлгүйгээр таслан авч хатуу картон цаасанд бэхлэн (нэг удаагийн ломбыг хатуу уутанд хийж) вагоны хуудсанд хавсарган өртөөний архивт 2 жилийн хугацаатай хадгална. Тээврийн акт тогтоосон тохиолдолд ломбо, вагоны хуудсыг тээврийн актанд хавсаргана.
25.28 Хэрэв тээвэрлэгч хүрэх өртөөн дээр ачааны жин байдал, байрын тоог шалгахад ачаа нь падаанд заасан мэдүүлэгтэй тохирч байвал падааны зохих хүснэгтэнд ачааг олгоход шалгасан падаанд заасантай тохирсон, хэвийн хорогдлын хэмжээнд г.м тэмдэглэл хийж гарын үсэг зурж хуанлийн тэмдэглэл дарна. Замын хүснэгтэнд мөн адил тэмдэглэл хийнэ.
25.29 Ачааг олгохын өмнө тооцооны газарт тээвэрлэлтийн үнэлгээг шалгаж нэмэгдэл төлбөрийг барагдуулна.
Хорин зургаа. ачааг буулгасны дараа вагон, чингэлгийг цэвэрлэх, угаах
 
26.1 Вагон ба чингэлэгтэй ачааг буулгасны дараа гадна, дотор талаас нь цэвэрлэх бөгөөд бэхэлгээний үл авагдах хэрэгслээс бусад ачааны бэхэлгээг авч ачаа хүлээн авагч тээвэрлэгчид бэхэлгээнд зориулсан үл авагдах хэрэгслийг бүрэн бүтэн техникийн байдалд нь оруулж тээвэрлэгчид өгнө.
26.2 Ачааг буулгасны дараа вагоны кузов (тэвш) ба чингэлгийн дотор, гадна талд үлдсэн буюу хуралдсан бүх үлдэгдлийг арилгаж мөн түүнчлэн вагоны явах ангиуд дээрх (дам нуруу, тэргэнцэр, нээлхийн тагууд гэх мэт) болон ачаатай хамт олгодоггүй вагоны үл авагдах тоноглолоос бусад вагон хоорондын холбоосуудыг цэвэрлэсэн нөхцөлд вагон ба чингэлгүүдийг (цистерн-вагон, бункерт, хагас вагонуудаас бусад) цэвэрлэгдсэнд тооцно.
26.3 Хэрвээ цистерний тогоо буюу бункерийн дотор ба гаднах гадаргуу дээр ачааны үлдэгдэл байхгүй нөхцөлд цистерн вагон ба бункерийн полувагоныг цэвэрлэгдсэн гэж үзнэ. Цистернээс ачааг дээгүүр нь (дээд юүлэх хэрэгсэлтэй) юүлэх үед буугдаагүй ачааны үлдэгдэл 1 см-ээс илүүгүй байж болно.
26.4 Замналаар мөн түүнчлэн өөрийн ба түрээсийн вагонуудад нунтаг болон овоолмог ачааг тээвэрлэх үед буулгасны дараа вагонд байж болох ачааны үлдэгдлийг тээвэрлүүлэгч, тээвэрлэгчийн зөвхөн бичгээр зөвшилцсөн ёсоор хөдөлгөөний аюулгүй байдлыг хангах шаардлагыг үндэслэн тогтооно. Вагон ба чингэлгийн гадна гадаргуу, явах ангийн цэвэрлэгээг бүх тохиолдолд тэдгээр нь хэнд харъяалагдахаас үл хамааран хийнэ.
26.5 Цэвэрлэсэн вагонд бага зэргийн цас байхыг бохирдсон гэж үзэхгүй.
26.6 Вагон, чингэлэг ба вагоны арал дээрх таних тэмдэг, дугаар ба бусад бичиглэл нь уншигдахаар тод байна.
26.7 Вагон ба чингэлгийн гадна, дотно гадаргуу нь хамгаалалтын хальс, үл уусагч шингэн бодис (эмульст) мөн түүнчлэн наалт, хаяг-зүүлт, шохойн тэмдэглэл зэрэг вагоныг бохирдуулагчаас цэвэрлэгдсэн байна. Харин тухайн вагон болон чингэлэгт эдгээр ачааг тээвэрлэх дүрэм ёсоор өөр ачааг тээвэрлэх үед зөвшөөрөгдсөн хоосон вагон дээрх тийм хаяг-зүүлтийг цэвэрлэхгүй байж болно.
26.8 Вагон ба чингэлгийг цэвэрлэх бүх арга нь тэдгээрийн бүрэн бүтэн байдлыг хангаж орчин тойрныг бохирдуулахгүй байна.
26.9 Буулгалтын дараа вагон, чингэлэгт ємнє нь тээвэрлэж байсан ачааны үлдэгдэл илрүүлбэл хэний хүч, хэрэгслээр буулгалт гүйцэтгэснээс үл хамааран ачаа хүлээн авагч буюу тээвэрлэгч вагон, чингэлгийг бүх ачааны үлдэгдлээс бүрэн цэвэрлэх үүрэгтэй.
26.10 Ачаа хүлээн авагч нь цэвэрлэгдээгүй вагон, чингэлэгт түүний хаягаар ачаа ачсан ачаа илгээгчид гомдол гаргах эрхтэй.Тухайн тохиолдолд ачаа хүлээн авагч нь ерүнхий маягтын акт тавиулна.
26.11 Ачаа хүлээн авагч нь ачаа илгээгчид тээвэрлэсэн ачааны үлдэгдэл байсан талаар гомдол гаргаж акт тавьж болох бөгөөд ачаа хүлээн авагчийн хүсэлтээр тээвэрлэгч актанд гарын үсэг зурж болно.
26.12 Нийтийн эзэмшлийн газруудад ачаа хүлээн авагчийн хүч, хэрэгслээр ачааг буулгах үед вагон, чингэлгийн цэврлэгээний үлдсэн хог, ачаа, бэхэлгээ, баглаа боодол ба бусад материалын үлдэгдлийг тухайн газраас (өртөө) ачааныхаа хамт ачаа хүлээн авагч зөөж зайлуулна.
26.13 Ачаа хүлээн авагч нь буулгалт хийсний дараа тээвэрлэсэн ачаанаас вагоныг бохирдуулсан ба эвгүй үнэртэй болгосон тохиолдолд ачаа хүлээн авагч уг вагонд угаалга хийж арилгана.
26.14 Буулгалтын дараа битүү вагоныг заавал угаах ачааны жагсаалтыг гаргасан байна. Үр тариа тээвэрлэх зориулалттай вагонд өөр төрлийн (үр тарианаас бусад) ачаа тээвэрлэснийг буулгасны дараа ачаа хүлээн авагч нь уг вагоныг угаалгаж авна. Арвайн соёолж буулгасны дараа ачаа хүлээн авагч нь онцгой үнэрийг нь арилгах зорилгоор үр тарианы вагоныг агааржуулна.
26.15 Тээвэрлэсний дараа тээвэрлэгчийн зүгээс ачаа хүлээн авагчийн хүч хэрэгслээр тусгай зориулалтын тогтмол дулаант, хөргүүрт, битүү вагоныг угаалгаж, мал эмнэлэг-эрүүл ахуй, ариун цэврийн боловсруулалт хийлгэнэ. Түргэн муудах ачааны жагсаалтыг төмөр замаар түргэн гэмтэх ачааг тээвэрлэх журмаар тодорхойлно.
26.16 Буулгалтын дараа вагон, чингэлгийг цэвэрлэх, угаах, уураар утах ба халдваргүйжүүлэх шаардлагатай аюултай, түүний дотор юүлэх ачааны жагсаалтыг тємєр замаар тээвэрлэх аюултай ачааны ба цистерн вагонд тээвэрлэх юїлэх (шингэн) ачаа, бункерт хагас вагонд тээвэрлэх, нефтийн хар тосны тээвэрлэлтийн журмуудаар тодорхойлно.
26.17 Тээвэрлэлтийн дараа вагоныг угааж мал эмнэлэг-эрүүл ахуй, ариун цэврийн ариутгал хийх шаардлагатай бөгөөд улсын мал эмнэлгийн хяналтын байгууллагын хяналтанд байх ачааны жагсаалтыг улсын мал эмнэлгийн хяналтын дор төмөр замаар тээвэрлэх ачааны журмаар тогтооно.
26.18 Ачаа хүлээн авагч нь вагоныг угаах боломжгүй бол тээвэрлэгчээр вагон угаалгын ажлыг гэрээгээр гүйцэтгүүлж болно.
26.19 Ачаа ба тээврийн хэрэгслийг халдваргүйжуулах ажлыг ачаа хүлээн авагч буюу улсын хяналтын холбогдох байгууллагууд гүйцэтгэнэ.
26.20 Тээвэрлэгч нь угаагдсан вагоныг  шалгасан тухай вагон дугаарыг заасан  акт үйлдэнэ.
26.21 Амьтан, шувуу, тэдгээрийн түүхий эдийг буулгасны дараа битүү ба тогтмол дулаант вагоны угаалга, мал эмнэлэг-эрүүл ахуй, ариун цэврийн ариутгалыг ачаа хүлээн авагчийн хүч хэрэгслээр (зардлаар) гүйцэтгэнэ.
26.22 Тусгай хэрэгцээний вагон, чингэлгийн угаалга, мал эмнэлэг-эрүүл ахуй, ариун цэврийн ариутгалыг тохиролцсон талууд хэрвээ байхгүй бол ачаа хүлээн авагч гүйцэтгэнэ.
26.23 Вагон чингэлгийн цэвэрлэгээний хөлсний тухай
26.23.1 Тээвэрлэгч нь вагоныг цэвэрлэж, угааж ариутгах шаардлагыг зөрчсөн үед тээвэрлэгч нь ачаа хүлээн авагчаас дээрх шаардлагыг биелүүлэх хүртэл вагон, чингэлгийн ачааг буулгасан буюу юүлэн авсны дараа вагоныг тавьж өгөх ба татаж авах гэрээнд зааснаар вагон чингэлгийг хүлээн авахгүй байх эрхтэй. Тийм тохиолдолд нэр заагдсан этгээдээс вагон ба чингэлэг ашигласны төлбөрийг вагоныг буулгалтын зам дээр тавьж өгсөн цагаас эхлэн тэдгээрийг зогсоосон бүх хугацаанд тооцож нэхэмжилнэ.
26.23.2 Хэрвээ ачаа илгээгчийн зөвшөөрснөөр тээвэрлэгч хаалга, нээлхий нь онгорхой, ачааны бэхэлгээнд зориулсан хэрэгсэл нь авагдаагүй, цэвэрлэгдээгүй, хоосон вагоныг ачилтанд тавьж өгсөн тохиолдолд вагон цэвэрлэх хугацааны ашиглалтын хөлсийг санамжийн нээх хугацаанаас хасч тооцно.
26.23.3 Хоосон вагоныг мал эмнэлэг-эрүүл ахуй, ариун цэврийн ариутгалыг хоёр ба гуравдугаар зэрэглэлээр хийхээр явуулахад тээврийн бичиг баримт үйлдэнэ.
26.23.4 Хоосон битүү вагоныг угаалга ба мал эмнэлэг-эрүүл ахуй, ариун цэврийн ариутгалд нэгдүгээр зэрэглэлээр (ангилал) хийхээр явуулахад буцааж илгээх падаанаар, харин тогтмол дулаант вагонуудыг тээврийн бичиг баримтаар явуулна.
26.24 Цэвэрлэх вагоны жагсаалт.
-          Жижиглэсэн ба нунтагласан шохойн зуурмаг алебастр (гипс)
-          Арчилит
-          Асбест (галд тэсвэртэй огсорхог материал)
-          Баримт (хүнд шпат)
-          Минералийн хөвөн
-          Ногооны шүүсний үлдэгдэл (выжики овощные)
-          Гажа (мергель гипсовый)
-          Шохойн зуурмаг (гипс)
-          Янз бүрийн шавар
-          Глинозём (хөнгөн цагаан исэл)
-          Доломит (кальц агуулсан минерал бодис)
-          Хар бал (графит)
-          Грязи (ваннад зориулсан хар шавар)
-          Тэжээлийн хөрөнгө (дрожжи кормовые)
-          Төмсний ба манжингийн хальс шахуурга (Жам картофельный и свекловичный)
-          Янз бүрийн үнс
-          Бүх төрлийн изгарь
-          Цагаан шавар (каолин)
-          Асбестон картон
-          Янз бүрийн наагулянт
-          Багсармал тэжээл (янз бүрийн)
-          Идэвхжүүлсэн хүнсний бэлдмэл (Концентрат апативовый)
-          Концентрат нефелиновый
-          Будаг ба хуурай будагч
-          Янз бүрийн будаа (хэрэглэгчийн баглаа боодол гэмтсэн үед)
-          Янз бүрийн шохой
-          Мертели
-          Модны ногоон навчаар хийсэн витаминлаг гурил
-          Кальцат гурил
-          Янз бүрийн тэжээлийн гурил
-          Янз бүрийн хүнсний гурил
-          Шилмүүст витаминлаг гурил
-          Өнгөт металлын үртэс
-          Янз бүрийн хаягдал
-          Пегматий
-          Хар тосны нунтаг (порошок асфальтовый)
-          Шохойн нунтаг (порошок известковый)
-          Металлургийн магнезийн нунтаг
-          Галд тэсвэртэй шаврын нунтаг (порошок шамотный)
-          Янз бүрийн тоос
-          Янжуур тамхи (баглаа, хав нь гэмтсэн үед)
-          Хүнсний ба техникийн боловсруулсан давс
-          Угаалгын нунтаг
-          Техникийн барилгын шил (хагарсан үед)
-          Өнгөт металл ба тэдгээрийн хайлшны зоргодос
-          Янз бүрийн сульфат (аюултайгаас бусад)
-          Түүхий тамхи ба макорн
-          Янз бүрийн тамхи (навчит ба үндэстэй, хамрын, боловсруулсан)
-          Нунтагласан ба хэсэглэсэн цагаан нунтаг (тальк)
-          Янз бүрийн шилэн уут, сав (хагарсан үед)
-          Хүлэр ба хүлрийн бүтээгдэхүүн (торф)
-          Органик ба иж бүрдлийн бордоо
-          Химийн ба минералийн бордоо
-          Хатаасан махан таташ (ууттай) төмөр металлын хайлш (ферросплавы)
-          Янз бүрийн цемент
-          Хэсэглэсэн галд тэсвэртэй шавар (шамот)
-          Тэжээлийн шрот
-          Мал амьтан
-          Ноос арьс, шир, түүхий эд
 
Хорин долоо. Төмөр замаар тээвэрлэгдсэн ачаанд акт тавих, бүртгэх
 
27.1  Тээвэрлэлтийн үед тээвэрлэгч, тээвэрлүүлэгчид эд материалын хариуцлага хүлээлгэх үндэс нь тээвэрлэгчийн тавьсан тээврийн акт байна.
27.2  Тээврийн актыг доорхи нөхцөл, байдлыг нотлох зорилгоор тогтооно:
-         тээврийн бичиг баримтанд дурьдсан ачаа буюу тээшийн нэр, жин, байрын тоо, хүрэх өртөө, хүлээн авагчийн хаяг ачааны марклал, дугаар жинхэнэ байгаа байдалтай тохироогүй,
-         ачаа буюу тээш гэмтсэн муудсан,   
-         бичиг баримтгүй ачаа болон тээш эсвэл ачаа болон тээшгүй бичиг баримт илрэх,
-         алдагдсан ачаа буюу тээшийг тээвэрлэгчид бүрэн эсвэл хагасыг тушаах
27.3  Тээврийн актыг ачааг шалгаж буулгасан тээвэрлэгчийн эрх бүхий ажилтны бичсэн илтгэх хуудасны дагуу тавина. Илтгэх хуудсанд тээврийн акт тавихад шаардагдах бүх мэдээллийг оруулсан байна. Илтгэх хуудасны агуулгыг өртөөний дарга шалгаж тээврийн акт тавих эсэх тухай эцсийн шийдвэрийг гаргана.
27.3.1 Тээврийн актны мэдээг тээвэрлэгчийн эрх бүхий байгууллагад 24 цагийн дотор өгнө.
27.3.2 Өртөө тээврийн актыг 3 хувь үйлдэж, нэгдүгээр хувийг тээвэрлэгчийн эрх бүхий байгууллагад хавсралт баримтуудын хамт, хоёрдугаар хувийг ачаа хүлээн авагчид, гуравдугаар хувийг өртөөний хэрэгт тус тус хадгална.
27.3.3 Тээврийн актны хувь бүрт өртөөний тэмдэг дарж, акт тавихад оролцсон албан тушаалтан гарын үсэг зурна.
27.4 Тээврийн актыг бүртгэлийн хатуу тооцоот маягтаар тавина. Бүртгэлийн хатуу тооцоот тээврийн актны маягтыг буруу бөглөвөл актны хувь бүрийг чагталж зураад "Хүчингүй" гэсэн тэмдэглэл хийж өртөөний хэрэгт хадгална. Энэ тухай тээвэрлэгчийн эрх бүхий албан тушаалтанд 24 цагийн дотор мэдэгдэнэ. Өртөөд тээврийн актыг хуулбарлахдаа хэвлэлийн дугааргүй маягт дээр буулгана.
27.5 Хэрэв тээврийн актыг илгээх өртөө буюу зам зуурын өртөөнд тавьсан тохиолдолд актны 2 дахь хувийг тээврийн бичиг баримтанд хавсарган хүрэх өртөөнд явуулна. Тээврийн актыг тавьсан өртөө падаан дахь "Тээврийн актны тэмдэглэгээ" гэсэн хүснэгтэнд тухайн өртөөний холбогдох ажилтан, тавьсан актны дугаар, огноо, акт тавьсан шалтгааныг бичиж гарын үсэг зурж, өртөөний хуанлийн тэмдгээр баталгаажуулна. Хэрэв падаанд тээврийн акттай гэсэн тэмдэглэгээтэй боловч тээврийн бичиг баримтанд тухайн акт хавсрагдаж ирээгүй бол шаардлагатай тохиолдолд, ачааг буулгаж олгох үед тээврийн актыг тавина.
27.6  Илгээх болон зам зуурын өртөөний тээврийн акттай ачаанд, хүрэх өртөөнд шинээр акт тавих шаардлагагүй бол өртөөний акт бүртгэлд бүртгэн авч тус тээврийн актны хатуу дугаарын хуваарьт бүртгэлийн дугаарыг бичиж дугаарлана. Зам зуурын өртөөний тээврийн актанд "тээврийн акттай тохирсон" гэсэн тэмдэглэл хийж өртөө, ачиж буулгах ажил хариуцсан байгууллагын дарга, тээвэрлэгчийн эрх бүхий ажилтан, ачаа хүлээн авагч гарын үсэг зурж өртөөний хуанлийн тэмдгээр баталгаажуулан тээвэрлэгчийн эрх бүхий байгууллагад явуулна. Зам зуурын тавигдсан тээврийн актаар тээвэрлэгчид хариуцлага тооцож ачаа илгээгчид өгсөн бол актны хуулбарыг тээвэрлэгчийн эрх бүхий байгууллагад явуулна. Хүрэх өртөөнд тээврийн акт дахин тавьсан тохиолдолд зам зуурын өртөөний тээврийн актны хуулбарыг уг тээврийн актанд хавсаргаж тээвэрлэгчийн эрх бүхий байгууллагад явуулна.
27.7  Хүрэх өртөөнд тээврийн актыг хуулбарлахдаа ямар нэг өөрчлөлт засвар хийж болохгүй. Харин тээврийн актанд бичигдсэн зүйлтэй ачааны жинхэнэ байгаа байдал тохирохгүй байх эсхүл зам зуурын өртөөдөд хоёр буюу түүнээс олон акт тавигдсан бол уг ачааг хүрэх өртөөн дээр заавал шалган буулгаж, байгаа байдлаар нь тээврийн актыг дахин тавина.
27.8  Тээврийн актыг ачааны бүрэн бүтэн байдлын алдагдлыг илрүүлсэн тухайн өдөрт нь илгээлт тус бүрээр тавина.
27.9 Ачаа шалгасан дүнг тээврийн актанд бичих журам
27.9.1 Тээврийн актны зохих хүснэгтүүдийг асуултын дагуу бүрэн бөглөж, ачааны тоо ширхэг, жин, сав, баглаа, боодлын эвдэрч гэмтсэн байдлыг тодорхой бичих, ямар нөхцөлд ачааны бүрэн бүтэн байдлын алдагдал илэрснийг заана. Ачааны бүрэн бүтэн байдлын алдагдлын шалтгаан, илгээгч, тээвэрлэгчийн буруутайг заасан ямар нэг таамаглал, дүгнэлтийг актанд дурьдаж болохгүй. Харин ийм дүгнэлтийг тээврийн актны дагуу ачааны бүрэн бүтэн байдлын алдагдлыг бүрэн судалсны эцэст хийнэ.
27.9.2      Ачаа алдагдах, гэмтээхэд хүргэсэн вагон, чингэлгийн гэмтлийг /шал, хаалга, дээврийн цоорхой, шонгийн хугаралт, нээлхийн гэмтэл буюу дутуу хаагдалт, хаалганы цүүний гэмтэл г.м./ тээврийн актанд тусгана. Ачааг хулгайлахаар санаатайгаар вагон, чингэлгийн дээвэр, шал, ханыг цоолсон болон ул мөрөө арилгахаар оролдсон нь тогтоогдвол энэ тухай актанд тодорхой заана.
27.9.3 Тээврийн актанд, вагон доторх ачааны ачилт, байрлуулалтаас шалтгаалсан ачааны гэмтлийн тохиолдол бүрт, ачааг зөв ачиж байрлуулсан эсэх, илгээгч болон тээвэрлэгчийн алины нь хүч хэрэгслээр ачсан болохыг тодорхойлно. Ачилт, техникийн нөхцлийг зөрчиж хийгдсэн байвал энэ тухай актанд тодорхой заана.
27.9.4 Тээврийн актанд ачааны жингийн тухай:
-         ачааны жинг ямар аргаар тодорхойлсон /стандартаар, эзэлхүүнээр тодорхойлох, пүүгээр пүүлсэн/ болохыг,
-         илгээх өртөөн дээр илгээгч болон тээвэрлэгчийн аль нь ачааны жинг тодорхойлсон болохыг
-         "ачааны бохир жин", "вагоны хоосон жин хэв бичээсээс авсан" эсхүл "вагоны хоосон жинг шалгасан", "ачааны жин" зэргийг тодорхой заах хэрэгтэй.
27.9.5 Ачааны сав, баглаа, боодол болон ачаа гэмтэхэд хаана ямар хэсэгт чухам ямар гэмтэл байгааг тодорхой заана. Тухайлбал:
-         баглаа боодол гэмтсэн буюу задалсан ул мөртэй эсэх, гэмтсэн ачааны баглаа боодол нь бүрэн бүтэн эсэх
-         баглааны татлага утас, хяналтын тууз бүтэн эсэх, татлага утас хяналтын туузыг гэмтээлгүйгээр ачааг гарган авч болох эсэх
-         ачаа вагон дотроо асгарсан эсэх, асгарсан бол хэдий хэмжээтэй асгарсан эсэх.
-         ачааны дотоод баглаа нь бүтэн эсэх, жийрэглэсэн материал нь хүрэлцээтэй эсэх, баглааг засаж янзалсан бол засварын шинж тэмдэгтэй эсэх мөн гэмтэлтэй байр вагоны аль хэсэгт байсныг
Ачаа гэмтэх, дутах үед ачаа болон баглаа боодлын байдлыг "Ачаа гэмтсэн", "сав эвдэрсэн" гэх мэтээр ерөнхийлөн бичихийг хориглоно.
27.9.6 Гэмтэлтэй байр бүрийн ачааны болон баглаа боодлын байдлыг тодорхой бичнэ. Төрөл бүрийн нэр бүхий ачааг нэг падаантай тээвэрлэх үед ачаа гэмтэж алдагдсан тохиолдолд, ачаа тус бүрээр нь байрын тооны дагуу ялгалт хийж,  жинг шалгаад тээврийн актанд  бичнэ. Баглаа, боодол дээр нь ачааны жинг заасан буюу стандартаар тодорхойлсон байвал зөвхөн гэмтэлтэй байрыг пүүлж бүтэн байрын жинг шалгаагүй гэж актанд тусгана. Гэмтэлтэй байрын жинг тусад нь бичнэ.
27.9.6.1 Торхтой ачаанд гэмтсэн, дутсан байдал илэрвэл актанд торхны гэмтэл /ёроол нь унасан, бүслүүр нь суларсан/, мөн бөглөөтэй талыг нь хааш нь харуулж ачсан, ачаа нь гоожсон эсэх, вагоны шалан дээр гоожсон ачааны ул мөр ямар байгаа эсэхийг заана. Торхыг бөөрөөр нь хэвтүүлж ачсан бол вагоны дагуу эсвэл хөндлөнгөөр нь ачсан эсэх, торхны хооронд зай, хөдөлгөөнгүй байлгах ивүүрийг вагоны шаланд бэхэлсэн эсэх, торхыг дангаар болон давхарлаж ачсан, завсарт нь жийрэг хийж ачсан эсэхийг тодорхойлно.
27.9.6.2 Бөс бараа болон өөр баглаа боодолтой ачаа гэмтвэл /огтлогдох, үрэгдэх холгогдох, цоорох, байр нь норох/ тээврийн актанд баглааны төрөл, хэлбэр /модон, цаасан хайрцаг ба боодол/, баглаа нь тууз, төмөр утсан бүслүүртэй эсэх, гадаад дотоод баглааны гэмтлийн хэмжээ, ачааг вагон, чингэлэгт байрлуулсан байдал зэргийг заана. Бөс бараа гэмтэхэд актанд хэдэн толгой бараа гэмтсэн, хаанаа ямар хэмжээтэй урагдсан, холгогдсон, гэмтсэн болохыг тодорхой заана.
27.9.6.3 Сав, баглаа, боодол /шуудай, цаасан хайрцаг, г.м/ гэмтэлтэй тохиолдолд ачаа дутвал тээврийн актанд баглаа боодлын материалын тухай, сав, баглаа, боодолд нь ачааны жинд тохирч байгаа эсэх, ачааны байр нь хоорондоо адил эсэхийг заана. Сав, баглаа, боодлыг илгээгчийн ломбоор битүүмжилсэн бол акт тавихдаа ломбоны байдал, ломбыг гэмтээлгүйгээр ачааг гарган авч болох эсэхийг заана.
27.9.6.4 Ачаа /гурил, ёотон, элсэн чихэр г.м/ норсон тохиолдолд тээврийн актанд уг ачааны гадна талын бүх шинж тэмдгийг тодорхой заана. Үүнд: норсон ачааны байрын тоо, ачаа хатуурч хатсан гэх мэт. Түүнчлэн норсон ачаа вагоны хаана /хаалга, нээлхийний ойролцоо, вагоны дунд хэсгээс, ачааны дээд дунд доод үеэс г.м/ ямар байдалтай байсныг заана. Сав, боодол нь чийгтэй, толботой байвал вагонд цас борооны ус нэвчсэн ул мөртэй /вагоны шал, хана/ эсэхийг заана.
27.9.7 Битүү вагонд тээвэрлэж байгаа ачаанаас дутагдал илрэхэд тээврийн актанд вагоныг багтаамжийг ашиглан, даацанд нь хүртэл ачсан эсэх, дутсан ачаа вагонд багтах эсэхийг заана.
27.9.8 Задгай хөдлөх бүрэлдэхүүнээр тээвэрлэсэн ачаа дутсан, гэмтсэн байвал тээврийн актанд:
-         тээвэрлэгдсэн ачааны угсралт, байрлуулалт, ивүүр, бүтээлэг, татлага зэрэг ачилттай холбогдолтой бүх зөрчлийг,
-         ачааг овоолон ачиж тээвэрлэсэн бол ачааны гадаргууд хөндөгдсөн шинж бий эсэхийг,
-         мод модон материалын ачилтын нормын зөрчигдсөн, өөрчлөгдсөн, тэмдэглэгээ арилсан эсэхийг тус тус заана.
27.9.9 Битүү вагонд хаалганы хашлагатай тээвэрлэсэн ачаанаас дутвал тээврийн актанд хашлага нь вагоны хана, шаланд нягт шахагдсан, гэмтэлтэй, зөв байрласан эсэхийг бичнэ.
27.9.10 Цистернд тээвэрлэсэн ачаанаас дутвал ачааны юүлэлтийн өндөр, цистерны загвар, ачааны хувийн жин, орчны агаарын температур, түүнчлэн гоожиж байсан эсэхийг актанд тодорхой заана. Ачаа гоожиж байгаа бол урсан гоожиж байгаа эсэх, дусалж байгаа бол минутанд хэдэн дусал дусалж байгааг бичнэ.
27.9.11 Хөргүүрт вагонд тээвэрлэж байгаа хялбар муудах ачааг шалгаад тээврийн актанд дараахь зүйлүүдийг тодруулж бичнэ. Үүнд:
-         баглаа, савгүй овоолж буюу баглаа, савтай ачааг ачмагтай, ивүүртэй, тавиур дээр болон өлгөж ачсан зэрэг ачилтын аргыг заахаас гадна хураалт нь техникийн нөхцөлтэй тохирч байгаа эсэх
-         сав, баглааны төрөл, түүний гэмтсэн эсэх, гэмтлийн шалтгаан зэрэг
-         вагоны шалан дээр муудсан ачаанаас гоожсон ул мөр байсан эсэх, муудсан ачаа вагоны аль хэсгээс илэрсэн болох
-         вагоны хана, хаалганы түгжээ гэмтэлтэй болон засвартай эсэх
-         өвөл, зуны аль ч улиралд бусад бүх тохиолдолд гаднах агаарын температурын хэмжээ, тээвэрлэлтийн үед температурын дэглэмийг баримталсан эсэх
27.9.12 Тээвэрлэсэн адгуус амьтдад өвчин, хорогдол тохиолдвол, тэр үед нь хүргэгч байсан эсэх, вагоныг сараалж болон бусад хэрэгслээр зөв тоноглосон эсэх, адгуус амьтан тээвэрлэх журмыг хүргэгч зөрчсөн эсэхийг актанд бичнэ.
27.9.13 Хэд хэдэн илгээлттэй нэг илгээгчийн нэг хүлээн авагчтай нэг төрлийн ачаанд ижил төрлийн гэмтэл илэрсэн тохиолдолд нэг тээврийн акт тогтоож болно.
27.9.14 Нэг илгээгчээс нэг хүлээн авагчийн хаягаар явуулсан нэг төрлийн хэд хэдэн вагонтой шингэн, нурмаг, овоолмог ачааг бүгдийг нь нэг зэрэг олгон шалгахад бүх ачааний хэвийн хорогдлоос хэтэрсэн дутагдал болон илүүдэл илэрсэн, жингийн заалтын зөрүүгийн нормоос буюу ачааны жинг тодорхойлох нэгдсэн нормоос ачаа дутсан болон илүүдсэн тухай нэгдсэн нэг тээврийн акт тавьж болно. Энэ тохиолдолд ачаа нь дутсан, илүүдсэн, зөв жинтэй байсан гэж ялгалгүйгээр шалгаж олгосон бүх вагоныг актанд бичнэ.
27.9.15 Задгай хөдлөх бүрэлдэхүүн дээр тээвэрлэсэн автомашин, трактор, хөдөө аж ахуйн болон бусад өөрөө явдаг машин техникийн амархан авагддаг эд анги багаж гэмтэж дутахад тээврийн актанд дараахь зүйлүүдийг тодруулж бичнэ. Үүнд:
-         ачилтын бэхэлгээг буруу болон дутуу хийснээс эд ангийг эвдэрч гэмтэхэд хүргэсэн байж болзошгүй талаар,
-         ломбыг гэмтээлгүйгээр техник болон машины кабин доторх эд анги,  сэлбэгний хайрцаг доторх зүйлийг авагдахуйцаар ломбодсон зөрчлийн талаар:
-         машинаас хялбар салгаж болох болон хагалж болох эд ангийг салган авч хаалт хамгаалалт хийх журмыг ачаа илгээгч зөрчсөн талаар:
-         эд ангийн жагсаалтын хуудсанд дурдсан зүйлсээс дутаж байгаа эд ангийн нэр, тоо, тэдгээрийн байрлалыг тус тус заана.
27.10 Ерөнхий маягтын актыг доорхи тохиолдолд тогтооно:
-         Төмөр замаар ачаа тээвэрлэх дүрмийн дагуу илгээгчийн падаанд хавсаргасан бичиг баримт дутвал
-         Илгээгчээс үнийг нь зарласан ачааны үнэ ачааныхаа жинхэнэ үнэнээс хэтэрсэн үед тээвэрлэгч ачаа тээшийг хүлээн авахаас татгалзах
-         Ачааны сав, баглаа нь эвдэрхий, эсвэл гэмтэж муудсаны улмаас тээвэрлэлтэнд хүлээн авахаас татгалзах /ачаа илгээгчийн шаардлагаар акт тогтооно/
-         Хүргэгчтэй яваа ачаатай вагоноос хэрэгсэл дутах, эсвэл вагон нь гэмтэх
-         буулгалгалтанд тавигдах ачаатай вагон болон чингэлгийг өртөөнөөс тавьж олгохыг саатуулах,
-         Техникийн нөхцөлийг зөрчиж бэхэлгээ буруу хийсэнд
-         Ачаа хүлээн авагч болон дагнасан хэрэглээний зам эзэмшигчээс шалтгаалан ачаатай вагон буулгалтанд тавигдахгүй хүрэх өртөөн дээр саатахад
-         Ачаа хүлээн авагч, дагнасан хэрэглээний зам эзэмшигчээс, түүнчлэн хүрэх өртөөнд вагон хуримтлагдсанаас шалтгаалан вагон хүлээж авах техникийн боломжгүйгээс завсрын өртөөдөд вагон саатахад
-         Ачаатай вагон болон чингэлгийн бодит жин нь, вагон болон чингэлгийн зөвшөөрөгдсөн дээд даацаас хэтэрсэн тохиолдолд
-         Ачаа илгээгч болон дагнасан хэрэглээний зам эзэмшигчээс шалтгаалан захиалгын дагуу хоосон вагон ачилтанд тавигдахгүй саатахад
-         Ачаа хүлээн авагчийн хүчээр ачааг буулгасны дараа вагон болон чингэлгийг цэвэрлээгүй тохиолдолд
-         Цистерн болон бункерийн вагоны ачилт буулгалтын дараа вагоны гадна талыг цэвэрлээгүй тохиолдолд
-         Тээвэрлэгч бохир вагон, чингэлгийг ачаа илгээгчид ачилтанд тавьж өгөхөд
-         Вагон, чингэлгийн ломбо байхгүй, гэмтэлтэй байх эсвэл солигдсон байх, ломбоны тэмдэглэгээ нь падаанд бичсэн тэмдэглэгээтэй тохирохгүй байх,
-         Тээвэрлүүлэгчийн мэдэгдлийн дагуу вагоны тавилт таталт хийхээр ирсэн зүтгүүрийг тээвэрлүүлэгчийн болон дагнасан хэрэглээний зам эзэмшигчийн буруугаар саатуулахад
-         Төмөр замын тээвэрт ачаа хүргэх хугацааг тооцох журмын дагуу зам зуурт ачааг саатуулахад
-         Тээвэрлүүлэгчийн ачаа хүргэгчийг солих тохиолдолд зам зуурт ачааг саатуулахад
-         Хөдөлгөөний аюулгүй байдал болон ачааны бүрэн бүтэн байдалд саад болохуйц /ломбо байхгүй эсвэл гэмтэлтэй байх, вагоны нээлхий, вагон болон чингэлгийн ханаар ачаанд халдлага орсон шинжтэй/ вагоны, чингэлгийн гэмтэл илрүүлсэн тохиолдолд зам зуурт ачааг саатуулахад
-         Вагон, чингэлгийн гэмтэлд
-         Тээвэрлүүлэгч болон бусад байгууллагын эзэмшлийн вагон, чингэлгийг тээвэрлэгч буюу төмөр замын байгууллага дур мэдэн ашигласан тохиолдолд
-         Тээвэрлэгчийн вагон, чингэлгийг тээвэрлүүлэгч болон бусад байгууллага дур мэдэн ашигласан тохиолдолд
-         Ачаа хүлээн авагч тээврийн хөлс болон бусад хураамжийг төлөхөөс зайлхийсэн тохиолдолд тээвэрлэгч вагон, чингэлгийг буулгалтанд тавихгүй саатуулахад
-         Хоорондын замд, хэсэглэх газар болон тогтоосон журмын дагуу ачаа тээврийн ажиллагаанд хаалттай өртөө, зөрлөгт вагоны ачилт буулгалтын ажиллагаа дуусахыг хүлээх үед тээвэрлэгчийн  зүтгүүрийн сул зогсолт гарахад
-         Тээвэрлүүлэгч, дагнасан хэрэглээний зам эзэмшигч болон бусад хуулийн этгээд төмөр замын тээврийн ажлын технологит заагдсан баримтуудад /тээврийн бичиг баримт болон тооцооны хуудас, тээврийн захиалгыг гүйцэтгэсэн баримт, вагоны гэмтлийн акт, чингэлгийн гэмтлийн тухай акт, санамж, тавилт таталтын хүснэгт г. м/ гарын үсэг зурахаас зайлсхийх, татгалзахад
-         Хилийн өртөөдөд хил, гааль, мэргэжлийн хяналтын алба, хүчний байгууллага ачаатай вагон саатуулахад
-         Төмөр замын тээврийн ажлын технологи, төмөр замаар ачаа тээвэрлэх дүрэмд заагдсан бусад тохиолдолд ЕМА-ыг тогтооно.
-         ЕМА-г 3-аас доошгүй хувь үйлдэж, 3-аас цөөнгүй ажилтан оролцож гарын үсэг зурна.
27.11 Магадлан шинжилгээний дүнг бүрдүүлэх
 
27.11.1 Ачааны алдагдал, гэмтлийн шалтгаан, хохирлын хэмжээг тогтоохын тулд тээвэрлэгч буюу тээвэрлүүлэгчийн санаачлагаар магадлан шинжээч, өртөө болон ачиж буулгах ажил эрхэлсэн эрх бүхий байгууллагын ажилтан, хүлээн авагч нарыг байлцуулж магадлан шинжилгээний акт тавина.
27.11.2 Магадлан шинжилгээг тээвэрлэгчийн санаачлагаар хийх тохиолдолд ачаа гэмтэж ирсэн хөдлөх бүрэлдэхүүн дотор нь эсхүл ачааг буулгах үед актыг тогтооно.
27.11.3 Магадлан шинжилгээний дүгнэлтэнд тээвэрлэгч байгууллагын ажилтан доорхи зүйлийг оруулахыг шаардана. Үүнд:
-         ачааны гэмтэл, муудалтын зэрэг
-         гэмтсэн ачааг засаж болох эсэх, засахад гарах зардлын хэмжээ, гэмтсэн ачааны үнийг хэдэн хувиар бууруулах, бүрэн болон хэсэглэн хэрэглэж болох эсэх
-         ачааны гэмтлийн шалтгаан, ачааны төрөлд тохироогүй баглаанаас болсон эсэх, эсхүл ачааны өөрийн онцлог чанараас болж гэмтсэн муудсан эсэх, гэмтсэн хэсгийг нь сольж болох эсэх.
27.11.4 Шингэн ачаа гоожсон тохиолдолд савны нь магадлан шинжилгээгээр  доорхи зүйлийг тогтооно. Үүнд:
-         ямар шалтгаанаар шингэн ачаа асгарч гоожиход хүргэсэн шалтгаан
-         сав нь зориулалтын болон тогтоосон стандартад тохирсон эсэх
27.11.5 Шинжээч нь сав, баглаа болон ачаа муудсан гэмтсэнийг тодорхойлж чадахгүйд хүрвэл өртөөний дарга тодорхойлж чадахгүй байгаа шалтгааныг бичихийг шаардана.
27.11.6 Ачаа шалгасан тухай магадлан шинжилгээний акт тогтоож, магадлан шинжилгээнд оролцсон албан тушаалтнууд гарын үсэг зурна. Магадлан шинжилгээний акт тавьсан тухай тээврийн актанд тэмдэглэл хийнэ.
27.11.7 Шинжээчийн дүгнэлтийг өртөөний дарга үл зөвшөөрвөл шалтгаанаа заасан тэмдэглэл актанд хийнэ.
27.11.8 Магадлан шинжилгээ хийхэд гарсан зардлыг буруутай тал төлнө.
 
Хорин найм. Гомдол гаргах, хЯнан барагдуулах
 
28.1 Гомдол мэдүүлэгч нь ачаа үрэгдсэн, дутсан, гэмтсэн буюу муудснаас үүссэн хохирол түүнчлэн тээврийн хөлсний зөрүүг буцааж олгох болон ачаа хүрэх хугацааг хожимдуулсан зэрэг гомдлыг падаан тус бүрээр гаргана.
28.2 Тээвэрлэгчийн эрх бүхий байгууллага нь гаргасан гомдлыг хянан үзэж түүнийг хүлээн зөвшөөрөх эсвэл татгалзах тухай ОАХХ, түүний албан заавар, Төмөр замын ачаа тээврийн дүрмийн дагуу заасан хугацааны дотор гомдол гаргагчид мэдэгдэх үүрэгтэй. Ирсэн гомдлын материалыг шалгаж хүлээн авахдаа:
-         Тээвэрлэгчийн эрх бүхий байгууллагад гомдол зөв хаяглагдсан эсэх,
-         гомдол мэдүүлэх эрх болон итгэмжлэх байгаа эсэх,
-         гомдол мэдүүлэх хугацааг баримталсан эсэх,
-         гомдолд хавсаргасан бичиг баримт нь гомдол мэдүүлэх нотлох баримт мөн эсэх, уг бичиг баримт нь зохих гомдолдоо хамаарах эсэх,
-         хавсаргасан материалын эх хувь нь байгаа эсэх,
-         гомдол гаргасан бичиг баримт нь буруутай этгээдэд эд материалын хариуцлага хүлээлгэх болон хохирлын хэмжээг нотлох үндэс болж чадах эсэх.
28.3 Гомдлын материал бүрэн бүрдээгүй өргөдлийг судлалгүйгээр, хүлээн авснаас хойш 15 хоногийн дотор гомдол мэдүүлэгчид буцаана.
28.4 Гомдлын хаяг.
28.4.1 Ачаа үрэгдсэн, дутсан, муудсан, гэмтсэн тухай гомдлын хүсэлтийг ОАХХ болон энэ журмын дагуу тээвэрлэгчийн эрх бүхий байгууллагад хаяглана.
28.4.2 Хэрэв гомдлыг буруу хаяглан ирүүлсэн байвал уг гомдлыг судлахгүйгээр хавсаргасан баримтын хамт ирснээс хойш 15 хоногийн дотор гомдол мэдүүлэгчид буцаах бөгөөд энэ тухай гомдол мэдүүлэгчид бичгээр мэдэгдэнэ. Мэдэгдлийн бичигтээ гомдлыг хааш нь хэнд хаяглахыг заана.
28.5 Гомдол мэдүүлэх эрх.
28.5.1 Гомдол мэдүүлэх эрхийг энэ журмын дагуу холбогдох бичиг баримт бүхий тээвэрлүүлэгч эдэлнэ.
28.5.2 Тээвэрлүүлэгч болон тээвэр зуучийн байгууллага тээврийн падааныг үндэслэн төмөр замын байгууллагад гомдол гаргаж болно.
28.5.3 Хэрэв гомдлын хүсэлтэнд холбогдох бичиг баримтыг хавсаргаагүй бол уг гомдлыг хүлээн авсан өдрөөс хойш 15 хоногийн хугацаанд тээвэрлэгч гомдол мэдүүлэгчид буцаана. Энэ тохиолдолд гомдол мэдүүлэгч тогтоосон хугацааны дотор шаардлагатай материалыг хавсарган гомдлоо дахин гаргах эрхтэй.
28.6 Гомдол мэдүүлэх хугацаа.
28.6.1 Ачаа үрэгдсэн, дутсан, муудсан, гэмтсэн тухай гомдлыг тээвэрлэгчид төмөр замаар ачаа тээвэрлэх журмын дагуу ачаа хүлээн авснаас хойш 6 сарын дотор, ачаа хүргэх хугацааны тухай гомдлыг 45 хоногийн дотор гаргана. Өргөдлийг шуудангаар илгээсэн өдрийг нь тогтоохын тулд шуудангийн дугтуйг бичиг баримтын нэг адил үзэж хэрэгтээ хадгална.
28.6.2 Ачаа тавьж олгосон огноо, өдөр цагийг падааны "Ачаа олгосон өдөр" гэсэн хүснэгтэнд дарсан өртөөний хуанлийн тэмдэгээр тогтооно.
28.6.3 Ачаа тээвэрлэх журмаар тогтоосон хугацааг баримтлаагүй ирүүлсэн гомдлыг буцааж, энэ тухай гомдол мэдүүлэгчид мэдэгдэнэ.
28.7 Гомдол нотлох бичиг баримт.
28.7.1 Гомдлын хүсэлтэнд тээврийн үндсэн падаан, тээврийн акт, магадлан шинжээчийн акт, ачааны үнийг нотлох баримт болох ачаа илгээгчийн нэхэмжлэл буюу худалдааны гэрээний үнэ болон бусад шаардлагатай бичиг баримтыг бүрдүүлсэн байна.
28.7.2 Гомдлыг урьдчилан хянах явцад журманд заасан бичиг баримтаас гадна өөр бичиг баримт шаардлагатай байвал гомдлыг буцаахгүйгээр уг баримтыг нэмж ирүүлэхийг шаардана.
28.7.3 Гомдол мэдүүлэгч нь тээвэрлэгч тээврийн акт тавихаас татгалзсаныг нотлох гэж байгаа бол хүсэлтэндээ:
-         өртөөнд акт тавиулахыг хүссэн тухай бичигт өртөөний даргаас өгсөн хариу бичиг, хариу бичиг аваагүй бол өртөөний даргад явуулсан албан бичгийг хүлээн авсан ажилтны гарын үсэг эсхүл шуудангийн тасалбарыг хавсаргавал зохино.
28.8 Гомдлыг хянан барагдуулах
28.8.1 Гомдлын материалыг хянан барагдуулахын тулд:
-         Гомдлын дагуу хийсэн судалгааны материал бичиг хэрэгт бүрэн байгаа эсэхийг шалгах,
-         Тээвэрлэлтийн явцад ачаа хэдий хэмжээгээр үрэгдсэн гэмтсэн болохыг шалган тогтоох,
-         Чухам ямар нөхцөлд ачаа үрэгдсэн, гэмтсэн болохыг шалган тогтоох, шаардлагатай гэж үзвэл ачааны үрэгдэл гэмтлийн талаар дахин хяналт хийх,
-         Гомдол мэдүүлэгчийн гаргасан тооцоог шалгаж, ачаа үрэгдсэн, гэмтсэн хохирлын хэмжээг тодорхойлох,
-         Гомдлын хүсэлтэнд хавсаргасан бичиг баримт үндсэн эхээрээ /ачааны падаан, тээврийн акт, шинжээчийн акт, нэхэмжлэх/ байгаа эсэхийг шалгах, түүнчлэн эдгээр бичиг баримтанд ямарваа нэмэлт засвар оруулаагүй болохыг тогтоох шаардлагатай.
28.9 Тээвэрлэгч, тээвэрлүүлэгчийн хүлээх хариуцлага
28.9.1 Хэрэв зохих илгээлтийн ачаа нь төмөр замын байгууллагын буруугаас болж үрэгдсэн, гэмтсэн болох нь гомдлын материалаар нотлогдвол гомдол мэдүүлэгчийн гаргасан тооцоог шалган үзэж үрэгдсэн гэмтсэн ачааны хэмжээг тогтоосны дараа уг гомдлыг хүлээн зөвшөөрнө.
28.9.2 Гомдлын өргөдлийн дагуу хохирлын хэмжээг тодорхойлохын өмнө чухам ямар нөхцөл байдалд үрэгдсэн, дутсан, муудсан, гэмтсэн болохыг шалган үзээд төмөр замаар ачаа тээвэрлэх дүрмийн дагуу тээвэрлэлтийн үед үүссэн уг хохирлыг төмөр замын байгууллага нөхөн төлөх эсэхийг тогтооно.
28.9.3 Гомдол мэдүүлэгч тээвэрлэгчийн буруугаас ачаа үрэгдсэн, муудсан, гэмтсэн болохыг нотлож чадаагүй болон, төмөр замаар ачаа тээвэрлэх дүрэмд ачаа үрэгдсэн гэмтсэний хариуцлагыг тээвэрлэгч хүлээхээргүй байх шалтгааны аль нэгний улмаас ачаа үрэгдсэн гэмтсэн, муудсан болох нь тогтоогдсон бол энэ тухай хариу албан бичигт тодорхой заана.
28.10 Тээвэрлэлтийн үед үрэгдсэн гэмтсэн ачааны бодит хэмжээ
28.10.1 Ачааны дутагдал, гэмтлийн бодит хэмжээг тээврийн акт, түүнд хавсаргаж ирүүлсэн дагалдах баримтуудыг үндэслэн тогтоох бөгөөд түүнчлэн хохирлын хэмжээг ачаа илгээгч, хүлээн авагч хоёрын хооронд хийсэн гэрээ болон нэхэмжлэлийг үндэслэн тогтооно.
28.10.2 Шаардлагатай тохиолдолд ачаа олголтын үед магадлан шинжээчийг оролцуулан хохирлын бодит хэмжээг тогтооно.
28.11 Ачааны жингийн хэвийн хорогдлын нормыг тооцоолох, хэрэглэх.
28.11.1 Жингээр нь тооцож үнийг тооцдог ачааны жин, тээвэрлэлтийн явцад дутвал тухайн ачаанд тогтоосон жингийн хэвийн хорогдлын нормоор багасгаж бодит дутагдлын хэмжээг тогтооно.
28.11.2 Хэвийн хорогдлын нормыг падаан дахь ачааны нийт жинд тулгуурлан бодно. Төрөл бүрийн ачааг тээвэрлэлтэнд хүлээн авахдаа тус бүрийн жинг заасан байвал жингийн хэвийн хорогдлын нормыг ачаа тус бүрээр бодно. Нэг буюу хэд хэдэн байр ачаа гэмтсэн, алдагдсан шинжтэй бөгөөд жингийн нийт дутагдал гэмтсэн ачааны жингийн дутагдлаас хэтрэхгүй байсан ч жингийн дутууг хэвийн хорогдлын нормонд тооцож болохгүй.
28.11.3 Ачаа бүхэлдээ үрэгдсэн буюу тусдаа байр үрэгдсэн үед ачааны хэвийн хорогдлын нормыг хэрэглэхгүй.
28.11.4 Нэг тээврийн акт тавигдсан хэд хэдэн илгээлттэй нэг төрлийн ачааны дутагдлыг тооцохдоо хэвийн хорогдлын нормыг зөвхөн дутсан илгээлтүүдийн падаанд заасан жингээс тооцно. Холимог тээвэр болон шилжүүлэн ачилт хийгдсэн хэд хэдэн илгээлттэй нэг төрлийн ачаанд хүрэх өртөөнд тээврийн акт тавигдсан бол жингийн хэвийн хорогдлын нормыг нийт жингээс тооцно.
28.12. Хохирлыг барагдуулах мөнгөн дүнг тодорхойлох
28.12.1 Дутсан, гэмтсэн үрэгдсэн ачааны хохирлыг барагдуулах үнийн дүнг тодорхойлоходоо холбогдох хууль тогтоомжийг мөрдлөг болгоно. Гомдлын хүсэлтэнд дутсан, гэмтсэн, алдагдсан ачааны үнэ өртгийг зөв тогтоосон эсэхийг шалгана. Тээвэрлэгч нь үнэ зарлалттай ачааны дутагдлын үнийн хэмжээг жинхэнэ үрэгдсэн ачааны өртгөөр, гэмтсэн ачааны өртгийг буурсан хэмжээгээр тус тус тогтооно.
28.12.2 Ачаа нийлүүлэгч буюу илгээгч ачсан ачааныхаа хэмжээ, үнийг заасан баримтыг тээврийн бичиг баримтанд хавсаргасан бол энэ нь ачаа хүлээн авагчийн хувьд ачааны жинхэнэ үнэ болно. Үрэгдсэн ачааны үнийг зөв тодорхойлохын тулд нэхэмжлэл гаргасан үнэнд арилжааны ашиг тооцоогүй эсэхийг тогтооно.
28.12.3 Нэхэмжлэлийг гэрээний үнээр гаргасан байвал уг үнээр гомдлыг барагдуулна. Нэхэмжлэлийг жижиглэн худалдаалах үнээр гаргасан байвал гомдлын үнээс ашиг тооцсон хэсэг, бусад нэмэгдлийг хасч тооцно. Гомдлыг барагдуулахдаа төлөөгүй тээврийн хөлс, гүйлгээний татварыг нэхэмжлэхгүй. Гомдол мэдүүлэгч нэхэмжлэлд нэг ачааны хэд хэдэн зэрэг дугаарыг тоочиж янз бүрийн үнэ заасан боловч тээврийн актаар чухам ямар зэрэг дугаартай ачаа үрэгдсэнийг тогтоогоогүй бол үрэгдсэн ачааны өртгийг нэхэмжлэлд заасан тухайн ачааны доод үнээр барагдуулна.
28.12.4 Үнэ зарлалттай ачааны хохирлыг барагдуулах хэмжээг падаан, бусад бичиг баримтанд заасан болон энэ талаар хамааралтай мэдэгдлийг үндэслэн тогтооно. Үүнд:
-         бүх ачааг үрэгдүүлвэл ачааны падаанд заасан зарласан үнээр хохирлыг бүрэн төлнө.
-         зарим хэсгийг үрэгдүүлвэл үрэгдсэн ачааны зарласан үнээр ширхэг тус бүрт,
-         зарим ширхэгийн зүйлийг үрэгдүүлвэл зарласан үнийн жагсаалтаар, жагсаалт хийгээгүй байвал тухайн байрын зарласан үнэ, жингээс үндэслэн нэг кг-ын дундаж өртгөөр тогтооно.
Харин эдгээр мэдэгдлүүд байхгүй бол падаанд заасан нийт зарласан үнэ, ачааны нийт жинг үндэслэн тогтооно. Ачааны зарласан үнэ ачааны жинхэнэ үнээс хэтэрч байгааг төмөр замын байгууллага нотолж чадвал тээвэрлэлтийн явцад үүссэн хохирлыг жинхэнэ өртгөөр нь төлнө.
28.12.5 Ачааг гэмтээсэн хохирлыг тээврийн акт болон шинжээчийн актыг үндэслэн тогтооно. Гэмтсэн ачааг олгоход хохирлыг нь тодорхойлоогүй байвал нөхөн төлөх хэмжээг гэмтсэн ачааны буюу түүний хэсгийн өртгийн жинхэнэ буурсан үнээр тодорхойлно.
28.12.6 Тээвэрлэлтэнд зарласан үнэгүй хүлээн авсан иргэний /гэрийн хэрэглэл г.м./ ачааны үрэгдсэн ачааны өртгийг барагдуулахад гаргасан гомдлын үнийн дүнг ачааг хүлээлгэн өгөх тухайн үеийн зах зээлийн үнийн дүнтэй харьцуулан тооцно.
28.13  Хүлээн авагчид хүрээгүй ачааны талаарх гомдлыг хянан барагдуулах
28.13.1 Тээвэрлэлтийн явцад бусдад шилжүүлсэн, хаяг сольж өөр хаягаар олгосон, үрэгдүүлсэн, саатуулсан түүнчлэн тодорхой бус шалтгаанаар эзэндээ хүрээгүй ачааны талаарх гомдлыг энэхүү дүрмийн журмын дагуу барагдуулна.
28.13.2 Ачаа хүрэх зам, уг ачааг замд нь хямд үнээр шилжүүлснийг тогтоовол ачаа борлуулсан үнийн дүнгээр гомдлыг барагдуулна.
28.13.3 Хаяг сольж өөр хүлээн авагчид ачааг олгосон шалтгаанаар ачаа нь анхныхаа эзэнд хүрээгүй тухай гомдлыг хэрэгсэхгүй. Гомдол мэдүүлэгчид ачааг хэнд, хаана олгосныг албан бичгээр хариу өгч, хүсэлтэнд хавсаргасан баримтын хамт буцаана.
28.13.4 Ачааг өөр хүлээн авагч авсан нь баримтаар нотлогдвол эзэндээ очоогүй ачааны гомдлыг дээрхийн адилаар шийдвэрлэнэ.
28.13.5 Ачаа алга болсон тухай гомдлыг барагдуулах хугацаанд ачаа байгаа газар, хэнд олгосныг тогтоогоогүй бол ачааг бүхлээрээ үрэгдсэнд тооцож, гомдол барагдуулах ерөнхий журмаар барагдуулна.
28.13.6 Эрлийн явцад ачаа үрэгдээгүй харин замд яваа нь тогтоогдвол, ачааг хүлээн авагчид хүргэхийг хурдасгах арга хэмжээ авах бөгөөд энэ тухай гомдол мэдүүлэгчид мэдэгдэнэ.
28.14 Хүлээн зөвшөөрсөн гомдлыг барагдуулах
28.14.1 Тээвэрлэгч хүлээн зөвшөөрсөн гомдлын хэргийн төлбөрийн үнийн дүнг шалгаж тогтоосны дараа тээвэрлэгчийн эрх бүхий албан тушаалтан шийдвэр гаргана. Шийдвэрийн дагуу төлбөрийг барагдуулна.
28.14.2 Гомдлын хэргийг бүхэлд нь эсвэл заримыг нь хэрэгсэхгүй болговол гомдол мэдүүлэгчид хэрэгсэхгүй болгосон үндэслэлийг төмөр замаар ачаа тээвэрлэх дүрмийн дагуу тодорхой зааж хариуг албан бичгээр өгнө. Гомдол мэдүүлэгчид ирүүлсэн баримтыг буцаана. Шаардлагатай бол гомдлын материалд эдгээр баримтын хуулбар, зарим хэсгийг хавсаргана.
28.14.3 Хүлээн зөвшөөрсөн гомдолд хавсаргасан баримтуудыг буцаалгүйгээр ачаа тээвэрлэлтийн албаны хэрэгт хадгална.
28.15 Тээвэрлэгчийн барагдуулсан гомдлын хариуцлагыг салбар нэгжтэй тооцох
28.15.1 Тээвэрлэгч төлбөрийг барагдуулахаар шийдвэрлэгдсэн ачааны бүрэн бүтэн байдлын алдагдлын төлбөрийг буруутай байгууллагатай тооцно.
28.15.2 Өртөөдийн хариуцлаганд тооцсон ачааны бүрэн байдлын алдагдлын төлбөрийг тээвэрлэгчийн эрх бүхий албан тушаалтны шийдвэрээр, салбар нэгжийн бурууг тогтооход санал зөрсөн тохиолдолд тээвэрлэгчийн шийдвэрээр тус тус тогтооно.
28.16 Төмөр замын байгууллага нь ирүүлсэн гомдлыг хянаж үзээд түүнийг барагдуулсан буюу хэрэгсэхгүй болсон тухай хариуг байгууллага, аж ахуйн нэгж, иргэнд 3 сарын дотор өгнө.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Нүүр тал                                                      ХАВСРАЛТ
 
МОНГОЛЫН ТЄМЄР ЗАМ
ПАДААН № .. .. ..
 
 
1.        Онцгой тэмдэглэл                                                 .
                                                                                   .
 
2.        Тусгай тэмдэглэл   |      оврын индекс         .
                                    |     аюулын индекс       .     
3.        Илгээлтийн тєрєл  |   вагон   |   чингэлэг   |   жижиг   | .
 
 
4.       Ачаа хүргэх хугацаа                                             .
 
5.        Захиалгын №                                                      .
 
6.        Ачихыг зєвшєєрсєн                               200 .. он
 
Єртєєний дарга                                                         .
18                Вагоны
дугаар
19                Вагоны
тєрєл
20                Даац
(тонн)
21                Голын
тоо
 
 
 
 
 
 
22                Хурд                          .
23                Үнэ зарлалт                             .
 
 
13.     Илгээх єртєє
 
14.    Хїрэх єртєє
 
 
15.     Илгээгч, тїїний хаяг
 
16.     Хїлээн авагч, тїїний хаяг
 
17.      
Илгээгчийн
марк тэмдэг
18.      
Байрын
тоо
19.      
Баглааны
тєрєл
20.      
Ачааны нэр
 
 
21.     Ачааны жин
 
22.     Тємєр замын марк
                          .
 
Илгээгч
Тємєр зам
 
 
 
 
 
 
 
 
 
23.     Ачаалсан
ачаалалтын техникийн норм
                         .
                         .
 
24.    Байрын тоо                                                          .
         (їсгээр)                                                              .
 
35.     Тарифын тухай тэмдэглэл тарифын бїлэг                         .
 
25.     Жингийн дїн                                                        .
         (їсгээр)                                                              .
 
 
36.     Тээвэрлэлтийн зай
 
 
                                                             .
 
26.     Жинг тодорхойлсон арга
                                                                                    .
 
27.     Илгээгчийн тєлєєлєгч                                         .
      (гарын їсэг, нэр)                                                  .
 
37.     Илгээх їед
 
Тээврийн хєлс
 
 
28.     Илгээхэд хураасан
      (дїн їсгээр)                                                          .
 
 
 
 
 
 
 
29.     Тооцооны хэлбэр.
      (чекийн дугаар)                                                    .
 
 
 
 
30.     Тооцооны ажилтан 
      (гарын їсэг, нэр)                                                  .
 
 
 
 
Бїгд хураасан
 
 
31.     Олгоход хураасан.
      (дїн їсгээр)                                                          .
38.     Олгох їед
 
Тээврийн хєлс
 
 
 
 
 
 
32.     Тооцооны хэлбэр.
      (чекийн дугаар)                                                    .
 
 
 
 
33.     Тооцооны ажилтан
      (гарын їсэг, нэр)                                                  .
 
 
 
 
 
 
34.    Падаанд хавсаргасан баримтууд
 
 
 
Бїгд хураасан
 
 
                           
 
 
Падааны  ар тал
 

 
39.   Ачиж бэхлэх тухай                                                                                                                                    
 
 
 
 

Дагуу ачиж бэхэлсэн                                                                                                                                 .
(албан тушаалын гарын їсэг)
(Батлагдсан ямар зураг, техникийн нєхцєл, стандартыг їндэслэн бэхэлснийг заана)
40. Ломбоны тухай тэмдэглэл
 
Тємєр замын
Илгээгчийн
Ломбо зїїсэн нь
(Ломбо хаана зїїснийг заана)
Ломбоны тоо
 
 
 
Ломбоны хяналтын тэмдэг
 
 
 
 
41. Тємєр замын тэмдэглэл
 
42. Илгээгчийн тэмдэглэл
 
43. Актын тухай тэмдэглэл
 
44. Хаяг сольсон тухай тэмдэглэл
 
45. Вагоныг буулгалтанд тавьсан он, сар, єдєр, цаг
 
46. Вагоныг буулгаж дууссан он, сар, єдєр, цаг
 
47. Ачааг олгох їед хийсэн тэмдэглэл
 
48. Илгээх єртєєний хуанлийн тэмдэг
 
49. Хүрэх єртєєний хуанлийн тэмдэг
 
50.Ачаа ирсэн тухай
        мэдэгдэл
 
51.Ачаа олгосон тухай тэмдэглэл
хуанлийн тэмдэг
 
Хїлээн авсан
(гарын їсэг, нэр)
           
Тайлбарнь Орлох падаан, Замын хүснэгтийн  хүснэгт  нь  Падааныхтай  адил  байна. Харин  Замын  хүснэгт  нь  хатуу  дугаартай  байна.
 

Хавсралт хүснэгт
Бүлэг вагоныг тээврийн нэг бичиг баримтаар тээвэрлэх хүснэгт
Илгээлтийн дугаар
.....................
13. Илгээх өртөөний нэр
 
14. Хүрэх өртөөний нэр
48. Хуанлийн тэмдэг
20. Ачааны нэр
 
 
7
8
9
10
21
40
41
д/д
Вагоны дугаар
Вагоны төрөл
Даац
Голын тоо
Ачааны жин
Ломбоны тухай тэмдэглэл
Төмөр замын тэмдэглэл
Илгээгч
Төмөр зам
1
2
3
4
5
6
7
8
9
1.       
 
 
 
 
 
 
 
 
 
2.       
 
 
 
 
 
 
 
 
 
3.       
 
 
 
 
 
 
 
 
 
4.       
 
 
 
 
 
 
 
 
 
5.       
 
 
 
 
 
 
 
 
 
6.       
 
 
 
 
 
 
 
 
 
7.       
 
 
 
 
 
 
 
 
 
8.       
 
 
 
 
 
 
 
 
 
9.       
 
 
 
 
 
 
 
 
 
10.   
 
 
 
 
 
 
 
 
 
11.   
 
 
 
 
 
 
 
 
 
12.   
 
 
 
 
 
 
 
 
 
13.   
 
 
 
 
 
 
 
 
 
14.   
 
 
 
 
 
 
 
 
 
15.   
 
 
 
 
 
 
 
 
 
16.   
 
 
 
 
 
 
 
 
 
17.   
 
 
 
 
 
 
 
 
 
18.   
 
 
 
 
 
 
 
 
 
                       
Энэхүү хүснэгтийг илгээгчээр бөглүүлж падаан, орлох падаан болон замын хүснэгтэнд хавсаргав
 
 
 
 

 
 
 
 
№ .. .. .. .. .. .. .. .. .. тоот вагоны хуудас
 
 
                           Маягт № АТ
Вагоны маягт
Подъемная сила
 
Вагоны лист на вагон № .. .. .. .. .. .. .. ..
Онцгой тэмдэглэл
 Род вагоны
       Даах хүч
 
м .........................    20...... он .. .. сар .. .. өдөр
Особые отметки
 
 
 
ст.........................    20...... г месяц .......  число
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Битүүмжлэлийн тухай
Битүүмжлэгч Станц Станция положения пломб
 
 
 
 
 
           Хүлээн авагч  Получатель
Ведения о
Пломбын тоо
 
 
 
 
 
 
 
 
пломбах
Число пломб
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Месяц м число на пломбах
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Шалгах тэмдгүүд
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Контрольные знак
 
 
 
 
 
 
 
 
Падааны №                  № накладная
Явуулах станц                   Станция  отправления
Хүрэх станц         Станция назначения
Хүрэх зам  Дорога назначен
Ялгахад шилжүүлэн ачсан вагон №  № вагон в которые перегруж при сортировке 
Марка
Байрын тоо   Число мест
Ачааны төрөл   Род упаковки
Ачааны төрөл  Род груза
Жин кг-р   Вес в кг
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Вагоныг  буулгахаар өгсөн.. .. ..цаг.. ..мин.. ..өдөр.. ..сарын
 
         Буулгасан.. .. ..цаг.. ..мин.. ..өдөр.. .. ..тоот барааны газарт
Вагон подан под выгрузку.. .. ..час.. ..мин.. ..число.. ..месяц
 
         Выгружен час, мин, число, пакта №
 
 
 
Хүч хэрэгслээр.....................................................................
 
         Пүүлэгч.............................................................................
Средствами.........................................................................
 
         Весовщик...........................................................................