Хэвлэх DOC Татаж авах

Засгийн газрын 2014 оны 30 дугаар
                                                                               тогтоолын хавсралт

 

“ОЙН ЦЭВЭРЛЭГЭЭ” ХӨТӨЛБӨР

 

1. Үндэслэл, шаардлага

 

Монгол Улсын хэмжээнд 2013 оны байдлаар ойн талбайн 16,0 хувь буюу 2,1 сая га ойд 44,2 сая шоометр хатсан босоо мод, 19,9 сая шоометр хатсан унанги мод, нийтдээ 64,2 сая шоометр цэвэрлэх шаардлагатай модны нөөц байгаа нь түймэр гарах, тархах, хөнөөлт шавж олшрох, голомт үүсэх нөхцөлийг бүрдүүлж, ойг нөхөн сэргээхэд хүндрэл учруулж байна. Ойг цэвэрлэснээр ойн санг хамгаалах, эрүүлжүүлэх, төлөв байдлыг сайжруулах, мөн хэрэгцээт мод (түлээ, ахуйн хэрэгцээ, үртэс)-ны тодорхой хэсгийг хангах нөхцөл бүрдэж нийгэм, эдийн засаг, экологийн ач холбогдолтой болно.

Иймд ойн цэвэрлэгээ хөтөлбөрийг боловсруулж хэрэгжүүлэх зайлшгүй шаардлагатай болж байна.

Ойн цэвэрлэгээ хөтөлбөрийг боловсруулах үндэслэл, шаардлага нь дараах нөхцөл байдлаар тодорхойлогдоно:

1.1. Цэвэрлээгүй ой нь түймрийн аюулыг нэмэгдүүлж байна.

Монгол орны байгаль, цаг уурын төлөв байдал нь ой, хээрийн түймэр гарах магадлал өндөртэй нөхцөл байдлыг үүсгэдэг онцлогтой бөгөөд өнгөрсөн 70 жилд дэлхийн дулаарал 0.7 хэмээр нэмэгдсэн бол манай орны хувьд 2.1 хэм буюу даруй 3 дахин их байгаа нь түймэр гарах нөхцөлийг улам ихэсгэж байна.

Түймэр нь ойн экосистемийг бүрдүүлэгч хүчин зүйлүүдийн оршин тогтнох чадавхид сөргөөр нөлөөлж, шатсан ойд хортон шавж үржих, ойн өвчлөл гарах шалтгаан болохын дээр хүн ам, нийгэм, эдийн засагт ноцтой хохирол учруулж байна.

Сүүлийн 10 жилийн судалгаагаар 100 мянган га талбайд тохиолдох ойн түймрийн давтамж 1.4-7.3 байгаа нь шатамхайн дундаас их зэрэглэлд шилжсэн нь 1 га дахь унанги модны нөөц буюу шатах материалын нөөц 2-3 дахин нэмэгдсэнтэй шууд холбоотой. Ойд цэвэрлэгээ хийснээр түймрийн аюулыг бууруулж, тухайн ойд түймэр гарах магадлалыг багасгана.

1.2. Хөгширсөн болц гүйцсэн ой

Ойн сангийн 76 хувийг болц гүйцэж хөгширсөн, ойн түймэр, хөнөөлт шавж, өвчинд удаа дараа нэрвэгдсэн ой эзэлж байгаагийн зэрэгцээ цэвдэгт хөрс багасч байгаагаас хүчтэй салхинд мод унах үзэгдэл сүүлийн жилүүдэд ажиглагдах боллоо. Энэ нь ойн төлөв байдалд сөргөөр нөлөөлөх нэг хүчин зүйл болж байна.

1.3. Ойн хөнөөлт шавжийн аюул

Цэвэрлээгүй ой нь үндэс, гол иш, модлогоор хооллогч 160 орчим зүйлийн хөнөөлт шавжийн тоо толгой хэт олшрох таатай нөхцөлийг бүрдүүлж, ойн экосистемийг эмзэг болгож байна.

1.4. Ойн цэвэрлэгээний ажлын өнөөгийн байдал

Ойг эрүүлжүүлэх, ойн эмгэгээс сэргийлэх, экологийн тэнцвэрт байдлыг хангах зорилготой цэвэрлэгээний арга хэмжээг бодлогын хэмжээнд тавих шаардлага зүй ёсоор гарч ирж байна. Улсын хэмжээнд жилд бэлтгэх модны дээд хязгаарыг тогтоож байгаа нь тухайн жилийн аж ахуйн нэгж, байгууллага, иргэдийн хэрэглээний болон түлшний модны хэрэгцээнд зориулагдаж, харин ойн төлөв байдлыг сайжруулах, нөхөн сэргэх нөхцөлийг хангах цэвэрлэгээний ажил хийгдэхгүй өнөөдрийг хүрсэн.

  Судалгаанаас улсын хэмжээнд нийт 3.2 сая шоометр мод, модон материалын бодит хэрэгцээ байдаг бөгөөд зөвхөн түлээний хэрэгцээнд 2,060.0 мянган шоометр, ахуйн хуурай модны хэрэгцээнд 948.1 мянган шоометр, үртсэн шахмал түлш үйлдвэрлэхэд 180.0 мянган шоометр мод, модон бүтээгдэхүүн шаардлагатай байна. Энэхүү эрэлт хэрэгцээний тодорхой хэсгийг ойн цэвэрлэгээнээс гарах бүтээгдэхүүнээр хангах боломжтой. Нөгөө талаар модны эрэлт, нийлүүлэлтийн зохистой харьцааг зөв тодорхойлоогүйгээс хууль бус мод бэлтгэл гарах нөхцөлийг бүрдүүлж байна.

 

2. Хөтөлбөрийн зорилго, зорилт

 

2.1. Монгол орны ойг цэвэрлэж эрүүлжүүлэх, төлөв байдлыг сайжруулах, түймэр, хөнөөлт шавжийн хөнөөлөөс урьдчилан сэргийлэх, ойг нөхөн сэргээх, ойн цэвэрлэгээгээр гарсан  модоор түлш, ахуйн хэрэгцээний тодорхой хэсгийг хангах, шахмал хавтан,  шахмал түлш, барилгын материал болон бусад эцсийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх үйлдвэрийг модон түүхий эдээр хангаж, модны ашиглалтын түвшинг дээшлүүлэх, ойн анги, ойн нөхөрлөл, ойн мэргэжлийн аж ахуйн нэгжийг чадавхжуулахад энэхүү хөтөлбөрийн зорилго оршино.

2.2. Хөтөлбөрийн зорилгын хүрээнд дараах зорилтуудыг дэвшүүлж байна:

     2.2.1. эмзэг экосистем бүхий ойд сөрөг нөлөөгүйгээр ойн цэвэрлэгээний арга хэмжээг хэрэгжүүлэн ойг эрүүлжүүлж, ойн төлөв байдлыг сайжруулан нөхөн сэргээх;

     2.2.2. ойн цэвэрлэгээгээр бэлтгэгдсэн модоор модны эрэлт, нийлүүлэлтийг хангах, модон түүхий эд, материалын зохих хэсгийг дэвшилтэт техник, технологиор боловсруулж, импорт орлох эцсийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх үйлдвэрлэлийг дэмжих, модны ашиглалтын түвшинг дээшлүүлэх;

     2.2.3. ойн цэвэрлэгээний арга хэмжээнд дэвшилтэт техник, технологийг нэвтрүүлэх, ойн анги, ойн нөхөрлөл, ойн мэргэжлийн аж ахуйн нэгж, мэргэжлийн боловсон хүчний чадавхийг дээшлүүлэх.

 

3. Хөтөлбөрийн хүрээнд хэрэгжүүлэх
үйл ажиллагаа

 

3.1. “Эмзэг экосистем бүхий ойд сөрөг нөлөөгүйгээр ойн цэвэрлэгээний арга хэмжээг хэрэгжүүлэн ойг эрүүлжүүлж, ойн төлөв байдлыг сайжруулан нөхөн сэргээх” зорилтын хүрээнд дараах үйл ажиллагааг хэрэгжүүлнэ:

    
    3.1.1. ойн түймэр, хөнөөлт шавж, өвчинд нэрвэгдсэн, хүчтэй салхи, их цасанд өртөн амьдрах чадваргүй болж үхжиж унасан ой, мод бэлтгэсэн талбайн судалгааг хийж, ойн цэвэрлэгээ хийх шаардлагатай талбай, нөөцийг тогтоох;

     3.1.2. цэвэрлэгээ явуулах ойд ойгоос мод бэлтгэх талбайг тусгаарлах ажлыг зохион байгуулах;

     3.1.3. ойн цэвэрлэгээ явуулах шаардлагатай бүсэд ойн замын хайгуул хийх, зураг төсөв боловсруулах, ойн зам барьж байгуулах;

    3.1.4. хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх ажлыг эхний ээлжинд Сэлэнгэ аймгийн Мандал, Ерөө, Хүдэр, Төв аймгийн Мөнгөнморьт, Батсүмбэр зэрэг сумдаас эхэлж, цаашид аймаг сумыг нэмж хамруулах замаар хэрэгжүүлэх;

    3.1.5. ойгоос цэвэрлэгээгээр бэлтгэсэн модны 100 шоометр тутамд 3 га талбайд ой тарьж ургуулах ажлыг холбогдох нөхөрлөл, аж ахуйн нэгж, байгууллагаар гүйцэтгүүлэх;

  3.1.6. “Oйн цэвэрлэгээ” хөтөлбөртэй холбоотой хууль тогтоомж, түүний хэрэгжилтийг сурталчлах, нутгийн захиргааны удирдлагуудад тодорхой мэдлэг эзэмшүүлэх ажлыг зохион байгуулах.

3.2. “Ойн цэвэрлэгээгээр бэлтгэгдсэн модоор модны эрэлт, нийлүүлэлтийг хангах, модон түүхий эд, материалын зохих хэсгийг дэвшилтэт техник, технологиор боловсруулж, импорт орлох эцсийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх үйлдвэрлэлийг дэмжих, модны ашиглалтын түвшинг дээшлүүлэх” зорилтын хүрээнд дараах үйл ажиллагааг хэрэгжүүлнэ:

     3.2.1. хот суурин газар, ойгүй болон ойн нөөц багатай аймгуудын түлш, ахуйн  хэрэгцээний модны тодорхой хэсгийг цэвэрлэгээнээс гарсан модоор хангах ажлыг зохион байгуулах;

     3.2.2.  модлог шахмал хавтан,  шахмал түлш, барилгын материал, дизель түлш, бионүүрс зэрэг шинэ нэрийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх үйлдвэрүүдийг түүхий эдээр хангах;

     3.2.3. олон улсын түвшинд мөрдөгдөж байгаа ойн цэвэрлэгээ, технологийн цавчидас болон шахмал түлшний үйлдвэрлэлийн сонгомол технологийг нутагшуулах судалгаа хийж, загвар үйлдвэрийн төслийг сонгон шалгаруулах.

3.3. “Ойн цэвэрлэгээний арга хэмжээнд дэвшилтэт техник, технологийг нэвтрүүлэх, ойн анги, ойн нөхөрлөл, ойн мэргэжлийн аж ахуйн нэгж, мэргэжлийн боловсон хүчний чадавхийг дээшлүүлэх” зорилтын хүрээнд дараах үйл ажиллагааг хэрэгжүүлнэ:

    3.3.1. хөрөнгө оруулалт, хөрөнгийн зээл болон бусад эх үүсвэрээс буцаан төлөгдөх нөхцөлтэйгөөр ойн цэвэрлэгээний ажилд орчин үеийн техник, технологийг нэвтрүүлж нутагшуулан, модны ашиглалтын түвшинг дээшлүүлэх;

    3.3.2. ойн цэвэрлэгээний ажлын хүрээнд үйлдвэрлэл, үйлчилгээ эрхлэх иргэд, ойн мэргэжлийн байгууллага, нөхөрлөлүүд, жижиг аж ахуйн нэгжийг  хөнгөлөлттэй зээл, зээлийн хүүгийн хөнгөлөлтөөр дэмжин орон нутагт ажлын байр бий болгох;

       3.3.3. ойн цэвэрлэгээний ажлыг гардан гүйцэтгэх менежер, мэргэжлийн ажилчин бэлтгэх, давтан сургах;

       3.3.4. хөтөлбөрийн хүрээнд гадаад, дотоодын төсөл, арга хэмжээ хэрэгжүүлэх.

 

4. Хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх хугацаа

 

4.1. Хөтөлбөрийг дараах хугацаанд хэрэгжүүлнэ:

      -1 дүгээр үе 2014-2016 он;

       -2 дугаар үе 2016-2020 он;

4.2. Хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэхэд шаардлагатай хөрөнгийг дараах эх үүсвэрээс бүрдүүлнэ:

     4.2.1. улсын болон орон нутгийн төсөв;

     4.2.2. аж ахуйн нэгж, байгууллагын өөрийн хөрөнгө;

     4.2.3. гадаад, дотоодын хөрөнгө оруулалт, зээл, тусламжийн хөрөнгө;

     4.2.4. бусад эх үүсвэр.

 

5. Хөтөлбөрийн удирдлага, зохион
байгуулалт, хяналт

 

5.1. Ойн цэвэрлэгээний хөтөлбөрийн менежментийг байгаль орчны асуудал хариуцсан төрийн захиргааны төв байгууллага удирдаж, “Ойн судалгаа, хөгжлийн төв” улсын төсөвт үйлдвэрийн газар хариуцан ажиллана.

5.2. “Ойн судалгаа, хөгжлийн төв” улсын төсөвт үйлдвэрийн газар нь хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх ажлыг жил бүр төлөвлөн ажиллаж, хэрэгжилтийг улсын хэмжээнд зохион байгуулах, зохицуулах, хяналт тавих, үр дүнг тайлагнах, хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх ажилд оролцогч төрийн байгууллагуудын ажлын уялдаа холбоог зохицуулах, эрдэм шинжилгээний болон төрийн бус байгууллагуудтай хамтран ажиллах нөхцөлийг бүрдүүлэх үүрэгтэй.

5.3. Цэвэрлэгээ хийх ойн талбай тусгаарлалтын ажлыг ойн анги, ой зохион байгуулалтын эрх бүхий ойн мэргэжлийн байгууллага хийж гүйцэтгэнэ.

5.4. Ойн цэвэрлэгээний ажлыг ойн мэргэжлийн аж ахуйн нэгж болон ойн санг гэрээгээр эзэмшигч нөхөрлөл, ажилгүй иргэдийг оролцуулан гүйцэтгэнэ.

5.5. Ойн мэргэжлийн байгууллага, ойн санг гэрээгээр эзэмшигч нөхөрлөлийн үйл ажиллагааг “Ойн цэвэрлэгээ” хөтөлбөртэй уялдуулан зохион байгуулах үүргийг сумын болон сум дундын ойн анги хариуцна.

5.6. Төрийн бус байгууллагууд нь ойн цэвэрлэгээний ажил эрхлэгчдийн эрх ашгийг хамгаалах, техник технологи, бизнесийн мэдээллээр хангах, төсөл боловсруулахад дэмжлэг туслалцаа үзүүлэх, хөтөлбөрийн болон ойн цэвэрлэгээний ажлын явцад хяналт тавих зэрэг үйл ажиллагааг зохион байгуулахад оролцоно.

5.7. “Ойн судалгаа, хөгжлийн төв” улсын төсөвт үйлдвэрийн газар “Ойн цэвэрлэгээ” хөтөлбөртэй холбоотой хууль тогтоомж, түүний хэрэгжилтийг сурталчлах, нутгийн захиргааны удирдлагуудад тодорхой мэдлэг эзэмшүүлэх ажлыг зохион байгуулна.

5.8. Аймаг, нийслэлийн байгаль орчны газар, ойн анги, хууль хяналтын байгууллага нь ойн цэвэрлэгээний ажлын явц, технологийн горим, цэвэрлэгээгээр гарсан модны чанар, хэмжээ, ангилал, зэрэглэл, борлуулах, нийлүүлэх, тээвэрлэхэд хяналт тавина.

5.9. “Ойн судалгаа, хөгжлийн төв” улсын төсөвт үйлдвэрийн газар нь хөтөлбөрийн хэрэгжилтийн тайланг аймаг, нийслэлийн байгаль орчны газраас хүлээн авч нэгтгэн жил бүрийн 2 дугаар сарын 10-ны дотор байгаль орчны асуудал хариуцсан төрийн захиргааны төв байгууллагад ирүүлэх бөгөөд төрийн захиргааны төв байгууллага нь жил бүрийн 1 дүгээр улиралд багтаан Засгийн газарт тайлагнана.

 

6. Хөтөлбөрийн хүрэх үр дүн

 

  6.1. Хөтөлбөрийг хэрэгжүүлснээр 2020 онд дараахь үр дүнд хүрсэн байна:

     6.1.1. нийт 315.0 мянган га хүртэлх ойн талбай цэвэрлэгдэж, ойн  төлөв байдал сайжирна;

   6.1.2. ойн шатах материалын нөөцийг жилд 1,4 орчим сая шоометрээр багасган, түймрийн аюулын эрсдэлийг 2 дахин бууруулж, иш холтосны хөнөөлт шавжаас урьдчилан сэргийлж, хамгаална;

    6.1.3. хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх ажлын хүрээнд ойжуулах, ойг нөхөн сэргээх ажлын нөхцөл бүрдэж, 294.0 мянган га-гаас багагүй талбайд ойжуулалт хийж гүйцэтгэнэ;

     6.1.4. ойн цэвэрлэгээнээс гарах модлогоор түлшний болон хэрэглээний модны хэрэгцээний тодорхой хэсгийг хангаж, хууль бус мод бэлтгэл эрс буурна;

     6.1.5. ойн цэвэрлэгээг тогтмол зохион байгуулалттайгаар хийж, иргэд ойтойгоо зөв харьцах, хайрлан хамгаалах ухамсар, арга барил бий болно;

    6.1.6. ойн анги, ойн нөхөрлөл, ойн мэргэжлийн аж ахуйн нэгж, байгууллагууд чадавхжиж, ажилгүй иргэд байнгын ногоон ажлын байраар хангагдан, орон нутгийн төсөвт орох орлогын хэмжээ нэмэгдэж, өрхийн амьжиргаанд бодит дэмжлэг үзүүлнэ;
    
    6.1.7. ойн цэвэрлэгээ хөтөлбөрийн хүрээнд ойн замыг барьж байгуулах асуудал шийдэгдэж, ойг хамгаалах, нөхөн сэргээх, байгалийн аялал жуулчлал хөгжих нөхцөл бүрдэнэ;

     6.1.8. ойн цэвэрлэгээгээр бэлтгэгдсэн модон түүхий эдийг боловсруулах шинэ техник, технологи нэвтэрч, импорт орлох бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэн модны ашиглалтын түвшин 80-аас доошгүй хувьд хүрнэ.

6.2. Хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх явцад жил бүрийн хүрэх түвшин, шалгуур үзүүлэлтийг байгаль орчны асуудал хариуцсан төрийн захиргааны төв байгууллага өмнөх жилийн эцэст тодорхойлон баталж, хөтөлбөрийн хэрэгжилтийн явцад хяналт, шинжилгээ хийж, үр дүнд үнэлгээ өгнө. 

 


---о0о---